Amerikan ruyasi
Korkmaz ilkorur
"SUKRAN Gunu" ABD'ye ozgu. Kasim ayinin dorduncu persembesinde Amerikalilar, kendilerine ihsan ettikleri icin Tanri'ya tesekkur ediyorlar. Yerine gore aile fertlerini, arkadaslari, es ve dostu, genellikle bir "hindi" yemeginde bir araya getiren "Sukran Gunu" cosku ile kutlanan onemli bir gun.Ama, "Sukran Gunu"nun ABD ekonomisi acisindan bir baska onemi var: Bu gun ile yilin en canli alisveris dilimi basliyor. Zira, Amerikalilar, "Sukran Gunu" ile birlikte Noel'i de icine alan ve yeni yila kadar suren tatili bol, yasam coskusu yuksek bir doneme giriyorlar. Amerika hareketleniyor ve kalabaliklasiyor.
Ekonomik, ozellikle perakendeci ucta canlilik yasiyor. Uzun uzun anlatmayalim; "USA Today"den aldigimiz bir istatistigi verelim: ABD'de Sukran Gunu ile yilbasi arasinda haftada toplanan cop miktari 1.1 milyon ton artiyormus. Artan copte basi cekenler sunlar: Oluklu karton, 3.4 milyon ton; yemek, 1.7 milyon ton, adi posta, 525 ton; hediye paketi ambalaj malzemesi, 11 ton.
Bu veriler yasanilan canliligin bir gostergesi. Nitekim, gecen persembe, Sukran Gunu nedeniyle bombos olan New York sokaklari cuma gunu kalabaliktan yurunmez bir hale geldi. Alisveris bol - coskusu yuksek hayat dilimi baslamisti.
30 Kasim Cumartesi gunku New York Times'in birinci sayfasindaki haberin manseti soyle: "Birinci Gun Perakendecilerin Noel Umitlerini Artirdi". Resmi istatistikler henuz olmasa bile tum ABD'deki gozlemler bu yilki sezonun gecen seneye kiyasla cok iyi gececegine isaret ediyor.
Bu canliligin (ve, iyimserligin) nedenleri belli: Tuketici, ekonomideki canlanma / buyumenin devam edecegine inaniyor. Enflasyonun artmayacagi, dolayisiyla faizlerin yukselmeyecegi konusunda iyimserlik var. Kongre'nin, hukumetin ve Federal Reserve'un dalgalanmalari daha iyi yonettigine inaniliyor. O nedenle tuketici borclanmaktan ve harcamadan cekinmiyor. Hisse senedi piyasasindaki hizli yukselis de iyimserligi ve harcamalari pompaliyor.
Bunlar, Amerikalilari alisverise iten faktorler. Pekiyi, ya yabancilar? New York sokaklarinda yabancidan gecilmiyor. Latin Amerikalilar, kendi ekonomilerindeki duzelmenin de etkisi ile New York'u adeta teslim alacaklar. Dunyanin dort bir kosesinden insanlarin akin akin New York'a gelmesinde yalnizca bu sehri bir ruya alemine donduren Noel isiklandirmalarini ve suslemelerini seyir arzusu yatmiyor. ABD ucuz. Yani, ABD, bu yabanci insan kalabaliklari ile, yillardan beri surdurdugu, insanlarin bazen acimasizca buldugu o yeniden yapilanma sayesinde uluslararasi rekabet gucunu kanitliyor.
Amerika yillardan sonra tekrar bir Amerikan ruyasi yasar gibi. Yoksa bu Noel isiklarinin yarattigi bir sahnede gorulen bir ruya mi? Noel isiklari sonunce ruya da bitecek mi? Evet, tum yasanan olumlu gelismelere ragmen Amerikalilara bu sorulari sordurtan bircok neden var.
Her seyden once, uzun zamanli bir neden var. Firsatlar ve hurriyetler ulkesi Amerika, Amerikan ruyasini ne kadar gerceklestirebilmisti? Genis kesimlerin fakirligi "Amerikan Ruyasina Ne Oldu?" adli kitabi en cok satan kitaplar arasinda yapacak kadar onemli ve denk butce savasinin en buyuk darbogazi.
Bir de icinde yasanilan donemin ortaya cikarttigi nedenler var. Birbiri arkasina rekorlar kiran ve iyimserligi nakte ceviren hisse senedi piyasasindaki bu gelisim ne kadar surer. Federal rezerv faizleri dusuk tutarak, acaba Japonya benzeri bir kopuk mu yaratiyor? (Boyle olduguna iliskin ciddi elestiriler var) Kopuk patlayacak mi?
Denk butce 2002 yilina kadar gerceklestirilecek mi? Kongre, denk butce ve dolayisiyla enflasyonun kontrol altinda tutulmasi konusunda bir konsensus icinde gorunuyorsa da enflasyon - faiz - butce acigi - durgunluk ic iceliginin sonuclari iyi yonetilebilecek mi? Yoksa, denk butcenin getirdigi aksiyon kisitlamalari veya dis etkenler ekonomiyi tekrar bir enflasyonist ve sonra durgunluk surecine mi sokacak? Harcamalar nerede kisitlanacak? Zaten darda olanlarin durumu saglik ve issizlik yardimlari kesilince daha da mi kotulesecek? issizlik artacak mi?
Bize gore, daha tam tatli bir Amerikan ruyasi yok. Ozel kesimdeki yeniden yapilanma, kamuda devam edecek. Bunun tatsiz sonuclari tekrar tum Amerika'yi etkileyecek. Ama, ABD dogruyu bulmak icin denemeye devam ediyor.