Biz de dünyayı ele geçirmek istiyoruz!

Fransa'da yaşadığı köyden dev internet ansiklopedisi Wikipedia'yı yöneten Florence Devouard: "Google'ın dünyayı ele geçirmek istediğini söylüyorlar. Biz dünyayı hem ele geçiriyor hem de değiştiriyoruz"

Dünyada 70 bin kayıtlı kullanıcısı bulunan, 200'den fazla dilde hizmet veren ve içeriğindeki altı milyondan fazla makaleyi her gün artıran Wikipedia'nın ne olduğunu, nereden nereye gittiğini ve yarattığı "demokratik bilgi devrimi"ni dünya Wikipedia Vakfı Başkanı Florence Devouard ve Türkçe Vikipedi yöneticisi Ahmet Özgür Erdemli anlattı. Jimmy "Jimbo" Wales ve Larry Sanger tarafından 2001'de kurulan ve kısa sürede dünyanın en çok ziyaret edilen ilk 10 sitesi arasına giren Wikipedia, tüm dünyanın ücretsiz ve özgürce yararlanabildiği, aynı zamanda her konuda bir makale yazarak bilgisini paylaşabildiği dev bir online ansiklopedi. Adını Hawai'de yaşayan yerlilerin kullandığı "Wikiwiki" kelimesinden alan ve "çabuk çabuk" anlamına gelen Wikipedia çabucak bir fenomen oldu bile. Wikipedia Vakfı Başkanı Florence Devouard: Wikipedia.com'un yöneticisi Florence Devouard ile Fransa'nın küçük bir köyü olan Malintrat'da bulunan ev-ofisinden online olarak yazıştık. Konuşmaya başladığımızda saat sabah dörde geliyordu. 38 yaşındaki eski tarım mühendisi Devouard, bütün gün üç çocuğuyla uğraşmış, günlük işlerini halletmiş ve gece dokuzdan beri bilgisayarının başında Wikipedia görevlerini yerine getirmekle meşguldu. Yorgundu, uykuya ihtiyacı vardı, tekrar uyanmak ve çocuklarıyla ilgilenmek için sadece dört saati kalmıştı ama İstanbul'dan gelen röportaj teklifini geri çevirmeyerek sorularımızı yanıtladı. "Yazar sayısı milyonlarla ölçülüyor" Wikipedia okuyucuları tarafından yazılan canlı bir ansiklopedi. Wikipedia'yı diğer ansiklopedilerden ayıran özellikleri ise felsefi ve teknik olarak ikiye ayrılıyor. Wikipedia tam olarak nedir? Britannica, Larousse gibi geleneksel ansiklopedilerden farkı nedir? Teknik olarak; diğer bilinen ansiklopediler belirli ve görevlendirilmiş bir grup tarafından yazılır. Oysa Wikipedia'da böyle bir durum yok. Dünyadan herkes bir bilgi katabilir. Dolayısıyla yazar sayısı milyonlarla ölçülebiliyor. Bu yüksek sayı hem madde zenginliği getiriyor hem de düzeltmelerin dakikalar içinde yapılmasına olanak tanıyor. Önemli gelişmeler anında eklenebildiği için de sürekli güncel olan bir ansiklopedi. Herkesin bilgiye ulaşmaya hakkı var Teknik farkları neler? Felsefi olarak; Wikipedia, bilginin özgür ve ücretsiz olmasını hedefler. İnsanların bulundukları ortam ya da ekonomik durumlarının bilgiyi almasına engel olmaması gerektiğini savunur. Örneğin bir çocuk parası olmadığı için ansiklopedi alamayacaksa ve alamadığı için mesela bilme hakkı olan tarihini öğrenemeyecekse, bu durum yanlıştır. Wikipedia herkesin bilgiye özgürce ulaşabilmesi felsefesini güder. Bu sebeple özgür telif lisansına sahiptir. Ayrıca hiçbir ücret talep etmez. Site kullanıcıların bağışlarıyla yürür. Tüm ansiklopediyi bilgisayarınıza indirme fırsatı tanır. Bunun da dışında, bilgisayara ve internete ulaşamayanlara bilgiyi ulaştırma yönünde vakıf olarak çalışmalar sürdürmektedir. Felsefi açıdan ne farkı var? 2002'den beri İngilizce Wikipedia'da editörlük yapıyorum. Siz ne kadar zamandır aktif olarak Wikipedia ile haşır neşirsiniz? Aslında tarım mühendisiyim. Ama Wikipedia ile karşılaşır karşılaşmaz hem yazarlık hem de editörlük anlamında hemen ilgimi çekti. Bunun ötesinde bir Wikipedia cemaati yaratmak ve geliştirmek fikri bana çok cazip geldi. 2002'de başlayan Wikipedia maceramın başından beri farklı diller konuşan cemaatleri Wikipedia'nın bir parçası haline getirmek için çalışmaya başladım. Afrika'nın bilinmeyen dillerinde bile giriş yapanlar var şu anda siteye. Bu anlamda kısa zamanda "cemaat yaratıcısı" olarak şanım yayıldı ve Ocak 2004'te Wikipedia Yönetim Kurulu'na girmek için aday oldum. Geçtiğimiz ekim ayında da Yönetim Kurulu başkanlığına seçildim. Bu işe nasıl girdiniz ve Wikipedia Vakfı başkanı seçilmeniz nasıl gerçekleşti? Wikipedia'dan para kazanmıyorum Kesinlikle. Tabii bunun için mutlaka telefonunuz, internet bağlantınız, bilgisayarınız, chat yapma ve seyahat etme olanağınız olması gerekiyor. Biz de tüm dünyanın online olmasını çok istiyor ve buna destek veriyoruz. Wikipedia Vakfı başkanı yani siz bile bu koca online cemaati ve ansiklopedi projesini Fransa'daki küçük bir köyden yönetiyorsunuz. Üç çocuğunuzdan arta kalan vakitte geceleri bu iş için çalışıyorsunuz. Öyle görünüyor ki artık global bir köy haline gelen dünyadaki herkes bir yönetici ve bilgi üreticisi olabilir. Eşim Wikipedia'ya katılmayı ya da katkıda bulunmayı kesinlikle reddediyor. Kendine rakip görüyordur belki benim bu çok önemli gözağrımı. Ama büyük bir keyifle ansiklopediden yararlanmayı da sürdürüyor. Çocuklarım da aktif Wikipedia kullanıcıları. En büyük oğlum yazarlık da yapıyor. Wikipedia cemaati tarafından da çok seviliyor. Adeta bir maskot durumunda şu anda. Çocuklarınız ya da eşiniz de Wikipedia'ya makaleler yazıyor mu? Şu anda başka bir işim yok. Sağolsun kocam geçimimizi sağlıyor. Ancak Wikipedia ile ilgili birçok konferans veriyorum ve zaman zaman onlar için düşük ücretler alıyorum. Bu tabii işlerimi daha kolay halletmem için küçük bir jestten öteye gitmiyor. Sonuçta bir süreliğine daha zamanımı bu işe ayırabilirim sanıyorum. Sonsuza kadar değil ama olsun. Bence herkes arta kalan vaktinin bir kısmını başkaları için harcamalı. Ben dünya toplumlarına bilgi ulaştırmak için bu özveride bulunuyorum. Wikipedia kâr amacı gütmeyen, herkesin gönüllü olarak çalıştığı bir proje. Siz nasıl para kazanıyorsunuz o zaman? Türkçe Wikipedia'ya içerik ödülü Öğretmenin, bilgi ulaştırmanın bir sonu yok. Artık bilgiye ulaşmak bir kitabın kalınlığı veya bir kütüphanenin büyüklüğüyle ölçülmüyor. Wikipedia sonsuzluğa uzanan bir kütüphane. Zaten felsefi olarak herkesin kendi başına bir bilgi kaynağı olduğu ve bu bilgiyi başkalarıyla paylaşarak öğretebileceği fikrinden yola çıkıyor. Artık bilginin karşısında pasif alıcılar değil, aktif birer bilgi üreticisi ve taşıyıcısıyız. Hepimiz bu gidişatın bir parçası olabiliriz. Bu anlamda antielitist bir bilgi bankası Wikipedia. Bir konuşmanızda Aydınlanma çağının ilk ansiklopedilerinden birinin Fransız Devrimi'ne yol açtığını belirtmişsiniz. Bir online ansiklopedi olan Wikipedia da tüm dünyaya ücretsiz bilgi ulaştırmasıyla bir devrim yapıyor. Buna demokratik bilgi devrimi denebilir mi? Ama biz de dünyayı ele geçirmek istiyoruz! Şaka bir yana, ister istemez zaten dünyayı ele geçiriyor ve de değiştiriyoruz. Google'ın bütün dünyayı ele geçirmeyi amaçladığı söyleniyor. Wikipedia'nın gelecek projeleri neler? Türkçe Wikipedia yöneticisi Özgür'ü iyi tanıyorum. Ve onları kaydettikleri aşama ve özellikle Türkçe Wikipedia olarak aldıkları Altın Örümcek Web içerik ödülü için kutluyorum. Türkçe Wikipedia hakkında düşünceleriniz? Vikipedi Türkiye'nin yöneticisi Ahmet Özgür Erdemli: Hacettepe Üniversitesi Nükleer Enerji Mühendisliği mezunu olan ve Pennsylvania Üniversitesi'nde aynı branşta mastır ve doktora yapan Ahmet Özgür Erdemli, Vikipedi Türkiye'nin yöneticisi. Halen Amerika'da bir şirkette nükleer mühendis ve yazılım mühendisi olarak çalışan Erdemli, Wikipedia ile boş zamanlarında hobi olarak ilgileniyor. "Yurtdışında yabancı dilde kaynak zenginliğini gördükten sonra, Türkçedeki bu eksiği kapatmak amacıyla bu yola baş koydum. Eğitime bir katkım olsun istedim. Ve Vikipedi'nin bir baş kaynak olacağına inanıyorum" diyen Erdemli sorularımızı Amerika'dan yanıtladı ve dünyamızın internet sayesinde gerçek bir küresel "köy" haline geldiğini bir kez daha kanıtladı. "Ortaya bir sayfa bırakıldı, buyrun siz yazın dendi" Yanlış bilgi 5 dakikada değiştiriliyor Türkçe Wikipedia 2003 yılında kuruldu. Bir anlamda kuruldu yerine, "ortaya bir sayfa olarak bırakıldı, buyrun yazmaya başlayın dendi" denebilir. Resmi olarak kurucusu yoktur. Vikipedi Türkiye kaç yılında, nasıl, kim tarafından kuruldu? Yazar, editör olmak için hiçbir şey gerekli değil. Herkes, kayıt dahi olmaksızın, Wikipedia'nın bulunduğu sayfada, üstte bulunan "değiştir"e basarak yazabilir. Hiçbir seçili yazar, editor vb. kavram yok. Yazar, editör vs. olmak için ne yapmak gerek? Aslında her yaştan ve meslekten katılım mevcut. İlkokul öğrencisinden tutun, üniversite profesörüne kadar. İnternet kafeden bağlanıp yazanından, okuldaki laboratuvarından katılana kadar. Ama en yoğun yaş dilimi için 20-30 arası denebilir. Mesleklere, yaşa, ilgi alanlarına göre bir Türk Vikipedici portresi çizebilir misiniz? Şu anda 50 bine yakın madde olduğu düşünülürse, her konuda yazıldığını söyleyebilirim. Ama güncel ve politik konular en çok ilgi çeken başlıklar. En çok hangi konu ve alanlarda yazı yazılıyor Türkiye'de? Kesin sayı söylemek güç. Kabaca günde ortalama 100 değişik kişi Vikipedi'ye katkıda bulunuyor diyebiliriz. Ama anonimlerin de katkısı ile bu sayı çok daha fazla oluyor. Toplamda kaç kişi yazıyor? Türkçe Vikipedi'de şimdiye dek önemli bir yanlış giriş olmadı. Kişisel reklam girişi hemen hemen her gün oluyor ama biri mutlaka görüp reklamı kaldırıyor. Vandalizm ya da diğer adıyla sayfalarda tahribat her gün olmakta ama bu tür sayfalar en geç beş dakikada düzeltiliyor. Bir de büyük bir şey yaptığını zanneden hacker'lar var ama herkesin aslında sayfaları değiştirme hakkı olduğunu bilmediklerinden, hack ettiklerini zanneden bu arkadaşların mesajları bayağı bir mizah konusu oluyor. Hiç problem yaşandı mı Türk Vikipedi'de, yanlış bilgi girilmesiyle ilgili? Ya da kişisel reklam için kullanılmasıyla ilgili? Ekşi Sözlük'te kullanıcılar entry denilen alt alta girişler yaparken, Wikipedia'da aynı metin üzerinde değişiklik yapılır. Sizden önce girilmiş bir yazıya cümle ekleyebilir, yazıdan cümle silebilir ya da değişiklik yapabilirsiniz. Wikipedia'da içerik olarak, ansiklopedik olma özelliği korunur. Kişisel yorum yasaktır. Ayrıca bilginin doğrulanabilirliği bir gerekliliktir. Söylenti yazamazsınız. Güvenilir kaynak gösterilmesi gerekir. Ülkemizde çok popüler olan Ekşi Sözlük'ü de Wikipedia gibi bir bilgi kaynağı olarak kullananlar var. Wikipedia'ya konu "entry"si girenler Ekşi Sözlük'teki gibi kişisel yorum yapabiliyor mu?

14 Ekim 2019 Magazin Bülteni.

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber