Vergide erkeğin reisliği artık yok!
29 Temmuz 1998
Mustafa ÖZYÜREK
Aile reisi beyanı kalkıyor
AİLE reisi beyanı, tam mükellefiyette aile birliği içinde yer alan kişilerin gelirinin aile reisi tarafından verilecek tek bir beyannamede birleştirilerek toplu bir şekilde vergilendirilmesini ifade eder. Aile reisi eşler için koca, çocuk için ise babadır. Baba ölmüş veya velayeti alınmışsa anadır. Çocuk ise mükellefle birlikte oturan ve 18 yaşını doldurmamış evlatları ifade eder.
Özü itibariyle aile reisi beyanı, bir aile içine giren gelirin toplanması ve artan oranlı tarife uyarınca daha üst oranlarda vergilendirilmesini amaçlamaktadır. Bu düzenlemenin ekonomik gerekçesine gelince, bir aile içine giren gelirin belirli giderler sabit olduğundan, daha fazla satın alma gücü ifade ettiği için daha üst dilimlerde vergilendirilmesi gerektiği düşüncesinden kaynaklanmaktadır. Ancak günümüzün vergi doktrininde bu gerekçe artık yeterli değildir. Ayrıca vergi tekniği ve teorisi anlamında da bu mekanizma gelirin şahsiliği ilkesine aykırı düşmektedir.
Bu gerekçelerle, onay bekleyen vergi kanunuyla aile reisi beyanı tamamen kaldırılıyor. Bu düzenleme daha önce çıkarılan vergi kimlik numarası yasası ile de uyumludur. Çünkü vergi kimlik numarası yasasının amacı her vatandaşı vergi mükellefi haline getirmektedir. Ayrıca ülkemizde kadın hakları konusunda meydana gelen gelişmeleri desteklemek anlamında oldukça isabetli bir düzenleme olduğu noktasını da ifade etmek gerekir. Bu düzenleme yasanın yayımı tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu düzenleme 1998 yılı gelirleri için uygulanabilecek ve aile reisi beyanı 1999 yılında verilmeyecek.
İhtiyari toplama ve beyan kalkıyor
İhtiyari toplama ve beyan vergi sisteminde uygulanması ve anlaşılması en çok sıkıntı yaratan konulardan biridir. Belirli limiti aşan gelire sahip olan kimse hangi gelirlerini birleştirecek, nasıl vergileme yapılacak gibi konularda vergi uzmanları bile zorlanmaktadır. Bu konuda vatandaşın zorlanması son derece doğaldır. Bu düzenleme kaldırılıyor. Yeni sistemde beyan edilecek veya beyan edilmeyecek gelirler net bir şekilde belirtiliyor.
Kimler zorunlu olarak beyanname verecek
Tacirler, çiftçiler ve serbest meslek erbabı faaliyet sonuca bakılmaksızın beyanname vermek durumundadır. Yani ticari, zirai ve mesleki kazanç sahipleri kazanç temin etmemiş olsalar bile beyanname verecek.
Bunun dışında kalanlarda ise bazı ayrıntı düzenlemeler hariç, elde edilen gelir belli bir limiti aştığında beyanname verilecek. Bu sınır gelir vergisi tarifesinin ilk iki dilim toplamının yarısı şeklinde düzenlenmiş. 1998 yılı gelirleri için geçici bir madde ile bu limit 2.500.000.000.- TL olarak belirlenmiştir. 1999 yılı gelirleri için ise beyanname verme sınırı 3.500.000.000.- TL olacaktır.
Beyanname vermek bakımından her gelir unsuru ayrı ayrı dikkate alınacak
Beyanname verilip verilmeyeceğini tespit etmek için artık her gelir unsuru kendi başına değerlendirilecektir. Örneğin bir kişinin elde ettiği mevduat faizi arındırma yapıldıktan sonra eğer söz konusu limiti aşıyorsa, ücreti bu sınırın altında olmasına karşın ikisini birleştirmek ve beyan etmek durumunda kalmaktadır. Ancak bundan sonra bu durum olmayacak. Mevduat faizi kendi başına belirlenen sınırı aşıyor ve ücret kendi başına sınırın altında ise artık ücretin beyan edilmesi söz konusu olmayacak.
Yani stopaj yoluyla vergilendirilmiş olmak kaydıyla eğer bir kişinin sadece faiz geliri sınırı aşıyorsa bunu beyan edecektir. Sınırın altında kalan diğer gelirini beyannameye dahil etmeyebilecek. Özetle sınırı aşmayan gelirler için tevkifat, nihai bir vergileme rejimi haline gelmektedir.
Beyanname verilmeyecek durumlar
Yabancı memleketlerde elde edilenler hariç, tek işverenden alınan ve tamamı stopaj yoluyla vergilendirilen ücretler beyan edilmez. Ayrıca iki işveren alınsa bile 1998 yılı için 2.500.000.000.- TL ve 1999 yılı için ise 3.500.000.000.- TL'yi aşmayan ücretler için beyanname verilmez. İki işverenden alınan ve yukarıdaki sınırları aşan ücretler ise beyan edilir.
Yıllar itibariyle yukarıda belirtilen sınırı aşmayan menkul sermaye iratları beyan edilmez. Kar payları ve vergi alacağı içinde bu durum geçerlidir. Sınırın hesaplanması sırasında enflasyondan arındırma yapıldıktan sonraki meblağa bakılacak. Tamamen tevkif yoluyla vergilendirilme şartı burada da geçerlidir.
Yukarıda açıklamalar gayrimenkul sermaye iratları için de geçerlidir.
Ayrıca defter tutmak suretiyle vergilendirilmeyen zirai kazançlar, kazanç ve iratların istisna sınırları içinde kalan kısımları ile bu tür kazanç ve iratların birkaçı veya tamamında ibaret olan gelirler için yine beyanname verilmeyecek.
Diğer gelirler nedeniyle, beyanname verilmesi halinde de yukarıda belirtilen gelirler beyannameye dahil edilmez. Yani ticari, zirai veya mesleki kazançları nedeniyle beyanname vermek durumunda olan mükellefler, belirli şartları sağlayan ve limitlerin altında kalan gelirlerini beyannamelerine dahil etmeyecekler. Ancak ticari veya zirai kazanca bağlı olarak doğan gayrimenkul sermaye iratları ile ticari kazanç sayılan menkul sermaye iratları için beyan etmeme durumu söz konusu değildir.
Beyanname verme ve ödeme dönemleri değişiyor
Gelir vergisi beyannamesi Mart ayı içinde veriliyor ve ilk taksiti bu ayda diğerleri Haziran ve Eylül'de olmak üzere üç eşit taksitte ödeniyor. Beyanname verme ve ödeme dönemleri elde edilen gelirin türüne göre farklılaştırılıyor. Bir takvim yılında elde edilen gelir ilke olarak bu yılı takip eden yıl verilecek beyanname ile vergilendiriliyor. Bu ilke yine devam ediyor.
Eğer gelir sadece gayrimenkul kira gelirleri ve basit usulde tespit edilen ticari kazançlardan ibaret ise o zaman yukarıda belirtilen dönemlerde beyan edilir ve vergisi ödenir. Bir kişinin bunların dışında bir geliri varsa, o zaman daha önceden olduğu gibi yine Mart ayında beyan edecek ve ona göre ödeme yapacak.
|
|
|
|
