Çocuklara kural koyarken ebeveynlerin düştüğü hatalar

Çocuklara kural-sınır konulması çocuğun yararına olan psikolojik ve gelişimsel bir ihtiyaçtır. Çocuğun ruhsal ve bedensel iyiliği, toplumsal uyumu için sınırlarını bilmesi ve kurallara uyması gerekir. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Hozan Saatçioğlu, çocuklarına kural ve sınır çizerken ebeveynlerin en sık düştüğü hataları anlattı.

Çocuklara kural koyarken ebeveynlerin düştüğü hatalar

Sınır ve kural tanımayan, söz dinlemeyen çocuklar, okul öncesi ve sonrasındaki okul döneminde haylazlıklarıyla anne babaya pes ettirir. Çok geçmeden de arkadaşları ve öğretmenleriyle uyum sorunu yaşayarak ‘problem çocuk’ damgası yerler… Peki, ‘Ağlamayı kesersen çikolata, telefon veririm’ demek işleri çözer mi? Çocuğa çok müdahaleci yaklaşılmamalı, ruhsal ve bedensel açıdan tehlike içermeyen davranışlarına dur denilmemelidir. Aksi halde çocuğun merak, keşfetme, birey olma hevesini kırar, çocukla olan güvenli ve yakın ilişkiye zarar veririz. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Hozan Saatçioğlu, çocuklarına kural ve sınır çizerken ebeveynlerin en sık düştüğü hataları anlattı.

Sınır doğru çizilmezse dışlanma yaşar

Çocuğa uygun bir şekilde ‘dur’ demek, kural-sınır koymak; çocukların güvende ve değerli olduğunu hissetmesini sağlar. Çocukların toplumsal kurallara uyma, dürtülerini kontrol etme, işbirliği yapma, keşfetme, sorumluluk alma ve hatalarını düzeltme motivasyonunu artırır. Çocuğu hiç durdurmadığımızda ve sınır koymadığımızda; evde ve toplumda dışlanma, çatışma ve olumsuz tepki görme ihtimali artar.

Ya özgüvenini kaybederse korkusu...

Çocuklar çok iyi gözlemcidir, kimin ne zaman dur dediğini, hangi durumlarda kuralın değiştiğini, kimlerin kurallara uyup uymadığını, ne yaparsa kuralları aşabildiğini kolayca fark eder. Çocuklar üzerinde söylediklerimiz yerine yaptığımız davranışlar daha etkilidir. Çocuktan beklediğimiz davranışları kendi yaşantımızda uygularsak çoğu zaman uyarmaya bile gerek kalmayacaktır. Çocuğunuz istediğinizi yapmadığında ona vuruyorsanız, kendi istediği olmadığı zaman o da vurarak istediğini elde etmeye çalışacaktır. Bazı aileler çocuğuna kural koyduğu zaman “beni sevmezse, psikolojisi bozulursa, özgüvenini kaybederse, mutsuz olursa” gibi kaygılar yaşar. Ancak bizler bile yetişkin olmamıza rağmen kurallarını bilmediğimiz bir topluma girdiğimizde bocalarız. Çocuklar da ebeveynler kural koymadığında ya da kurallar sık değiştiğinde kafa karışıklığı ve güvensizlik yaşar. Bu durum başta ebeveynlerle olan ilişkisi olmak üzere diğer kişilerle olan ilişkisini olumsuz etkiler, aile farkında olmadan korktuğu durumların yaşanmasına ve çocuğun zarar görmesine sebep olabilir.

Kızgın ya da yalvarır dil kullanmayın

Çocuklar her istediğini yapmak, istediğine anında sahip olmak ve kendine engel olunmamasını isterler. Yaşları küçük olduğu için isteklerini erteleme, bekleme, öfke kontrolü ve kendini ifade etmede zorlanırlar. Bu yüzden durdurulmaya çalışıldığında ağlama, tepinme, bağırma, eşya atma, kendine-başkasına vurma ile istediğini elde etmeye çalışırlar. Anne-baba olarak çocuğun yaşını, gelişim düzeyini, kişilik özelliklerini ve çocukla yaşadığınız geçmiş deneyimleri dikkate alın ve uygun tutum sergileyin. Örnek olarak, “Hayır, gazoz içemezsin” yerine, sakince “Gazoz içmek senin için sağlıklı değil, bu nedenle içmemen gerekiyor, istersen beraber portakal suyu sıkıp içebiliriz” diyebilirsiniz. Çocuk kabul etmezse karşılıklı inatlaşma, tartışma ve pazarlığa girmeyin. Cümleleriniz kısa, net, kendinizden emin ve kararlı olmalı, kızgın ve yalvarır tarzda olmamalı. Siz ayrıntılı, akla uygun, mantıklı, ikna edici bilgiler ve örnekler verirsiniz, o sırada çocuğunuz amacına ulaşmak için ne yapması gerektiğini düşünüyor olabilir.

Asla rüşvet vermeyin

Kendine, size ve çevresine zararlı olabilecek davranışlarda bulunursa sakince durdurun. Gösterdiği tepkiden kimsenin zarar görme ihtimali yoksa, yanına gidip sadece göz teması kurun ve sessizce sakinleşmesini bekleyin. Yanına yaklaşılmasından rahatsız oluyor, tepkinin şiddeti artıyorsa yanından uzaklaşıp, biraz sakinleşmesini bekleyin. Çocuğa tepkisini sonlandırması için “Ağlamayı kesersen çikolata, telefon veririm” gibi rüşvet teklif etmeyin, ödül vermeyin. Böyle yapmanız çocuğun yanlış tutumunu pekiştirecek, tekrarlanma ihtimalini arttıracaktır. Öfkesi geçince yanınıza gelir aynı isteğini tekrarlarsa önceki cevabınızı aynı kararlılıkta ve sakinlikte tekrarlayın.

Önce hayır, sonra evet demeyin

Çocukların “hayır” denmesi gereken isteklerine “evet” demek yanlış iken, önce “hayır” dedikten sonra kararınızı “evet” olarak değiştirmek daha yanlıştır. Çocuklara kural-sınır koyarken zorlandığınızda bir başkasına (baba, öğretmen, psikiyatrist) şikayet etmekle tehdit etmeyin, bu davranışınız çocuk tarafından “Ben sana hayır-dur diyemiyorum” olarak anlaşılır. Sonrasında çocuğa kural koymanız, ‘hayır’ diyebilmeniz daha zor olacaktır. Çocuğunuza koyduğunuz kurallar ve sınırlar baş başayken, misafir geldiğinde, yolculukta ve misafirliğe gittiğinizde değişirse, çocuğunuz bunu fark edecektir. Baş başa iken dur diyebildiğiniz, kurallara uyan çocuk diğer ortamlarda beklemediğiniz davranışlarda ve isteklerde bulunabilir, sizi zor durumda bırakabilir.

Maddi güçlükler sınır koymayı zorlaştırıyor

Ebeveynlerin kişilik yapısı, ruhsal ve bedensel hastalığının olması, maddi güçlükler, eşler arasındaki sorunlar çocuklara sınır koyulmasını zorlaştırır. Çocuğa sınır koymada anne ve babanın tutumları farklı ise ‘dur’ deme konusunda çatışma çıkacak, çocuğun kafası karışacaktır. Öncelikle aranızdaki tutum farklılıklarını giderin, en azından çocuğun yanında tartışmaktan ya da diğerinin kuralına müdahale etmekten kaçının. Çocuğun sınırlarını öğrenmede zorlanması sadece anne-baba kaynaklı değildir, çocuğun karakteri ve ruhsal sorunları da etkilidir. Örneğin, hiperaktif çocuklar inatçı, fevri, ısrarcı ve sabırsız oldukları için kurallara uyma ve söz dinlemede ciddi zorluk yaşarlar. Anne-babalar bazen çocuğun durumunu göz ardı ederek kendilerini ya da birbirlerini suçlar, çocuğun bilerek yaptığını düşünürler. Bunun sonucunda daha katı bir tutumla sorunu çözmeye çalışır, kısır döngüye girerler.

Günde yarım saat oyun, ilişkileri sağlamlaştırır

Çocuğunuza kural-sınır koyabilmek için ilişkinizin iyi olması çok önemlidir. Bu nedenle her gün yaklaşık yarım saat birlikte oyun oynamaya, gülmeye ve gevşemeye zaman ayırın. Haftanın bir günü ailecek dışarı çıkmak, dışarda keyifli aktiviteler yapmak, iyi zaman geçirmek ilişkinizi iyileştirecektir. Anne-baba ve çocuk arasındaki ilişkiyi bozan, sık tartışmalara ve karşılıklı öfkeye sebep olan, hem ebeveyni hem çocuğu ruhsal olarak zedeleyen sınır-kural koyma güçlüklerinde bir çocuk ruh sağlığı uzmanından yardım almak gerekir.

Hangi çocuklar kural tanımıyor?

Toplumumuzda bazı çocuklara kural-sınır koyma güçlükleri yaşama ihtimali daha yüksektir. Risk altında olan çocukların özelliklerine baktığımızda;

-Ailenin ilk torunu olmak,
-Geç ya da yardımcı üreme yöntemiyle doğmak,
-Gebelik ya da bebeklik döneminde hayati tehlike atlatmak,
-Sürekli bir bedensel hastalığının olması,
-Kendinden önce bir kardeşi vefat etmiş olması,
-Geniş ailede yaşamak,
-Hem anne hem babanın çalışması,
-Anne-babası boşanmış ya da ebeveyn kaybı yaşaması,
-Hareketli, sabırsız, inatçı olması gibi faktörlerle karşılaşırız.

Aromaterapinin faydaları nelerdir?Aromaterapi ruh sağlığına iyi geliyor mu? Ofis ortamında hangi uçucu yağlar kullanılabilir? Alerji sorunu olanlar hangi uçucu yağları kullanabilir? Aromaterapist Aslı San Bilgin aromaterapinin faydaları hakkında bilgiler verdi.

Tulum Sezonu

Tulum Sezonu
Astroloji
KOÇ
BOĞA
İKİZLER
YENGEÇ
ASLAN
BAŞAK
TERAZİ
YAY
OĞLAK
KOVA
Bugün

Ev hayatınız ile ilgili değişiklikler gündeminizi etkileyebilir. Evde olası kazalara karşı temkinli olmanızda fayda var. Sabah saatlerinde ilişkiler daha akıcı. Keyifli olaylar yaşayabilirsiniz. Güven aradığınız durumlar oluşabilir, iç sesinizi dinleyerek doğru sonuçlara ulaşabilirsiniz. Babanızla ilgili konular gündeme gelebilir, ihmal etmemeye çalışın.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Yakın çevrenizle ilgili dalgalanmalar gündeminizi etkileyebilir. İş hayatınızda iletişim içinde olacağınız hareketli bir gündesiniz. Kulağınıza dedikodular gelebilir. Ticari konularla ilgileneceğiniz zamanlar var. Sabah saatlerinde size keyif veren şeyler için harcama yapabilirsiniz. Akşama doğru biraz gerginlik artabilir, dikkatli olun.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Maddi kaynaklarınızla ilgili gelişmeler olabilir. Hesaplarınızı gözden geçirip, yeni bir finansal yapılanma içine girebilirsiniz. Sabah saatlerinde akıcı temalar söz konusu. İlişkiler içinde rahat zamanlar var. İş hayatınızda başkalarından alacağınız destekler sizi rahatlatacaktır. Akşam saatlerinde ise kendinizi tedirgin hissedebilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Yeni başlangıçlar yapmak için yaratıcılığınızı kullanmak isteyeceğiniz bir gündesiniz. Kişisel açıdan önem verdiğiniz şeyler gündeminizi etkileyebilir. Beslenmenize özen göstermeniz gereken zamanlar olabilir. Sabah saatlerinde güzel şeyler için harcama yapabilirsiniz. Ailenizle keyifli zamanlar geçirmek isteyebilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Elinizde olmayan nedenlerle başınıza gelecek olaylar gündeminizi etkileyebilir. Yaşayacağınız kayıpların ardından, içsel süreçlerin içine girebilirsiniz. Kontrolünüzü kaybetmemeye özen göstermelisiniz. Sabah saatlerinde ilişkilerinizle ilgili konular daha fazla gündeminizi etkileyebilir. Harcamalarınıza özen göstermenizde fayda var.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sosyal gruplarınızdaki konularınız gündeminizi etkileyebilir. Geleceğinizle ile ilgili beklentileriniz hakkında farklı konular gündeme gelebilir. İş hayatınızda başkalarından destek alabileceğiniz zamanlar var. Sabah saatlerinde kendinizi keyifli ve şanslı hissedebilirsiniz.  Akşama doğru yapacağınız planlarda değişiklikler olabilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

İş hayatınızdaki değişiklikler gündeminizi etkileyebilir. Sabah saatlerinde işleriniz daha akıcı şekilde ilerleyebilir. Hedeflediğiniz konular hakkında işlerinizi tamamlayabilirsiniz. Üstlerinizle ilgili konuları gündeme gelebilir. Akşam saatlerinde kendinizi tedirgin hissedebilirsiniz. İlgilendiğiniz konular yorucu hale gelebilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Duygusal yönden bağlayıcı koşullar gündeminizi oluşturabilir. Ortaklı para konularına karşı daha hassas olmanız gereken zamanlar olabilir. Bugün ertelediğiniz banka işlerinizle ilgilenebilirsiniz. Gün içinde işlerinizi bitirmeye çalışmalısınız. Akşam saatlerinde ilişkilerde sıkışmalar yaşanabilir. Kendinizi tedirgin ve yorgun hissedebilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Eşinizle ilgili konular gündeminizi etkileyebilir. Sabah saatlerinde ilişkiler açısından daha rahat temalar söz konusu. Genel olarak şanslı bir gündesiniz. İlişkilerde denge ve uyum arayışında olabilirsiniz. Anlaşmalar içinde olabilirsiniz. Akşama doğru gerginlikler artabilir. Baskı altında karar vermeye çalıştığınızı hissedebilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Çalışma hayatında birlikte çalıştığınız arkadaşlarınızla ilgili konular gündeminizi etkileyebilir. İşinizle ilgili sorumluluklarınızda değişiklikler yaşayabilirsiniz. Başkalarından destek alacağınız zamanlarda olabilir. Sağlığınıza özen göstermenizde fayda var. Akşam saatlerin de yaptığınız planlarda değişikliler olabilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Hafta Hafta Gebelik

Gebeliğinizin kaçıncı haftasındasınız?

Günün Yazıları

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber