İnsanla tanrı arasında

Esra Özyürek’in “Modernlik Nostaljisi; Kemalizm, Laiklik ve Gündelik Hayatta Siyaset” adlı kitabı, ilk defa Kemalist kitlelerin psikolojisi üzerine bir araştırma yapan, akademik alanda çığır açacak, öncü bir eser.

İnsanla tanrı arasında

Kemalizm konusunda yerli ve yabancı eserlerin hemen tamamı, Atatürk’ün hayatı ve Tek Parti Dönemi etrafında yazılmış tarih çalışmalarıdır. Bildiğim kadarıyla ilk defa Kemalist kitlelerin psikolojisi üzerine bir araştırma yapılmıştır. Bu bakımdan, Esra Özyürek’in “Modernlik Nostaljisi; Kemalizm, Laiklik ve Gündelik Hayatta Siyaset” adlı kitabı, akademik alanda çığır açacak, öncü bir eser.
Kitabın adından da belli olduğu gibi, Kemalizm’in toplumsal psikolojide yarattığı ilk özellik ‘nostalji’dir; Atatürk dönemi bir ‘asr-ı saadet’ ya da ‘altın çağ’ olarak görülüyor, özlem duyuluyor. Bu da hayli otoriter bir siyasi kültür yaratıyor:
“Atatürk dönemi yeryüzünde bir cennetti... Tek çatlak ses yoktu, herkes onun izindeydi... Atatürk ne derse oydu, herkes onun dediğini yapardı!.. Onun diktatör olmaya ihtiyacı yoktu, o günlerde herkes çok mutluydu, o herkesin desteğini almıştı... Bugünkü siyasetçiler gibi korumaları yoktu,  kimseden korkusu yoktu... Çok nitelikli bir Meclis vardı, üyeleri tayinle gelmişti... Herkes laikti, tek muhafazakar kent yoktu!..” (Sf. 71 vd.)

Ata ve çocukları
Esra Özyürek, Kemalist ideolojinin yarattığı bu algılama ya da psikolojinin ‘ataerkil’ nitelikte olduğunu vurguluyor: Ulus, ‘ata’ etrafında oluşmuş bir birlik demektir. Babamız Atatürk, vatandaşlar da onun çocuklarıdır. Derinlemesine mülakat yöntemiyle yaşlı Kemalistlerle görüşen Özyürek, “Cumhuriyet çocukları yetişkin olamadılar” sonucuna varıyor. Cumhuriyet, bir tür  “ebeveyne ilanihaye borçlu devlet çocukları” yetiştirmişti. Ulus, bu şekilde, ataerkil bir ‘cemaat’ gibi tasavvur edilmişti. (Sf. 96-97)
Bugün bile anma törenlerinde ya da Cumhuriyet sergilerinde açılan anı defterlerine gençler “Kalk bizi kurtar” diye yazıyor! Bize “giyinmeyi, modayı bile” o öğretmişti:
“Atatürk benim annem, babam, içtiğim su, bastığım toprak gibi. Sahip olduğum her şeyden ötürü  ataların atası Atatürk’e minnettarım...”
Özyürek, Atatürk’ü ‘insani’ yönleriyle anlatmak isteyen Nezihe Araz’ın şu satırlarını aktarıyor:
“Cumhuriyet’in ilk kuşakları için Mustafa Kemal bir yeryüzü adamı değil, sanki bir Olimpos ilahı idi...” Yakup Kadri’nin de Atatürk’ü Yunan tanrılarına benzeten yazıları vardır.
Bu algılama dağlarda, bulutlarda ‘mucizevi’ Atatürk siluetleri görmek gibi doğaüstü, mistik algılamalara kadar uzanıyor!

Kişilik kültü
Özyürek bu psikolojiyi ve ideolojiyi yer yer “pederşahi; otoriter, totaliter, Mao, Lenin, Mussolini gibi kişi kültü” tarzında ifadelerle tasvir ediyor. “Kitlelerin lidere sorgusuz sualsiz hayranlık duymaları ve değerli görmelerini sağlamak için yaratılmış bu kültür”, kaçınılmaz olarak, bireyleşmeyi, piyasa ekonomisini, farklılaşmayı reddediyor. Kitapta bu konuda birçok veri mevcut.
Otoriter ideolojinin “Atatürk’ün gözleri” şeklinde bir kült oluşturması, toplumda “içselleştirilmiş bir gözaltı hissi” yaratıyor. Özyürek, Behçet Necatigil’in ünlü şiirini örnek veriyor; iyi bir şey yapsak Atatürk bizi gözlüyor, iyi bir şey yapsak gülüyor, kötü bir şey yapsak üzülüyor... (Sf. 157)
Özyürek piyasa ekonomisinin, devletin kurguladığı otoriter, erişilmez, hepimizi gözetleyen Atatürk kültü yerine, daha insani Atatürk algılarının gelişmesine yol açtığını; kahve içen, bağdaş kurup yere oturarak türkü söyleyen, salıncakta sallanan ‘insani’ Atatürk posterlerinin, üniformalı Atatürk posterlerinden çok daha büyük ilgi gördüğünü söylüyor, bu değişimi “Kutsallık çözülüyor” diye tanımlıyor. (Sf. 153)
Esra Özyürek’in, CHP’li Mustafa Özyürek’in kızı olması, tipik Kemalist bir aileden gelmesi, ailesiyle bu konularda tartışmalar yapması ona ‘içten gözlem’ imkanı vermiş. Bu, esere değer katan bir faktör. Eserin büyük değeri, elbette akademik liyakatinden ve özgünlüğünden geliyor.
Tipik ve klasik Kemalist bir aileden böyle ‘serbest fikirli’ ve ‘eleştirel düşünceli’ genç bir bilim insanının çıkması, Türkiye’deki büyük değişimin göstergelerinden biri. 

İnsanla tanrı arasında


“Modernlik Nostaljisi; Kemalizm, Laiklik ve Gündelik Hayatta Siyaset”
Esra Özyürek
Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi
Fiyatı: 18 YTL
SİYASET

Aromaterapinin faydaları nelerdir?Aromaterapi ruh sağlığına iyi geliyor mu? Ofis ortamında hangi uçucu yağlar kullanılabilir? Alerji sorunu olanlar hangi uçucu yağları kullanabilir? Aromaterapist Aslı San Bilgin aromaterapinin faydaları hakkında bilgiler verdi.

Toprak Tonları

Toprak Tonları
Astroloji
KOÇ
BOĞA
İKİZLER
YENGEÇ
ASLAN
BAŞAK
TERAZİ
AKREP
YAY
OĞLAK
KOVA
BALIK
Bugün

Gün içinde gelecek beklentilerinizle ilgili gelişmeler yaşayabilirsiniz. Sosyal konular ön plana çıkabilir. Arkadaşlarınızla birlikte...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

İş hayatınızda sorumlu olduğunuz konularda yenilik yapmak isteyeceğiniz zamanlardasınız. Gün içinde üstlerinizle iletişiminiz önem...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün yeni ufuklara açılmak için hevesli olabilirsiniz. Sorumlu olduğunuz konuları daha rahat anlayıp organize olacağınız zamanlar var. Bazı...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Endişe içinde olduğunuz konular gündeminizi meşgul edebilir. Ortaklı para konularıyla ilgilenmeniz gereken bir gündesiniz. Banka işlerinizi...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Eşinizle ilgili konular gündeminizi meşgul edebilir. Bazı konulara daha toleranslı yaklaşmanız gerekebilir. İkili ilişkilerinizde...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Çalışma ortamınızda sorumluluklarınızın yoğunlaştığı bir gün olabilir. Gün içinde hizmet aldığınız kişilerle ilişkinize dikkat etmenizde...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün kendinizi ifade etmek isteyeceğiniz işlere yönelebilirsiniz. Sorumlu olduğunuz konularda daha rahat risk alabilirsiniz. Keyif...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Ailevi konular gündeminizi meşgul edebilir. Geçmişe ait konular tekrar önem kazanabilir. İkili ilişkilerinizde sabırlı davranmaya özen...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün hareketli zamanlar sizi bekliyor. Sorumlu olduğunuz konularla ilgili insanlarla iletişim halinde olabilirsiniz. Yakın çevrenizdeki...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Maddi kaynaklarınızla ilgili gelişmeler yaşayabilirsiniz. Gün içinde yapacağınız finansal değişiklikler sizi rahatlatabilir. Sorumlu...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün sorumlu olduğunuz konularda yeni başlangıçlar yapmak isteyebilirsiniz. Kişisel açıdan önem verdiğiniz konularda değişiklikler...Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün sizi hapseden koşullar oluşabilir. Gizli kalmış durumlardan dolayı kayıplar yaşayabilirsiniz. İkili ilişkilerinizde fazla kabullenir...Devamını Oku

Devamını Oku
Hafta Hafta Gebelik

Gebeliğinizin kaçıncı haftasındasınız?

Günün Yazıları

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber