Yerli Schindler’ler Türk Pasaportu’nda

2. Dünya Savaşı sırasında Fransa’da Osmanlı kökenli yüzlerce Museviyi trenlere bindirip, İstanbul’a getirerek kurtulmalarını sağlayan bir avuç Türk diplomatın hikâyesini belgesel olarak anlatan “Türk Pasaportu” bu akşam Cannes’da ilk vizesini alacak. Yönetmeni Burak Arlıel, yapımcısı Güneş Çelikcan ve proje direktörü Yael Habif, bu macerayı anlattı

Yerli Schindler’ler Türk Pasaportu’nda

Cannes izleyicisi bugün 64. Cannes Film Festivali’ne paralel bir etkinlik kapsamında “Türk Pasaportu” adlı hayli etkileyici bir belgesel izleyecek. “Türk Pasaportu”, 2. Dünya Savaşı sırasında Fransa’da Osmanlı kökenli yüzlerce Museviyi trenlere bindirip, İstanbul’a getirerek kurtulmalarını sağlayan bir avuç Türk diplomatın hikâyesini konu alıyor. 6 yıllık bir çalışmanın ürünü olan belgesel filmi, yönetmeni Burak Arlıel, yapımcısı Güneş Çelikcan ve proje direktörü Yael Habif’le Cannes’a doğru yola çıkmadan önce konuştuk.
Projenin fikri ne zaman, nasıl ortaya çıktı?
Güneş Çelikcan: Üniversiteyi Anadolu Üniversitesi’nde okudum. Okulun yakınlarında, Kurtuluş Savaşı’nın önemli kahramanlarından ve Devlet Demiryolları’nın kurucusu Behiç Erken’in mezarı var. Sekiz sene önce bu mezarı keşfettim. Bu konuyu araştırdım ve Erken’in 2. Dünya Savaşı sırasında Yahudileri kurtarmasıyla ilgili birkaç makale buldum. Bunun bir belgesel olmasını istiyordum. Filmin yapımcılarından Bahadır Arlıel’le konuştum. O da benim gibi belgesel olmasını istedi. Araştırmaya başladık. Araştırmaya başlayınca fark ettik ki bu hikâyede Fransa, Almanya ve Türkiye arasında bir diplomatik trafik var. Dolayısıyla bu belgelerin bir kısmı Amerika’da, bir kısmı Almanya’da, bir kısmı İsrail’de bir kısmı da Türkiye’de. Ama Dışişleri’nin belgeleri açması sonunda binlerce belgeye ve Fransa’da canlı tanıklara ulaştık. Masamızın üzeri evrak ve belgelerle doldu. Sonra yönetmen arayışına girdik ve uzağa bakmamız gerekmedi. Burak Arlıel zaten bizimle birlikteydi.
Museviler, diplomatların çabalarıyla trenlere bindirildikten sonra yolculuk sırasında neler yaşanmış?
Burak Arlıel: İnsanlar vagonlara konuluyor. İçeride bir görevli. Her 300-500 km’de bir durdurulup kim olduklarını anlatıyorlar. Almanlar’dan kaçmak için Paris’ten yola çıkan bir vagon dolusu Yahudiyi Almanya’dan geçiriyorlar sonuçta. Hem kurtaranlar, hem de kurtulanlar için çok büyük cesaret. Almanya, Macaristan, Sırpistan, Romanya, Bulgaristan ve Türkiye şeklinde bir rota izliyorlar. Bu yaklaşık 10-12 gün sürüyor. Bu yolculuk sırasında yemek, su, tuvalet yok. Yolda giderlerken, Bulgaristan’da tren rayları bombalanıyor, en arkadaki vagon patlıyor. Bazen 3-5 km yaya yürümek zorunda kalıyorlar.
Siz yönetmen olarak nasıl bir hazırlık dönemi geçirdiniz?
Burak Arlıel: Önce olayın tanıklarıyla röportajlar yaptık. 28 kişiye yakın. Diplomatların çocuklarıyla da konuştuk. Bu röportajlar en az 2-2.5 saat sürüyordu. Mesela geçtiğimiz günlerde kaybettiğimiz Türkiye’nin ilk şehir planlamacısı Aron Angen’le 4.5 saat sürdü. Mesela Angen’in anlattığı hikâyelerden biri şu: O dönem orada üniversite öğrencisi. Diyorlar ki, Almanlar geliyor, Paris’ten uzaklaşmanız lazım. Angen ve onunla toplanmış 100’e yakın insan, Paris’ten 822 km uzaklıktaki Bordeaux’ya yürüyorlar. Sonra Angen kaçmak için Paris’e dönüyor ve trenle Türkiye’ye geliyor. Aslında bu insanlar kendi çocuklarına da torunlarına da bunu fazla anlatmamış. Özellikle kampları yaşamış olanlar hiç konuşmak istemiyor. Bu insanların anlatımlarını, film tadında olan canlandırmalarla destekleyerek bir belgesel haline getirdik.
Canlandırma bölümlerinin çekimleri nerelerde yapıldı?
Burak Arlıel: Romanya’da başladık, büyük bir stüdyoda. Burada bir Fransız sokağı oluşturduk set olarak. 4 gün sürdü bu çekimler. Romanya’da bir sarayın bahçesinde çekim yaptık. Kamp hikâyeleri için Bükreş’te büyük bir cezaevinde çekimler yapıldı. Bunların hepsi 20 gün sürdü. Biz ekip olarak 70 kişiydik, 100’e yakın da oyuncuyla çalıştık. Türkiye’de vagonu inşa ettik. İzmir Alsancak Garı’nda çekim yaptık. İzmir’den Adana Pozantı’ya kadar 20 gün Türkiye’de çekim yaptık. İstanbul Erkek Lisesi’nde de Paris’teki Türkiye konsolosluğunu canlandırmalarını çektik.
Canlandırma çekmeye ne zaman karar verdiniz?
Burak Arlıel: Daha projenin başındayken aklımıza gelen ilk fikirdi canlandırmalar. Bu insanların başına gelen şeyleri fotoğraflarla veya görsellerle anlatmak mümkün değil. Şöyle bir hikâye var: Muhtar Kent’in babası Necdet Kent, Marsilya’dayken 81 tane Türk Musevisinin yük vagonlarının içine doldurulduğunu ve o vagonun kampa doğru yol almak üzere olduğunu öğreniyor. İstasyona gelip, orada yetkililere insanları aşağı indirmelerini söylüyorlar. Tabii böyle bir emir Almanlar için geçersiz olduğu için karşı geliyorlar. Bunun üzerine diplomatlar da biniyorlar yük vagonuna. Bu, diplomatik bir skandal olacağı için 3-5 istasyon sonra tren durduruluyor ve Musevilerle birlikte diplomatlar aşağı iniyorlar. Bu hikâyeleri sadece 2 fotoğrafla geçiştirmektense canlandırmayı seçtik. 14 tane canlandırma var filmin içinde.
Araştırma döneminde Bahçeşehir Üniversitesi’nin rolü ne oldu?
Yael Habif: Bahçeşehir Üniversitesi’nin hali hazırda kurmuş olduğu uluslararası bağlantıları ve doğası gereği olan güvenirliği sayesinde dünyanın en büyük soykırım müzeleri ve tarihçileri ile temasa geçtik, oralarda araştırma yapıp danışmanlık aldık. Araştırma ekiplerimiz ile Fransa, İsrail, Almanya, Amerika ve Türk Dışişleri arşivlerinde milyonlarca belgenin içerisinden Türkiye’nin o dönemdeki hikâyesini araştırdık. Gerek yazılı ve görsel belgelerin araştırılıp ortaya çıkarılması, gerek dönem tanıklarının izini sürüp, 6’sı halen Türkiye’de, 20’si ise Fransa’da yaşayan toplam 26 kurtulan ve diplomat çocuklarının sözlü tanıklıkları ile uzunca bir araştırma sürecinden geçtik.


Filmin ekip için önemini kısaca özetlemek gerekirse...
Yael Habif: “Türk Pasaportu” ile Türkiye’nin onurla ve gururla bahsedeceği hiç bilinmeyen bu dönemi dünyaya anlatmak istiyoruz. Din, dil, ırk ayrımı olmadan Türk diplomatlarının sadece insanlık adına atmış olduğu bu adımı herkesin biliyor olması bizim için çok önemli.
Projeye kimler destek verdi?
Yael Habif: Bir taraftan Bahçeşehir Üniversitesi İletişim Fakültesi’nin akademik danışmanlığı, diğer bir taraftan Tekfen Vakfı ve Türk Musevi Cemaati’nin desteği ve katkılarıyla ortaya anlamlı bir film çıkardık. Ayrıca, Fransa’daki proje ortağımız, UNESCO’nun 2010 yılında başlatmış olduğu girişimi Alaaddin Projesi de, filmimizin Avrupa’da ve özellikle Fransa’da tanıtılması konusunda bizlere çok destek oluyor.

Yerli Schindler’ler Türk Pasaportu’nda


“66 Yıllık Sır Ortaya Çıkıyor”
Filmin tanıtım cümlesinde, “66 yıllık sır ortaya çıkıyor” diyorsunuz...
Yael Habif: Bu, gerçekten çok doğru. Ne dünya ne de Türkiye bu hikâyeleri bilmiyor, hiç duymamış, öğretilmemiş. Mesela Kudüs’teki Yad Vashem Müzesi’nde bile, ki bu 8 milyon belgenin üzerinde bir arşivi olan dünyanın en büyük Yahudi Soykırımı müzesidir, ancak sadece Rodos Başkonsolosu Selahattin Ülkümen’in hikâyesi biliniyor, diğer Türk diplomatlarımızın aktiviteleri konusunda fazla bilgileri yok. Yad Vashem ile belge ve bilgi paylaşımı yapma konusunda anlaştık, onlar bize arşivlerini açtı, biz de onlara elimizdeki belgeleri sunduk.
Bir başka örnek ise, Amerika’daki Soykırım Müzesi. Orada Steven Spielberg’ün bir film ve video arşivi bulunmakta. Spielberg, soykırımdan kurtulan 3 bin kadar kişi ile özel röportaj yapmış, çok önemli bir arşiv oluşturmuş. Ancak Steven Spielberg Film ve Video Arşivi’nin içinde Türk diplomatlar tarafından kurtarılan hiç kimse yok. Unutmayın ki bu insanlar artık çok yaşlı, 2. Dünya Savaşı’ndan bu yana 66 sene geçmiş, yani o dönemde maksimum 30 - 35 yaşında olan birinin şu anda hayatta olması mümkün. Şu ana dek hiç deneyimlerini anlatmamış kişilerin izini sürüp tarih kayıtlarına geçecek önemli bir belge oluşturduk.

Yerli Schindler’ler Türk Pasaportu’nda

Aromaterapinin faydaları nelerdir?Aromaterapi ruh sağlığına iyi geliyor mu? Ofis ortamında hangi uçucu yağlar kullanılabilir? Alerji sorunu olanlar hangi uçucu yağları kullanabilir? Aromaterapist Aslı San Bilgin aromaterapinin faydaları hakkında bilgiler verdi.

Trend: Örme Hırka

Trend: Örme Hırka
Astroloji
KOÇ
BOĞA
İKİZLER
YENGEÇ
ASLAN
BAŞAK
TERAZİ
AKREP
YAY
OĞLAK
KOVA
BALIK
Bugün

Bugün yeniliklere açık bir gündesiniz. Hayatınızda yeni başlangıçlar yapmak isteyebilirsiniz. Mücadele gerektiren işlere girişmekten çekinmeyeceksiniz. Kişisel açıdan önem verdiğiniz konularla ilgileneceğiniz zamanlar var. Duygularınızı daha rahat ifade ettiğinizi hissedebilirsiniz. Beslenmenize dikkat etmenizde fayda var.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Gündeminizi hayatınızda gizli kalmış konular etkileyebilir. Ruhsal gelişiminiz için yenilik getirecek başlangıçlar yapabilirsiniz. Gün içinde arkadaşlarınıza ayıracağınız zamanlar var. Elinizde olmayan nedenlerden dolayı oluşan konulara fazla mücadeleci yaklaşmamakta fayda var. Akşam saatlerine doğru yavaşlama söz konusu.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sabah saatlerinde işlerinizde canlılık olabilir. Gelecekle ilgili beklentileriniz de aceleci olmamakta fayda var. Sosyal konularınızla ilgili mücadele söz konusu olabilir. Kendinizi fazla yormamaya özen gösterin. Arkadaşlarınızla keyifli vakit geçirmek size iyi gelecektir. Akşam saatlerinde daha çok kararlı olabileceğiniz zamanlar var.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün iş hayatınızda mücadele gerektiren durumlar yaşanabilir. Sabah saatlerinde hedeflerinize ulaşmak için kendinizi daha canlı ve istekli hissedebilirsiniz. Öğleden sonra yaşayacağınız olaylarda karşınızdakine daha toleranslı olabilirsiniz. Kendinizi gevşemiş, rahatlamış hissedeceğiniz zamanlar var, yeni konularla ilgilenmek size iyi gelecek.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sabah saatlerinde yeni şeyler öğrenmek için kendinizi motive hissedebilirsiniz. Özgürlüğünüzün kısıtlandığını hissettiğiniz durumlarla mücadele etme isteği içinde olabilirsiniz, sakinliğinizi korumakta fayda var. Seyahat planları yapmak kendinizi iyi hissettirebilir. Bugün sizin için hareket berekettir diyebiliriz. Kendinizi göstermeniz için fırsatlar yakalayabileceksiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Duygusal yönden mücadele etmeniz gereken koşullar olabilir.  Ortaklı para konularında acele etmemekte fayda var. Bugün finansal konularla ilgileneceğiniz zamanlar var. Akşam saatlerinde kararlılık göstereceğiniz olaylar yaşayabilirsiniz. Etrafınızdaki insanlarla inatlaşmamaya özen göstermelisiniz. Olaylara sakin yaklaşmalısınız.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün uyum ve denge arayışı içinde olabilirsiniz. Gevşeme ihtiyacında olacağınız zamanlar var. Eşinizle ilgili konularda mücadele gerektiren koşullar olabilir. Arkadaşlıklarınız da kendinizi çok daha canlı ve hareketli hissedebilirsiniz. Akşam saatlerinde yeni konular gündeme gelebilir. Yavaşlamak isteyebilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

İş ve çalışma koşullarınızda yenilik söz konusu olabilir.  Sizi yoran ve yıpratan konularda mücadele içinde olabilirsiniz. Gün içinde detaylara boğulacağınız zamanlar yaşanabilir. Stres altında olduğunuzda beslenmenize daha fazla dikkat etmelisiniz. Akşam saatlerinde sabit fikirli olmamaya özen gösterin. Yeni konular gündeme gelebilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Kendinizi ifade etmek isteyeceğiniz, yaratıcılığınızın yüksek olduğu bir gündesiniz. Risk alacağınız konularda aceleci davranmamaya özen göstermelisiniz. Keyif veren şeyler için para harcamaktan çekinmeyeceksiniz. Çocuklarınızla ilgili konularda mücadele edebilirsiniz.  Akşam saatlerinde işlerin akışında yavaşlama olabilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Evinize ait konular gündeminizi oluşturabilir. Evinizi dekore ettirmek isteyebilirsiniz. Güvenlik sisteminizi gözden geçirmeyi düşünebilirsiniz. Ev alım satım konularıyla bugün ilgileneceğiniz zamanlar olabilir. Duygusal ihtiyaçlarınız için istikrar arayışında olabilirsiniz. Akşam saatlerinde olaylara daha kararlı yaklaşabilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün yeni haberler alabilirsiniz. Konuşma ve dedikoduların bol olduğu hareketli bir gündeminiz olabilir. Yakın çevrenizdeki değişiklikler sizi mücadele etmeniz gereken koşullar yaratabilir. Arkadaşlarınızla keyifli zamanlar geçirebileceğiniz yerlere gidebilirsiniz. Anlaşma yapacağınız konulara özenli davranmakta fayda var.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Maddi kaynaklarda canlanma olabilir. İş hayatınızda mücadele etmeniz gereken konularla uğraşabilirsiniz. Kişisel yeteneklerinizi kullanmak için aceleci bir tutum sergilememeye özen gösterin. Bugün iş hayatınızda başkalarından destek göreceğiniz zamanlar var. Harcamalarınıza özen göstermeniz gerekebilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Hafta Hafta Gebelik

Gebeliğinizin kaçıncı haftasındasınız?

Günün Yazıları

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber