Hukumet istemese de MEDA'yi alacagiz
Murat Sabuncu
Yigit'in bolgedeki yoksullukla ilgili ilginc bir de tespiti var: 'Eskiden goc teror yuzunden oluyordu. Simdi insanlar ac olduklari icin bolgeden gocetmeye basladilar. Aclik olum korkusunun ustune cikti.'
Turkiye bolgecilik yapildigi gerekcesiyle, Avrupa Birligi'nin Dogu ve Guneydogu'da kullanilmasini on sart kostugu MEDA fonunu reddetmeyi dusunuyor. Bu konuda bolgenin ekonomisini de iyi bilen bir insan olarak ne dusunuyorsunuz?
Gumruk Birligine girisimizle beraber bir mektup yazdik Avrupa Parlamentosu'na. Mektupta Dogu ve Guneydogu'nun gelismemislik yasadigini, goc olaylari oldugunu, 3 bin koyun bosaltildigini ve Turkiye'nin en onemli issizlik sorununun bolgede oldugunu anlatmistik. Ve kendi onerilerimizle beraber bu Avrupa'nin GB cercevesinde yapacagi yatirimlarin kesinlikle Dogu ve Guneydoguda kullanilmasi fikrimizi belirtmistik. Yani sadece bu MEDA fonlarinin degil, 5 yil suresince Turkiye'ye yapilacak yardimlardan da onemil pay istedik. Simdi gelelim bolgesel anlamda kullaniliyor diye tepki gosterenlere. Bugun 15 Avrupa Birligi uyesi ulke var ve bu ulkeler her yil bizdeki kadar bolgesel farklar olmadigi halde butcelerinden 100 milyar dolar gibi bir pay ayiriyorlar, bolgesel farklari gidermek icin. Biz bir taraftan ulke olarak diyoruz ki bolgesel gelismemislik, bir taraftan da diyoruz ki bu para niye bolgesel anlamda kullaniliyor. Bence bu cifte standart. Bu insanlarin bolgenin kalkinmasinda ki samimiyetsizliklerinin ifadesidir.
Sanirim tepki bolgeye karsi degil. Avrupa'nun Turkiye'in hakki olan yardimi kosula baglamasi, dikte ettirmesi can sikiyor. Yoksa tabi insanlar Turkiye'nin gelismemis bolgeleri de kalkinsin ister.
Bakin, ekonomik gelismemislikle birlikte bolge baska anlamlarda da sikintilar yasiyor. insan haklari yonunden, demokrasi yonunden. Adini ne koyarsaniz koyun, kimine gore oradaki bir savas, kimilerine gore bir teror ortami var, kimilerine gore dogu sorunu kimilerine gore kurt sorunu. Neticede orada huzur yok. Hep kan dokuluyor, bugune kadar 22 bin insan oldu. Bos yere buyuk paralar harcandi. Bu fatura Dogusu'yla Batisi'yla butun Turkiye'ye cikti. Turkiye'nin onundeki en onemli sorun bu bolgede yasanan sorun diyoruz ve Avrupa Birligi uyesi olmaya adayiz. Bir taraftan da icimizdeki bu sikintilari yok etmemiz lazim. Yani insan haklari yonunden, demokrasi yonunden, hukuk sistemimiz yonunden. Avrupa Birligi uyesi olmamiz icin Avrupa normlarini yakalamamiz lazim. Avrupa'da diyorsa eger ben seni bunyeme aliyorsam senin benim uyguladigim normlari yakalaman lazim. Bu karsi cikisin bir anlami yok, olsa olsa bolgeye karsi samimiyetsizliktir.
Turkiye her seye ragmen MEDA'yi kabul etmezse ne olacak?
Hukumet istemese de biz bu fona talibiz. Biz icra mercii degiliz sadece tepkimizi dile getirebiliriz o kadar. Bolge bu ulkenin bir parcasi degilmi. Turkiye'nin gelismemis bu bolgesinde kullanilacak paralar mutlaka buralarin gelismesine katkida bulunacak. Peki bu gelisme veya zenginlik tum ulkenin zenginligi degil mi. Bu para yine ulkenin bir parcasinda kullanilacak. karsi cikmanin anlamsizligini dile getiriyoruz.
- 14 Aralik'ta Diyarbakir'da bu fonla ilgili bir toplanti var galiba.
Evet. Dogu ve Guneydogu Anadolu'daki tum illerin ticaret ve sanayi odalari baskanlari, demokratik kitle orgutleri, belediye baskanlari, universite ogretim uyeleri ve milletvekillerinin de katilimiyla bir toplanti duzenleyecegiz. Bu toplantiya Avrupa Birligi'nin Turkiye temsilcisi Michael Lake'in yardimcisi da katilacak. Ve bu toplantida MEDA bolgede en iyi nasil degerlendirilebilir bu tartisilacak. Avrupalilar'dan bu fonun cercevesini ogrenip ona gore projeler hazirlayacagiz.
Diyarbakir, Dogu ve Guneydogu Anadolu'da istanbul'a goc edemeyenlerin tercih ettigi bir yer oldu. Bir yerde bolgenin varosu durumuna geldi. Diyarbakir bu yuku kaldirabilecek mi?
ilimize ozellikle kirsal kesimden buyuk goc var. Bu goc, issiz gucsuz sermayesiz vasifsiz bir goc ve bu durum kisir dongu halini aldi. Diyarbakir vasifsiz insanlarin ugrak yeri haline geldi. Nufus 3'e katlandi, Bugun 1.5 - 2 milyon nufusdan soz ediliyor. ilin potansiyeli bu yuku kaldiramaz.
dediniz ki insanlar artik terorden degil, issizlikten dolayi goc ediyor.
Bolgedeki en onemli iki sorun teror ve issizlik. Hangi faktor goc olgusunda daha on planda?
issizlik. Bugun bir sikinti var bolgede. Ozellikle aclik konusu cok onemli. Ac bir insan her seyden once acligini dusunur. insan acligini giderdikten sonra baska konularla ilgilenebilir. issizligin sebep oldugu goc terorun sebep oldugundan daha fazla. Her seyi terore endekslemek yanlis, bolgenin sikintisi bir tek o degil ki. Bir ekonomik refah sorunu var, demokrasi sorunu var, insan haklari sorunu var. Dusunebiliyormusunuz ulkenin bir yeri bambaska kanunlarla yonetiliyor. Sorunu cozmek istiyorsak bunlari birbirinden ayirt etmeliyiz.
Dogu ve Guneydogu ekonomisinde az da olsa iyilesme olsa buna paralel kan da azalir mi?
Mutlaka. Buna inaniyoruz. isi, asi, esi olan insan kolay kolay baska yollara sapmaz.
Turkiye'nin genelinde politikacilara karsi bir inancsizlik var ama bu ozellikle bolgede daha yogun hissediliyor.
Cunku bugune kadar pek cok soz verildi hemen hemen hic biri tutulmadi. Hep siyasi sov, hep lafta kalan sozler. Ulkenin icinde bulundugu ekonomik sikintilari ve darbogazi biliyoruz. Topyekun bir fedakarlik ve iyi siyaset lazim.
Secim sonuclari Refah Partisi'ne karsi bolge insaninin digerlerine nazaran daha sempatik baktigini ortaya koyuyor.
Ciddi bir iddia ciddi bir programla ortaya cikan baska bir parti olmadigi icin oraya kayis oldu. Bolgeye bir sey verebilecegine inandiran diger partilerin de sansi var.
Ekonomik olarak bolgenin yapilanmasi ne sekilde olmali?
Biz kendimizi hep Avrupa pazarina endeksledik. Ama Ortadogu ve Turki Cumhuriyetler'de buyuk pazarlar. Bolgenin bu pazarlara ihracat ve uretim ussu haline getirilmesini hedefliyoruz. Bir de artik bolge insaninin kendi bolgesi icin calismasi ve uretmesi lazim. Bunun farkindayiz.
GAP bittigi zaman bolgeye bir rahatlama gelecek. Ancak su asamada esas rahatlamayi saglayacak sulama projesi yasvas gidiyor sanirim.
Evet, sulamadan yuzde 9'luk bir verim saglaniyor. Verim elektirikten aliniyor. Sanayimiz olmadigi icin de bundan yararlanamiyoruz. Ancak GAP'la ilgili bir sey soylemek istiyorum. Turkiye'deki tek kalkinma idaresi GAP. Dunyadaki ekonomik kalkinma ajanslarindan esinlenerek yapilmis bir kalkinma idaresi. Maalesef dunyadaki orneklerinin tersine bir yapilanmaya gidilmis. Bir kere bolgeden kopuk, merkezi Ankara'da. Adam Sirnak'i gormemis belki, masa basinda planlarla Sirnak kalkindirilmaya calisiliyor. Biz dedik ki GAP idaresinin merkezi bolgeye gelmeli. Yerel idarelerin hicbirinin soz hakki yok. Nazim plani yetkisi GAP idaresinde Diyarbakir Buyuksehir Belediye Baskani'nin soz hakki yok. Her sey Ankara'dan yonlendirilmeye calisiliyor yerel kurumlar isin icinde yok. Karar surecine yerel kurumlarda katildigi surece yapilanma hizlanir.