Cezayir ornegi...
Sami Kohen
CEZAYiR'de son 5 yilda olup bitenler, Turkiye dahil, tum dunyada siksik bir ornek olarak gosterilir.Gercekten bu Kuzey Afrika ulkesinin rejim alaninda gecirdigi deneyimlerden, cikarilmasi gereken epey sonuc vardir.
Uzerinde onemle durulan ilk deneyim, 5 yil once Cezayir'in ilk cok partili secimlerde ugradigi yol kazasidir. Bu secimlere katilan islami Selamet Cephesi - FiS - iktidara gelmek uzere idi ki, ordu mudahale etti, secim sonuclarini iptal etti ve askeri bir yonetim kurdu.
Bunun gerekcesi, FiS'in koktendinci bir parti oldugu ve cesitli beyanlarindan seriati kurduktan sonra cogulcu demokratik sisteme son vermeyi plandigi idi. Gercekten FiS ileri gelenleri, secim kampanyasinda dahi, bu niyetlerini aciga vurmaktan cekinmemisler ve ulkenin laik kesimini - ve bu arada orduyu - urkutmuslerdi.
Ordunun, secimlerde en cok oyu alan FiS'i safdisi etmek icin yonetime el koymasi, Cezayir konusunda gosterilen ilk "kotu ornek" oldu. islam dunyasinda koktendincilerin iktidara gelmesinden kaygi duyan Batili cevreler dahi, serbest secimle ortaya cikan bir sonucun askeri darbe ile engellenmesine karsi ciktilar...
* * *
CEZAYiR'de askeri rejim FiS'i yasa disi ilan edip yonetimi ele gecirdikten sonra, dramatik olaylar birbirini izledi. Koktendinci hareket, daha da radikallesti. FiS'e bagli militanlar korkunc bir teror kampanyasi baslattilar. "islami Silahli Grup" adli orgut siddet eylemlerini surdurdukce, ordu da baskici hareketlerle karsilik verdi. Cezayir, icine suruklendigi bu ic savasta simdiye kadar 60 bin vatandasini kaybetti.
"Cezayir ornegi", yasal partilerin secimlerde elde ettikleri sonucun iptal edilmesinin ve yasa disi ilan edilmelerinin, bu partilerin ve onu destekleyenlerin sokaga dokulmesine yol actigini gosteriyor. Denilebilir ki, bu partilerin niyeti zaten sonunda demokrasiyi ortadan kaldirmaktir. Tabii bu gozardi edilmeyecek bir arguman. Ancak, bu gerekce ile mudahale edenler, sonunda demokrasiyi bizzat oldurmuyor ve ayrica ulkenin terore suruklenmesine yol acmiyor mu?
Cezayir'in basinda bulunan General Liamin Zerual, halen ulkeyi icinde bulundugu kritik durumdan kurtarmak icin, askeri rejimden daha demokratik bir duzene "yumusak gecis" yapmak geregini duyuyor. Bu nedenle, yeni bir anayasa hazirlatti ve bunu gecen hafta sonu, referanduma sundu.
Halk oylamasina sunulan taslagin en onemli maddesi, din, dil ve etnik temele dayanan partileri yasaklamayi ongoruyor. Boylece bir yandan seriatin onu kesilmek, diger yandan da Berberilerin ayrilikci hareketleri onlenmek isteniyor.
Anayasanin bu sekli ile, Cezayir'de FiS gibi bir partinin faaliyette bulunmasi mumkun degil. Ama ilimli islamci Parti "Hamas", siyasi hayatta yer alabilecek.
Anayasa, Cezayir'i bir islam Cumhuriyeti olarak nitelendiriyor. Yani din, devletten ayrilmiyor; ama seriat da ongorulmuyor.
Rejimin resmi agizlarina gore, referandum halkin buyuk kisminin yeni anayasayi onaylamasi ile sonuclanmis. Ne var ki, muhalefet yuzde 79 katilim oranini, yuzde 85 "evet" sonucunu uydurma veya abartili buluyor.
Her seye ragmen, yabanci gazetecilerin cogu, Zerual'in iyi bir sonuc aldigini, oranlar daha dusuk olsa dahi, halkin onemli kesiminin zor sartlarda sandik basina gidip "evet" dedigini bildiriyor.
Simdi Zerual, bu referandumda aldigi yeni yetki ve guc ile, ulkeyi onumuzdeki yil secimlere goturmeyi planliyor. Tabii bu durumda "seriat" yanlisi sayilan FiS bu secimlere katilamayacak...
* * *
REFERANDUM ile koktendinci veya ayrilikci partileri saf disi etmek...
Cezayir'in simdi de halk oylamasi ile sergiledigi "yeni ornek" de bu...
Bu ne kadar demokrasiye uygundur? ingiliz "Economist" dergisi durumu "Demokrasi, eksi islamcilar" diye nitelendiriyor. Fransiz "Liberation" gazetesi, "bu bir goz boyamadir ve amac askeri rejimi mesrulastirmaktir" diyor.
Fransa dahil, Bati genelde Cezayir'de islamci radikallerin guclenmesini - ve hele iktidara gelmesini - hic istemiyor. Ama dogrusu Cezayir'de "askeri oligarsi"nin hakim olmasini ve demokrasinin rafa kaldirilmasini da onaylamiyor.
Ne var ki, Cezayir'e demokrasi ile beraber FiS'in de gelmesi olasiligi hala cok kuvvetli. Cezayir - ve dunya - bu sonuca katlanmaya hazir mi?