Sık sık kullandığımız 6 şeyin yaygınlaşmalarının ilginç hikayesi

Eski dönemlerde yaşayan insanların kullandığı birçok sistem, eşya ve hizmet, bizim de hayatımızın günlük bir parçası. Her gün karşılaştığımız bu şeylerin arkasında ilginç hikayeler var.

Sık sık kullandığımız 6 şeyin yaygınlaşmalarının ilginç hikayesi

6- Metrik sistem

6- Metrik sistem

Dünyada ölçü birimi olarak metrik sistemin kullanılmadığı çok az ülke var. İlk kez 1795 yılında Fransa'da ortaya çıkan ve 'metrique' olarak adlandırılan metrik sistem; uzunluk için metre, ağırlık için kilogram birimlerine dayanıyordu. İnsanlığın ihtiyaç duyduğu yararlı bir sistem olduğu için kısa sürede önce Avrupa ülkelerine, sonra da Asya ve Afrika'da yayıldı.

Fransız Bilimler Akademisi, en saygın gökbilimcileri Pierre Francois-Andre Mechain ve Charles Messier'i ekvator ve kuzey kutbu arasındaki mesafenin 10 milyonda birini tam olarak ölçmesi için görevlendirdi.

Tespit edilen mesafe 'metre' olarak hesaplanacaktı.

Ayrıca bu hesaba göre 1 metre, Paris’ten geçen meridyenin dörtte bir uzunluğunun 10 milyonda biridir. 

Messier, bunu yapmak için kuzeydeki Dunkirk'e, Mechain de güneydeki Barcelona'ya gitti. Mechain gerekli araştırma sonuçlarını ülkesine gönderdikten sonra kaza geçirdi ve ülkesine hemen dönemedi. İyileşme aşamasındayken İspanya ve Fransa arasında savaş çıktı. Evde hapis hayatı yaşayan Messier, tüm zamanını yaptıkları araştırmayı detaylı olarak incelemekle geçiriyordu. 10 bini aşkın okuma yaptı ve kritik bir hata buldu. Bu hatayı Fransız yetkililere bildiremeden dönüş yolunda sıtmadan hayatını kaybetti.
 

5- Tuz ve şeker

5- Tuz ve şeker

Geçmiş dönemlerde tuz, karabiber ve şekerin bir tutamı için bile muazzam çaba gösteriliyordu. Gıdaların uzun yolculuklarda bozulmaması için bunlar çok önemliydi. Yani, şimdikinden daha değerli baharatlardı.

Bugün dünyanın en fakir bölgelerinden olan Batı Afrika, M.S. 800-1500 arasında tuz bolluğu sayesinde dünyanın en zengin yerleşim yerlerinden biriydi.

Tuz ticareti ise çok daha eskilere dayanıyor. Avrupa'nın en eski kasabalarından olan ve bugün Bulgaristan'da bulunan Solnitsata kasabası, bir tuz üretim tesisiydi. M.Ö. 4700-4200 arasında tuz ithalatı sayesinde gelişmişti.

Tuz eskiden o kadar önemliydi ki, Romalı askerlerin tuz satın alabilmesi için verilen para olan 'salarium', zamanla 'salary'; yani 'maaş' kelimesinin türemesini sağladı.

Şekerin ise 10 bin yıl önce Yeni Gine'de çubuk gibi çiğnenen bir şekilde tüketilmeye başlandığı tahmin ediliyor.

O dönem tatlandırıcı olarak bilinen şeker, Kızılderililer tarafından toz haline getirildi ve önce Asya'ya, oradan da Yunanistan'a taşındı.

Eski Yunanlar tarafından 'bal gibi tuz' olarak betimlenirdi ve ilaç olarak kullanıldı.

Daha sonra Haçlılar, seferlerde tanıştıkları şekeri, köylerine dönüp 'tatlı tuz' olarak anlatmaya başladı.

4- Selfie

4- Selfie

Fotoğrafçılıktaki teknolojik gelişmeler bizlere çok güzel dijital anılar verdi. Ancak tarihi çok eskilere dayanıyor. 'Fotoğraf çekme' konsepti ilk olarak Çin filozofu Mozi tarafından M.Ö. 5. yüzyılda dillendirildi. Aristo'nun da bir tutulmayı gözlemlemek için 'karanlık oda' kullandığı biliniyor.

Orta Çağ'da aynalara duyulan hayranlık, insanların kendi portrelerini çizdirmesine yol açmıştı. Fotoğraf merakında da yine kendi görüntülerine düşkün olan insanlardan amatör kimyager ve fotoğraf meraklısı Robert Cornelius, 1839 yılında ilk özçekimi yaptı.

Eski bir görüntü elde etme yöntemi olan dagerreyotipiyi kullanarak fotoğrafı çekmeden önce mekanizmanın içine bakan Cornelius, fotoğrafın arkasına "Şimdiye kadar çekilmiş ilk ışıklı resim" yazdı.

3- Mutfak eşyaları

3- Mutfak eşyaları
Çatallar önceleri yemeği pişirmek için kullanılıyordu. Yemek yeme esnasında ise eller kullanılıyordu; çünkü insanlar, ilahi olarak verilen parmaklar yerine metal bir araç kullanmayı 'Tanrı'ya saygısızlık' olarak görüyorlardı.

M.S. 1004 yılında ise Orta Doğu'da ve Bizans İmparatorluğu'nda zengin kesim, yemekte çatal kullanmaya başladı.

Bizans prensesi, Venedik başkanının oğluyla evlendikten sonra bir ziyafet esnasında çatal ve bıçak kullandı. Tanrı'nın bahşettiği parmaklar yerine çatal kullanan prensesle alay edildi. Lüks alışkanlıklarını Tanrı'nın emirlerinden öne koymasına tepki gösterdiler. Birkaç yıl sonra prenses genç yaşında vefat edince, bunun Tanrı tarafından verilen bir ceza olduğuna inanıldı.

Çatal bıçak kullanımı zamanla Avrupa'da bazı bölgelere yayıldı.

1608 yılında Thomas Coryate adlı İngiliz gezgin, İtalyanların, eti bıçakla kesip çatalla yediğini öğrendiğinde bunu ülkesinde, yani İngiltere'de yaymaya çalıştı.

Fakat İngilizler bunu adet edinmeyi uzun süre reddetti. Hatta 1897 gibi yakın bir tarihe kadar çoğu İngiliz denizci çatal kullanımını 'erkekliğe aykırı' olarak görüp elle yemeye devam ettiler.

2- İskambil kartları

2- İskambil kartları

52 kartlık iskambil destesinin dünyaya yayılmasının Mısır'daki Memlükler veya İspanya'daki müslüman Endülüsler ile yapılan ticaret sayesinde gerçekleştiği düşünülüyor. Yani kökeni Arabistan.

Kartların ortaya çıktığı ilk dönemlerde, destede 'kız' diye bilinen kraliçe yoktu. İtalya, İspanya ve Almanya'daki bazı destelerde hala 'kız' yok.

Kart destesinin küçük ve taşınabilir olması, hemen hemen her ortamda oynanabilir olmasını sağladı. Özellikle askerlerin cebinde taşıdığı bir oyun olarak ordular arasında yayıldı.

Şimdiki haline 14'üncü yüzyıl Fransa'sında geldiği düşünülüyor. Fransız askerlerden İngiltere'ye yayıldığı ve buradan da ABD askerlerine ulaştığı tahmin ediliyor.

1- Tuvalet kağıdı

1- Tuvalet kağıdı
Yan Zhitui isimli Çinli bir bilgin, 589 yılında üzerinde felsefi alıntıların olduğu kağıtların tuvalet ihtiyacını giderdikten sonra kullanılabileceği önerisinde bulundu. Dünyanın geri kalanı tuvalet sonrası temizlik için su kullanırken, Çinliler 14'üncü yüzyılın sonlarında birçok aromaya sahip tuvalet kağıdı kullanmayu tercih ediyordu.

1857 yılında Joseph Gayetty, önceden nemlendirilmiş ilk tuvalet kağıdını ticari olarak piyasaya sürmeden önce, toplumlardaki tuvalet kağıdı çeşitleri kültüre, coğrafyaya, statüye ya da ekonomik duruma göre değişirdi.

14'üncü yüzyılda yaprak, çimen, mısır koçanı, meyve derileri, yosun gibi ilkel malzemeler kullanılırken; tarih ilerledikçe Antik Roma'da gül suyuna batırılmış yünler, Fransa'da dantel ve haşhaş, ABD'de takvim yaprakları, Çin'de ise çok çeşitli aromalı yumuşak kağıtlar kullanılıyordu.

1857'de ise Gayetty ilk tuvalet kağıdını New York'ta satışa sundu.

Günümüzdekine benzeyen ilk tuvalet kağıdı ise 1890'da Scott Kağıt Şirketi adlı bir şirket üretti.

Türkiye'de ise ilk tuvalet kağıdı 1970 yılında Eczacıbaşı'na ait İpek Kağıt Firması tarafından üretildi.

Bu makaleye ifade bırak