"Allahaısmarladık Cumhuriyet"

"Allahaısmarladık Cumhuriyet"

Hasan PULUR

"ALLAHAISMARLADIK Cumhuriyet".
Sokaklarda, ya da Küçük Sahne'nin kapısında bu afişi okuyanlardan bazılarının yüreği daralabilir, ya da hoplayabilir...
Hayır "Allahaısmarladık Cumhuriyet", ne bazıları için felaketin habercisidir, ne de "numaracılar"ın ham hayallerinin gerçekleşmesidir.
"Allahaısmarladık Cumhuriyet" Selim İleri'nin yazdığı, Küçük Sahne'de "Sadri Alışık Tiyatrosu"nda oynanan oyunun adıdır. (x)
* * *
OYUN Cumhuriyet'in dört kadınının bireysel dramlarını anlatır.
Sultanahmet mitinginin, başkaldıran, düşman işgaline isyan eden hatibi, Kurtuluş Savaşı'nın "onbaşı"sı, Cumhuriyet'in ilk yıllarının muhalifi, gönüllü sürgünü, romancı Halide Edip Adıvar... (Çolpan İlhan)
Mustafa Kemal Paşa'yı seven, ona tutulan, ama beklediğini bulamadığı gibi, ihanete uğrayan, intihar eden Fikriye Hanım (Nurseli İdiz)
Osmanlı toplumunun, Batılı gibi yaşayan, zengin Uşakizade ailesinin "modern kızı" Gazi Paşa'ya aşık, lakin bir devrimciyle evlenmenin ne olduğunu bilmeden, bilincine varmadan, hayatının akışını değiştiren Latife Hanım (Aytaç Öztuna).
Ve ilk defa sahneye çıkan Müslüman Türk kızı Afife Jale (Nurseli İdiz)...
* * *
SELİM İleri, bu dört kadının, bireysel dramlarıyla ördüğü oyunun, çözümünü, her şeyden haberdar (Köksal Engür) Terzi Galip Bey'in aykırı tepkileriyle çözüyor...
Mesela Halide Edip, yurt dışına kendisi mi gitti, yoksa gönderildi mi?
"Gazi Paşa"yla arası neden açıldı? Kendisi yüzünden mi, kocası Adnan Adıvar'ın muhalefetinden mi?
İlk kocası matematikçi Salih Zeki Bey'den niçin boşandı, ihanete mi uğradı, yoksa, üzerine kuma gelmesine razı olmadığından mı?
* * *
YA Fikriye Hanım...
Verem, aşk ve intihar...
Atatürk, Latife Hanım'dan niçin boşandı?
Latife Hanım, Avrupa'da gördüğü hayat tarzını, ömrünü cephelerde geçirmiş bir kahramana yaşatabilir miydi?
Elbette yaşatamazdı...
Zorlayınca ayrılıktan başka çare var mıydı?
Ve Latife Hanım'ın ömrünün sonuna kadar süren suskunluğu...
* * *
PEKİ, bu oyunda, Afife Jale'nin rolü var mıydı?
Selim İleri, ilk defa sahneye çıkan, bu yüzden eza, cefa gören sonunda uyuşturucuya alışıp, akıl hastanesine düşen bu kadını, Cumhuriyet'in öncü simgelerinden biri olarak vurguluyor ve mezarı bile belli olmayan bu kadının elinden alınan "sahneye ilk defa çıkan Müslüman Türk kadını" unvanını tescil ediyor...
* * *
YA "Allahaısmarladık Cumhuriyet" lafı nereden geliyor?
Dört kadın oyuncu, sonunda tarihin derinliklerinde kaybolurken şöyle diyorlar:
"Allahaısmarladık Cumhuriyet!
Seni ıstırablarımızla kurduk, sakın unutma!"
Hayır, Cumhuriyet onları ve daha nicelerini unutmayacak...

----------------
(x) Yönetici : Aliye Uzunatağan, Sahne tasarımı: Duygu Sağıroğlu, Kostüm tasarımı: Çolpan İlhan, Işık tasarımı: Cafer Yiğiter.

Yazara EmailH.Pulur@milliyet.com.tr

DİĞER YENİ YAZILAR