|
|
Yeni Vergi Reformu Yasa Taslağı hazır. Ancak toplumun büyük kesiminde taslak konusunda pek çok soru işareti var. Milliyet Ekonomi Servisi Gelir Vergisi'nden Kurumlar Vergisi'ne, köylünün yükümlülüklerinden finans sektörüne kadar merak ettiğiniz her konuyu cevaplandırmaya hazır Sorularınızı e-posta ile gönderebilirsiniz.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Faizlerin ve reponun beyanı
26 Mart 1998 Mustafa ÖZYÜREK
Gelir Vergisi mükellefleri açısından beyanname vermenin ve gelir vergisi birinci taksitinin ödenmesi için son haftaya giriliyor. Son dönemlerde en çok konuşulan konuların başında faizlerin ve reponun beyanı ve vergilendirilmesi gelmekte. Okuyucularımıza yardımcı olmak için bu yazımızda, beyan örneklerine yer verdik. Bu örnekler oluşturulurken, en çok sorulan konular dikkate alındı. Ayrıca Gelir Vergisi Kanunu'nun gelirin toplanması, toplama yapılmayan haller ve ihtiyari toplama ve beyanı düzenleyen 85, 86 ve 87. maddeleri göz önünde bulunduruldu.
ÖRNEK: 3 - Ramazan Bey 1997 takvim yılı içinde 4.000.000.000.- lira net(tevkifat sonrası) hazine bonosu faizi elde etmiştir. Ramazan Bey'in başkaca bir geliri bulunmamaktadır. Ramazan Bey'in durumu aşağıdaki gibi olacaktır. Ramazan Bey'in geliri net tutarı göstermektedir. Öncelikle bunun gayrisafi tutarının (tevkifat öncesi tutar) bulunması gerekmektedir. Bu gayrisafi tutar ilgili bankadan öğrenilebileceği gibi eğer hangi tevkifat oranına tabi olduğu biliniyorsa şu şekilde de hesaplanabilir. 1997 takvim yılında bu tür gelirler için öngörülen stopaj oranı % 12 idi. Bu orana % 10'luk fon payı ilave edildiğinde genel oran % 13.2'ye tekabül etmektedir. Buna göre Ramazan Bey'in brüt hazine bonosu faizi şöyledir. Brüt Gelir - {(Brüt Gelir x 0,12) +(Brüt Gelir x 0,12 x 0.10)}= Net Gelir Net gelir biliniyorsa bu formül kullanılarak brüt gelir bulunabilir veya stopaj oranı % 12, fon payı oranı ise stopaj miktarının % 10'u olduğuna göre bunların toplamı % 100'den çıkarıldıktan sonra bulunacak olan % 86,8 oranı esas alınarak brüt gelir hesaplanabilir. Buna göre net geliri 0.868'ya böldüğümüzde brüt gelir bulunabilecektir. Brüt Tutar=4.000.000.000 / 0.868=4.608.294.931.- lira olacaktır. Ramazan Bey'in hazine bonosu için geçerli olan istisna oranını uyguladığında net geliri (4.608.294.931) - ( 4.608.294.931 x 0.676)= 1.493.087.557. - lira olacaktır. 1997 takvim yılı beyanına ilişkin olarak öngörülen had 1.500.000.000 lira olduğundan Ramazan Bey beyanname vermeyecektir. ÖRNEK: 4 - Özer Bey 1997 takvim yılı içinde 8.000.000.000 lira hazine bonosu ve 3.000.000.000. - lira devlet tahvili faizi elde etmiştir. Bu gelirler net tutardır. Özer Bey'in beyanı gereken başkaca bir geliri yoktur. Buna göre Özer Bey'in beyanı aşağıdaki gibi olacaktır. Öncelikle Özer Bey'in gelirinin brüt tutarı tespit edilmelidir. Brüt tutar=(8.000.000.000 + 3.000.000.000) / 0,868 =12.672.811.060.- lira olacaktır. İstisna uygulandıktan sonra Özer Bey'in net geliri (12.672.811.060)- (12.672.811.060 x 0,676)=4.105.990.783.- liradır. Stopaj yoluyla kesilen gelir vergisi 1.520.737.327.- lira yine stopaj yoluyla kesilen fon payının tutarı ise 152.073.732. - liradır. Özer Bey'in stopajı kesen kurumdan alacağı bir yazı ile bunları tevsik etmesi gerekir. Buna göre net gelirin tutarı 1997 takvim yılı için öngörülen 1.500.000.000 liralık haddin üzerinde olduğundan beyanname verecektir.
ÖRNEK: 5 - Turhan Bey'in 1997 takvim yılında elde ettiği gelirler aşağıdaki gibidir.
Turhan Bey'in başkaca bir geliri bulunmamaktadır. Bu verilere göre Turhan Bey'in elde ettiği; Devlet tahvili faizi üzerinden 120.000.000 lira gelir vergisi tevkifatı ve 12.000.000 lira fon payı, Hazine bonosu faizi üzerinden 120.000.000 lira gelir vergisi tevkifatı ve 12.000.000 lira fon payı,Mevduat faizi üzerinden 120.000.000 lira gelir vergisi tevkifatı ve 12.000.000 lira fon payı kesilmiş olacaktır. Alacak faizleri ise stopaja tabi olmadığından herhangi bir tevkifat yapılmamıştır. Turhan Bey'in toplam geliri 4.500.000.000 liradır ve elde ettiği gelirlerin tamamı % 67.6'lık istisnadan yararlanabilir. Buna göre net geliri (4.500.000.000) - (4.500.000.000 x 0,676)= 1.458.000.000 lira olacaktır. Bu tutar 1997 takvim yılı için öngörülen 1.500.000.000 liralık haddin altında kalmaktadır. Ancak Turhan Bey yinede beyanname verecektir. Çünkü elde etmiş olduğu alacak faizi tevkifata tabi olmadığından bunun mutlaka beyanı gerekir. Ayrıca Turhan Bey ihtiyari toplama hakkından yararlanabilecektir. Yani dilerse alacak faizleri için vereceği beyannameye devlet tahvili faizi, hazine bonosu faizi ve mevduat faizini dahi edebilecek, dilerse dahil etmeyebilecektir. ÖRNEK: 6 - Ahmet Bey gelir vergisi mükellefi olup 1997 takvim yılında elde ettiği gelir unsurları aşağıdaki gibidir.
Anonim şirket hissesi kar payı işletme aktifine olan (A) Anonim Şirket hisselerinden elde edilmiştir. Söz konusu kar payının 1/3'ü oranında yani (900.000.000 x 1/3=) 300.000.000 lira vergi alacağı hesaplanacaktır. Hesaplanan vergi alacağının diğer bir gelir unsuru olarak dikkate alınması gerekir. Bu tutar Gelir Vergisi Kanununun 75. maddesinin son fıkrası uyarınca ticari kazanç gibi dikkate alınacaktır. Ahmet Bey'in gelirleri olan menkul sermaye iratlarının toplamı üzerinden (mevduat faizi ve döviz tevdiat hesabı faizi) üzerinden toplam 420.000.000 lira gelir vergisi tevkifatı ve 42.000.000 lira fon payı tevkifatı yapılmıştır. Bu gelirlerin yukarıdaki tutarları gayrisafi tutarlardır. Öncelikle mükellef gerçek usulde tespit edilen ticari kazanç sahibi olduğu için ihtiyari toplama hakkından yararlanamayacaktır. Bu durumda mükellefin 1997 takvim yılı gelirleri için 31.3.1998 tarihine kadar verilecek yıllık gelir vergisi beyannamesine dahil edeceği gelirleri aşağıdaki gibi olacaktır. (Mükellef gayrimenkul sermaye iradının tespitinde götürü gider esasını benimsemiştir.)
NOT: 1 - Mükellef Ahmet Bey gerçek usulde gelir vergisine tabi olduğundan konut istisnasından yararlanamaz. 2 - Döviz tevdiat hesabından elde edilen faiz gelirleri şahsi tasarruftan elde edilmiş olsa bile (Gelir Vergisi Kanununun geçici 39.maddesi hükmü uyarınca) menkul sermaye iradı istisnasından yararlanamaz. 3 - Vergiye tabi gelir üzerinden vergi hesaplandıktan sonra daha önce döviz tevdiat faizi ve mevduat faizi nedeniyle tevkif yoluyla kesilmiş olan gelir vergisi ile vergi alacağı ve bunlar üzerinden tevkif yoluyla alınan fon payı ile vergi alacağına tekabül eden fon payı mahsup edilebilecektir. 4 - Geçici verginin hesaplanmasında gayrimenkul ve menkul sermaye iradına isabet eden vergi üzerinden geçici vergi hesaplanmayacaktır. ÖRNEK: 7 - Taner Bey Devlet Memurluğundan emekli olup 1997 takvim yılında aşağıdaki gelirleri elde etmiştir.
Taner Bey'in durumu maddeler halinde aşağıda açıklanmıştır. 1 - Elde ettiği emekli maaşı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23/11 maddesi uyarınca gelir vergisine tabi değildir. Yani vergiden müstesnadır. 2 - Devlet Tahvili faizi istisna uygulandıktan sonra (1.000.000.000) - (1.000.000.000 x 0,676)= 324.000.000 lira olacaktır. 3 - Arızi serbest meslek kazancının 170.000 lirası ve konut kira gelirinin 41.400.000 lirası gelir vergisinden istisna edilmiştir. 4 - Taner Bey ihtiyari toplama hakkından yararlanabilecektir. Çünkü tam mükelleftir ve ticari, zirai veya mesleki kazancı dolayısıyla yıllık beyanname vermek zorunda değildir. Diğer taraftan vergiye tabi kazanç ve iratlarının tutarları toplamı 1997 takvim yılı için 1.500.000.000 liranın altında kalmaktadır. Bu toplamın hesabında dikkate alınan kalemlerin toplamı aşağıdaki gibidir.
1997 takvim yılı için öngörülen had 1.500.000.000 lira olduğundan Taner Bey ihtiyari toplama hakkından yararlanabilecektir. Dolayısıyla Taner Bey işyeri kirası, devlet tahvil faizi ve arızi serbest meslek kazancını beyannameye dahil edip etmemekte serbesttir. Taner Bey ihtiyari toplama hakkını kullanırsa sadece konut kira gelirini beyan etmek zorunda kalacaktır. Bu durumda beyan edeceği gelir (558.600.000) - (558.600.000 x %25)= 418.950.000 lira olacaktır. ÖRNEK:8-Ahmet Bey, eşi ve bir çocuğunun 1997 takvim yılında elde ettiği gelirler aşağıdaki gibidir. Ahmet Bey'in Gelirleri
Eşinin Gelirleri
Çocuğun Geliri
Ahmet Bey'in Durumu: Ahmet Bey Gelir Vergisi Kanununun 87. maddesinde öngörülen ihtiyari toplama hakkından yararlanamaz Zira, istisna hadlerinden sonraki vergiye tabi yıllık kazanç ve iratlarının toplamı 1.500.000.000 lirayı aşmaktadır. (Anılan haddin tespitinde bir işverenden alınan ücretler Gelir Vergisi Kanunu'nun 87. maddesi hükmü uyarınca dikkate alınmayacaktır). Konut gelirinin netinin hesabında götürü gider kabul edilmiştir. Eşin Durumu: Eş ticari kazancı nedeniyle gelir elde etmese bile herhalükarda beyanname verecek ve bütün gelir unsurlarını bu beyannameye dahil edecektir. Dolayısıyla Ahmet aile reisi sıfatıyla vereceği gelir vergisi beyannamesinde eşinin ticari kazancı ve konut kirasını beyan edecektir. Öte yandan eş Gelir Vergisi Kanununun 21/2 madde hükmü uyarınca konut istisnasından yararlanamayacaktır. Zira anılan hüküm uyarınca ticari zirai ve meslekini kazancını yıllık beyanname ile bildirmek mecburiyetinde olanlar konut istisnasından faydalanamazlar. Çocuğun Durumu Çocuğun büyükbabasından miras yoluyla edindiği hisse senetleri dolayısıyla elde ettiği 3.000.000.000 lira aile reisi beyanına dahil edilmeyecektir. Zira Gelir Vergisi Kanununun 93.madde hükmü uyarınca çocukların üçüncü bir şahıstan miras veya vasiyet yoluyla edindikleri mallardan dolayı sağladıkları menkul ve gayrimenkul sermaye iratları aile reisi beyanına dahil edilmez, ayrıca beyan edilir. Çocuğun elde ettiği kar payı ve bunun 1/3'ü oranında hesaplanan vergi alacağı toplamı Gelir Vergisi Kanununun 87.maddesinde öngörülen 1.500.000.000 liralık haddi aştığından kar payı ve vergi alacağı için mutlak surette çocuğun kanuni temsilcisi durumundaki babası tarafından gelir vergisi beyannamesi verilecektir. Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda Ahmet Bey'in vereceği aile reisi beyanı ile çocuk adına ayrıca vereceği gelir vergisi beyanı aşağıdaki gibi olacaktır. Aile Reisi Beyanı
Vergiye tabi gelir üzerinden hesaplanacak gelir vergisi ve fon payından yıl içinde tevkif suretiyle ödenen gelir vergisi ve fon payı mahsup edilecektir. Ticari kazanç dolayısıyla hesaplanması gereken geçici verginin hesabında ücret, gayrimenkul ve menkul sermaye gelirlerine isabet eden gelir vergisi dikkate alınmayacaktır. Çocuğun Beyanı
Vergiye tabi gelir üzerinden hesaplanacak gelir vergisinden vergi alacağı fon payından ise vergi alacağına isabet eden fon payı mahsup edilecektir. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
