Çocuklara kural koyarken ebeveynlerin düştüğü hatalar

Çocuklara kural-sınır konulması çocuğun yararına olan psikolojik ve gelişimsel bir ihtiyaçtır. Çocuğun ruhsal ve bedensel iyiliği, toplumsal uyumu için sınırlarını bilmesi ve kurallara uyması gerekir. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Hozan Saatçioğlu, çocuklarına kural ve sınır çizerken ebeveynlerin en sık düştüğü hataları anlattı.

Çocuklara kural koyarken ebeveynlerin düştüğü hatalar

Sınır ve kural tanımayan, söz dinlemeyen çocuklar, okul öncesi ve sonrasındaki okul döneminde haylazlıklarıyla anne babaya pes ettirir. Çok geçmeden de arkadaşları ve öğretmenleriyle uyum sorunu yaşayarak ‘problem çocuk’ damgası yerler… Peki, ‘Ağlamayı kesersen çikolata, telefon veririm’ demek işleri çözer mi? Çocuğa çok müdahaleci yaklaşılmamalı, ruhsal ve bedensel açıdan tehlike içermeyen davranışlarına dur denilmemelidir. Aksi halde çocuğun merak, keşfetme, birey olma hevesini kırar, çocukla olan güvenli ve yakın ilişkiye zarar veririz. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Hozan Saatçioğlu, çocuklarına kural ve sınır çizerken ebeveynlerin en sık düştüğü hataları anlattı.

Sınır doğru çizilmezse dışlanma yaşar

Çocuğa uygun bir şekilde ‘dur’ demek, kural-sınır koymak; çocukların güvende ve değerli olduğunu hissetmesini sağlar. Çocukların toplumsal kurallara uyma, dürtülerini kontrol etme, işbirliği yapma, keşfetme, sorumluluk alma ve hatalarını düzeltme motivasyonunu artırır. Çocuğu hiç durdurmadığımızda ve sınır koymadığımızda; evde ve toplumda dışlanma, çatışma ve olumsuz tepki görme ihtimali artar.

Ya özgüvenini kaybederse korkusu...

Çocuklar çok iyi gözlemcidir, kimin ne zaman dur dediğini, hangi durumlarda kuralın değiştiğini, kimlerin kurallara uyup uymadığını, ne yaparsa kuralları aşabildiğini kolayca fark eder. Çocuklar üzerinde söylediklerimiz yerine yaptığımız davranışlar daha etkilidir. Çocuktan beklediğimiz davranışları kendi yaşantımızda uygularsak çoğu zaman uyarmaya bile gerek kalmayacaktır. Çocuğunuz istediğinizi yapmadığında ona vuruyorsanız, kendi istediği olmadığı zaman o da vurarak istediğini elde etmeye çalışacaktır. Bazı aileler çocuğuna kural koyduğu zaman “beni sevmezse, psikolojisi bozulursa, özgüvenini kaybederse, mutsuz olursa” gibi kaygılar yaşar. Ancak bizler bile yetişkin olmamıza rağmen kurallarını bilmediğimiz bir topluma girdiğimizde bocalarız. Çocuklar da ebeveynler kural koymadığında ya da kurallar sık değiştiğinde kafa karışıklığı ve güvensizlik yaşar. Bu durum başta ebeveynlerle olan ilişkisi olmak üzere diğer kişilerle olan ilişkisini olumsuz etkiler, aile farkında olmadan korktuğu durumların yaşanmasına ve çocuğun zarar görmesine sebep olabilir.

Kızgın ya da yalvarır dil kullanmayın

Çocuklar her istediğini yapmak, istediğine anında sahip olmak ve kendine engel olunmamasını isterler. Yaşları küçük olduğu için isteklerini erteleme, bekleme, öfke kontrolü ve kendini ifade etmede zorlanırlar. Bu yüzden durdurulmaya çalışıldığında ağlama, tepinme, bağırma, eşya atma, kendine-başkasına vurma ile istediğini elde etmeye çalışırlar. Anne-baba olarak çocuğun yaşını, gelişim düzeyini, kişilik özelliklerini ve çocukla yaşadığınız geçmiş deneyimleri dikkate alın ve uygun tutum sergileyin. Örnek olarak, “Hayır, gazoz içemezsin” yerine, sakince “Gazoz içmek senin için sağlıklı değil, bu nedenle içmemen gerekiyor, istersen beraber portakal suyu sıkıp içebiliriz” diyebilirsiniz. Çocuk kabul etmezse karşılıklı inatlaşma, tartışma ve pazarlığa girmeyin. Cümleleriniz kısa, net, kendinizden emin ve kararlı olmalı, kızgın ve yalvarır tarzda olmamalı. Siz ayrıntılı, akla uygun, mantıklı, ikna edici bilgiler ve örnekler verirsiniz, o sırada çocuğunuz amacına ulaşmak için ne yapması gerektiğini düşünüyor olabilir.

Asla rüşvet vermeyin

Kendine, size ve çevresine zararlı olabilecek davranışlarda bulunursa sakince durdurun. Gösterdiği tepkiden kimsenin zarar görme ihtimali yoksa, yanına gidip sadece göz teması kurun ve sessizce sakinleşmesini bekleyin. Yanına yaklaşılmasından rahatsız oluyor, tepkinin şiddeti artıyorsa yanından uzaklaşıp, biraz sakinleşmesini bekleyin. Çocuğa tepkisini sonlandırması için “Ağlamayı kesersen çikolata, telefon veririm” gibi rüşvet teklif etmeyin, ödül vermeyin. Böyle yapmanız çocuğun yanlış tutumunu pekiştirecek, tekrarlanma ihtimalini arttıracaktır. Öfkesi geçince yanınıza gelir aynı isteğini tekrarlarsa önceki cevabınızı aynı kararlılıkta ve sakinlikte tekrarlayın.

Önce hayır, sonra evet demeyin

Çocukların “hayır” denmesi gereken isteklerine “evet” demek yanlış iken, önce “hayır” dedikten sonra kararınızı “evet” olarak değiştirmek daha yanlıştır. Çocuklara kural-sınır koyarken zorlandığınızda bir başkasına (baba, öğretmen, psikiyatrist) şikayet etmekle tehdit etmeyin, bu davranışınız çocuk tarafından “Ben sana hayır-dur diyemiyorum” olarak anlaşılır. Sonrasında çocuğa kural koymanız, ‘hayır’ diyebilmeniz daha zor olacaktır. Çocuğunuza koyduğunuz kurallar ve sınırlar baş başayken, misafir geldiğinde, yolculukta ve misafirliğe gittiğinizde değişirse, çocuğunuz bunu fark edecektir. Baş başa iken dur diyebildiğiniz, kurallara uyan çocuk diğer ortamlarda beklemediğiniz davranışlarda ve isteklerde bulunabilir, sizi zor durumda bırakabilir.

Maddi güçlükler sınır koymayı zorlaştırıyor

Ebeveynlerin kişilik yapısı, ruhsal ve bedensel hastalığının olması, maddi güçlükler, eşler arasındaki sorunlar çocuklara sınır koyulmasını zorlaştırır. Çocuğa sınır koymada anne ve babanın tutumları farklı ise ‘dur’ deme konusunda çatışma çıkacak, çocuğun kafası karışacaktır. Öncelikle aranızdaki tutum farklılıklarını giderin, en azından çocuğun yanında tartışmaktan ya da diğerinin kuralına müdahale etmekten kaçının. Çocuğun sınırlarını öğrenmede zorlanması sadece anne-baba kaynaklı değildir, çocuğun karakteri ve ruhsal sorunları da etkilidir. Örneğin, hiperaktif çocuklar inatçı, fevri, ısrarcı ve sabırsız oldukları için kurallara uyma ve söz dinlemede ciddi zorluk yaşarlar. Anne-babalar bazen çocuğun durumunu göz ardı ederek kendilerini ya da birbirlerini suçlar, çocuğun bilerek yaptığını düşünürler. Bunun sonucunda daha katı bir tutumla sorunu çözmeye çalışır, kısır döngüye girerler.

Günde yarım saat oyun, ilişkileri sağlamlaştırır

Çocuğunuza kural-sınır koyabilmek için ilişkinizin iyi olması çok önemlidir. Bu nedenle her gün yaklaşık yarım saat birlikte oyun oynamaya, gülmeye ve gevşemeye zaman ayırın. Haftanın bir günü ailecek dışarı çıkmak, dışarda keyifli aktiviteler yapmak, iyi zaman geçirmek ilişkinizi iyileştirecektir. Anne-baba ve çocuk arasındaki ilişkiyi bozan, sık tartışmalara ve karşılıklı öfkeye sebep olan, hem ebeveyni hem çocuğu ruhsal olarak zedeleyen sınır-kural koyma güçlüklerinde bir çocuk ruh sağlığı uzmanından yardım almak gerekir.

Hangi çocuklar kural tanımıyor?

Toplumumuzda bazı çocuklara kural-sınır koyma güçlükleri yaşama ihtimali daha yüksektir. Risk altında olan çocukların özelliklerine baktığımızda;

-Ailenin ilk torunu olmak,
-Geç ya da yardımcı üreme yöntemiyle doğmak,
-Gebelik ya da bebeklik döneminde hayati tehlike atlatmak,
-Sürekli bir bedensel hastalığının olması,
-Kendinden önce bir kardeşi vefat etmiş olması,
-Geniş ailede yaşamak,
-Hem anne hem babanın çalışması,
-Anne-babası boşanmış ya da ebeveyn kaybı yaşaması,
-Hareketli, sabırsız, inatçı olması gibi faktörlerle karşılaşırız.

Aromaterapinin faydaları nelerdir?Aromaterapi ruh sağlığına iyi geliyor mu? Ofis ortamında hangi uçucu yağlar kullanılabilir? Alerji sorunu olanlar hangi uçucu yağları kullanabilir? Aromaterapist Aslı San Bilgin aromaterapinin faydaları hakkında bilgiler verdi.

Rahat ve Şık

Rahat ve Şık
Astroloji
KOÇ
BOĞA
İKİZLER
YENGEÇ
ASLAN
BAŞAK
TERAZİ
AKREP
YAY
OĞLAK
KOVA
BALIK
Bugün

Sabah saatlerinde iletişim konusunda hareketli zamanlar yaşayabilirsiniz. Gelecekle ilgili planlarınızda, gücünüz test edilebilir. Olaylara...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

İş hayatınızdaki konumunuzla ilgili konular gündeminizi etkileyebilir. Sabah saatlerinde eğitimlerle ilgilenebilirsiniz. Göz önünde olmaktan...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Yoğun telefon konuşmaları içinde güne başlayabilirsiniz. Yeni ufuklara açılma isteği içinde, tatil planları yapabilirsiniz. Yabancılarla...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün finansal konularınla meşgul olabilirsiniz. Banka işlerinizde dikkatli olmanız gereken zamanlar var. Erken saatlerde iş hayatınızla...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Eşiniz ile ilgili konular gündeminizi etkileyebilir. Sabah saatlerinde iletişimi yoğun zamanlar geçirebilirsiniz. İş açısından verimli...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Beraber çalıştığınız kişilerle olan ilişkileriniz gündeminizi etkileyebilir. Sabah saatlerinde işlerinizle ilgili sorumluluklarınızda artış...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün haberleşmeler ve yazışmalar sabah saatlerinde yoğunlaşabilir. Eğitim programlarınızı sıklaştırabilirsiniz. İş hayatınızdaki...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün ev hayatınızdaki konularla ilgilenebilirsiniz. Güven aradığınız durumlara çekilebilirsiniz. İş hayatınızla ilgili verimli girişimlerde...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sabah saatlerindeki iletişim konularınız, gününüzü etkileyebilir. Yakın çevrenizdeki olaylardan etkilenebileceğiniz bir gündesiniz. Bolca...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Kişisel yeteneklerinizle alakalı konular gündeminizi etkileyebilir. İş hayatınızla ilgili konularda başkalarından destek alabilirsiniz....Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sabah saatlerinde yapacağınız görüşmeler sizi yeni başlangıçlara sürükleyebilir. Yeni eğitim ve toplantılar planlatıp düşüncelerinizi...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bilmediğiniz, gizli kalan konular gündeminizi oluşturabilir. İlgilendiğiniz konularla ilgili haberler alabilirsiniz. Elinizde olmayan...Devamını Oku

Devamını Oku
Hafta Hafta Gebelik

Gebeliğinizin kaçıncı haftasındasınız?

Günün Yazıları

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber