Kiran kirana zirvede Demirel
Yaycin Dogan
LiZBON
AVINI sikistirmis "atmaca gibi", ulkeler birbirine muthis bicimde saldiriyor. Degil kavramlar, sabahlara dek suren pazarliklarda, tek bir virgulun yeri bile tartisma yaratiyor. Herkes kendine bir pay cikarmaya calisiyor.Lizbon tatilde... AGiT Zirvesi nedeniyle Portekiz hukumeti 54 ulke liderini agirlamak ve korumak icin careyi son iki gunu "tatil ilan etmekte" buluyor. Sokaklar bombos. Dukkanlar kapali. Cografi enlem acisindan hemen hemen bizim izmir'le ayni iklim kusaginda yer alan Lizbon'da ceket bile fazla geliyor.
Ne var ki, bu iliman hava AGiT Zirvesi'ne hicbir bicimde yansimiyor. Tam tersine Lizbon "tarihe gececek cekismeler zincirine" sahne oluyor. Cekisme "her ulkenin kendine ait bir sorununu Lizbon bildirisine koydurmak istemesinden" kaynaklaniyor.
Ancak, sistemi olaganustu boyutlarda yasanan " Azeri - Ermeni anlasmazligi" kilitliyor. Her iki ulkede ortak bildiride mutlaka kendi gorusune yer verilmesi icin cabaliyor. Paylasamadiklari "Daglik Karabag..." Azerbaycan Daglik Karabag icin ozerkligin yani sira, "toprak butunlugu cercevesinde" deyimine yer verilmesini isterken, Ermenistan "tek basina Karabag ozerkligi" deyiminde israr ediyor. Ama bu farklilik tum sistemi kilitliyor.
Cunku AGiT'te kararlar 54 ulkenin uzlasmasiyla aliniyor. "her ulkenin veto hakki var." dolayisiyla, tek bir ulke veto hakkini kullandiginda herhangi bir karar alinmasi imkansiz hale geliyor.
GUVENLiK KONSEYi GiBi
Ancak bundan kurtulmak icin cozum arayislari da yok degil. Dun yapilan gorusmelerde soz alan herkes "karar alma surecinin degistirilmesi" uzerinde duruyor. Hatta bunun icin, tipki Birlesmis Milletler'de oldugu gibi, bir tur "AGiT Guvenlik Konseyi" kurulmasi yolunda oneriler ortaya atiliyor. Boyle bir konseyin uyeleri arasinda Amerika, Rusya, Avrupa Birligi ile birlikte Turkiye'nin de adi geciyor.
Turkiye'de kendisi acisindan ortak bildiriyi etkilemek icin tek tek ulkelerle gorusmeler yurutuyor. Ortak bildiride mutlaka "teror, tum ulkeleri ilgilendiren uluslararasi sorunlarin en tehlikelisidir. Ve bunun icin ortak mucadele gerekir" biciminde dile getirdigi gorusu Lizbon bilidirisine koyduruyor. Uzmanlar duzeyinde bu yonde cok yogun calismalar birbirini izliyor. Bu acidan bakildiginda, Turkiye Lizbon'da amacina ulasan ulkeler arasinda yer aliyor.
DEMiREL COK POPULER
Ornegin, Cumhurbaskani Demirel'in dun toplantida yaptigi konusmada kullandigi su cumle cok dikkat cekici: "Ciddi risklerle ve tehditlerle karsi karsiyayiz. Bunlar, yabanci dusmanligina dayanan etnik milliyetcilik, irkcilik ve yeni cesitleri, terorizm, orgutlu suc, silah ve uyusturucu kacakciligi, kara para aklanmasi ile cevrenin bozulmasidir." Demirel bu cumlesiyle Turkiye'nin icinden gectigi bunalimin sanki bir ozetini AGiT'e aktariyor!.. Turkiye'nin ruh hali Demirel'in bu cumlesiyle Lizbon'a yansiyor!.. isin basarili yani, Turkiye'nin ruh halinin AGiT ortak bildirisinde kabul gormesi!..
AGiT icin 21 yil once Helsinki'de yola cikan uluslararasi siyasiler arasinda Lizbon'a katilan tek lider Suleyman Demirel... Lizbon'da bu maraton "ciddi bir siyasal fark" yaratiyor. Hemen herkes Demirel'in pesinde. Hemen herkes Demirel'le gorusme arzusunda. Bunca cekisme icinde sivrilen tek lider Demirel...