Uyusturucunun politik ekonomisi
Sahin Alpay
CEM Kozlu 'nun bir suredir Yeni Yuzyil gazetesinde bir kosesi var. Bir ust duzey yonetici ve politikaci olarak yillar boyunca edindigi bilgi ve deneyimi, bir arastirmaci ve yazar olarak derinligini bu koseye yansitiyor. Gecenlerde uyusturucu sektorunun ekonomi politigi uzerine ust uste uc yazi yayimladi (12, 16, 19 Kasim).Kozlu'nun yazilari, uyusturucu sektorunun dunya capindaki onemini, nasil isledigini ve Turkiye'nin bu "sistem" deki yerini kavramamiz acisindan fevkalade dikkate degerdi. Ozetle, sunlari yaziyordu:
* OECD 'ye gore, ABD ve Avrupa 'da her yil eroin, kokain ve esrara 122 milyar dolar harcaniyor. Bu paranin 85 milyar dolari, aklanarak cesitli yasal yatirimlara akiyor. BM 'e gore de uyusturucularin dunyadaki toplam perakende degeri 300 milyar dolar dolayinda. Uyusturucu ticaretinden elde edilen kazanc, BM uyesi 207 ulkenin dortte ucunun GSMH'ndan fazla.
* Bugun en kuresellesmis olan sektor, uyusturucu sektoru. Toplam cirosu, ilac sektorunun cirosunu geciyor. Uyusturucu ticareti dunya ticaretinden hizli buyuyor.
* Afyondan eroin, koka yapragindan kokain ve kenevirden esrar uretmek icin cok pahali girdilere gereksinim yok. Esas ihtiyac risk alabilen insanlar. Bu insanlar yoksul ulkelerin yoksul bolgelerinde fazlasiyla mevcut.
* Uyusturucu sektoru cesitli nedenlerle krize giren yoksul ulke ve bolge ekonomileri icin bir cikis yolu sagliyorsa da, refah getirmiyor. Cunku esas para zengin ulkelerdeki pazarlamada saglaniyor. Pazarlamadaki kazanc uretimden saglanan kazancin yaklasik on kati. Kazanilan paralar esas olarak zengin ulkelerdeki bankalara ve yatirimlara gidiyor.
* Uyusturucu sektorunden kaynaklanan fonlarin bir kismi yuksek spekulatif kazanc pesinde ulke ulke dolasiyor. Pansuman etkisi yaparak krizleri onluyor. Cesitli mal ve hizmetlere talep yaratarak ic piyasalari hareketlendiriyor. Kayit disi sektorun buyumesine yol acarken, kalkinma icin gerekli yapisal reformlari erteleyici etki yapiyor.
Kozlu "uyusturucu sektorunun buyumesi yolun basinda durdurulamazsa" neler olabilecegi konusunda da sunlari yaziyor: "Yarattigi basdondurucu fonlar sektorun hizla devlet guclerini etkilemesini, belli kisi ve kesimleri satin almasini, satin alamadiklarinin bir kismini da tehdit yoluyla etkisizlestirmesini mumkun kiliyor... Bazi devlet guvenlik birimleri ise terore karsi kullandiklari yasa disi gucleri finanse etmek icin, onlarin yaptigi uyusturucu uretim ve ticaretine goz yumuyorlar..."
Kozlu'nun dunya deneyimini arastirarak cizdigi bu cerceveye "Susurluk kazasi" ndan sonra sektorun Turkiye'deki faaliyetleriyle ilgili olarak giderek artan bilgilerimizden sadece bazilarini ekleyelim:
* istanbul'daki bir seminerde konusan Alman uzmana gore, Bati Avrupa'da ele gecirilen uyusturucunun yuzde 80'i Afganistan, Pakistan ve iran 'dan gelip, Turkiye'nin Dogu ve Guneydogu illeri uzerinden Avrupa'ya ulasiyor ( Radikal, 30 Kasim).
* icisleri Bakanligi 'nin aciklamasina gore, 1985'ten bu yana olaganustu hal bolgesinde gorev yapmakta olan (bugun toplam 77 bin dolayinda) korucudan 23 bin 222'sinin gorevlerine, "oldurme, adam - kiz kacirma, uyusturucu ve silah kacakciligi" gibi suclar isledikleri gerekcesiyle son verildi ( Radikal, 27 Kasim).
* Merkez Bankasi eski baskani Rusdu Saracoglu 'nun ismet Berkan 'a soyledigine gore, Turkiye'ye giren (buyuk bolumuyle uyusturucu kaynakli) kara paranin miktari yilda en az 1,5 milyar dolar. Bu paranin aklanmasinda basrol oyunculari, kumarhaneler. ( Radikal, 29 Kasim)
* Bizzat ingiltere icisleri Bakan Yardimcisinin agzindan da duydugum gibi, Bati Avrupa'da uyusturucu pazarlayanlarin cogu Turkler ya da Turkiye kokenliler. PKK militanlarinin burada buyuk bir rolu var. (22 Ekim)
Ozetle: 1) uyusturucu sektorunun dunya ekonomisinde hatiri sayilir bir payi bulundugunu; 2) Turkiye'de siyaset ve devlet icine sizmis suc orgutlerinden koruculara ve ayrilikci teror orgutune kadar uzanan bir sebekenin bu sektorun dunya capinda onemli bir aktoru oldugunu; 3) bu sebekeyi cokertemezsek toplum ve devlet olarak basimizin belada oldugunu artik apacik biliyoruz. Gerisi ayrinti.