Hayatın sonu...

Her devirde adı çıkan adamlar vardır, ister lider deyin, ister kumandan deyin, ister diktatör, adamlarını kollarlar, onlara laf gelmesini önlerler.
Birinci Cihan Savaşı’nda Osmanlı yönetiminde “Topal İsmail Hakkı Paşa” diye biri vardır, İaşe Bakanı. Dedikodu o kadar yaygındır ki, “Enver Paşa” için gensoru önergesi verilmesi kararlaştırılır. O tarihte Meclis ve grup başkanı “Halil Menteşe”dir, İttihat Terakki’nin de dördüncü adamı.
***
Enver Paşa haber yollar, parti meclisini toplayın, gelip bilgi vereceğim der...
Enver Paşa ertesi gün gelir, konu Levazım Reisi Topal İsmail Hakkı Paşa’dır:
“Arkadaşlar, Levazım Reisi İsmail Hakkı Paşa aleyhinde bir dedikodu olduğunu işittim. Bana milyonlar verdiniz, ordunun teçhizatı için geceli gündüzlü çalışmaktayız. Ben bu zatın dirayetinden ve namuskârlığından eminim. Ondan başka birisinin daha iyi başaracağına da itimadım yoktur. Onun dirayeti karşısında manevralarını çeviremeyen birtakım madrabazlar bu cereyanı hasıl etmiştir. Bana emniyetiniz yoksa onu bildiriniz, çekileyim, başkası Harbiye Nazırı olsun. Fakat ben işbaşında kaldıkça o adam değiştirilemez ve değiştirmem.”
***
Aradan bir süre geçer, Halil Menteşe Bey anılarında anlatır; Enver Paşa, İttihat Terakki Parti merkezine davet edilir, paşa hakkında o kadar sert bir hava esmektedir ki, İçişleri Bakanı Talat Paşa dayanamaz, “Enver, şu adamı değiştir” diye adeta haykırır:
“Halil Menteşe”ye göre, Enver Paşa, soğukkanlılığını kaybetmeyerek şöyle der:
“Arkadaşlar, söylediklerinizi dinledim; hiçbiriniz bu adam hırsızdır demediniz. Ben orduyu yarı aç, yarı tok idare edebiliyorum ve bunu bu adamın kurduğu teşkilata tesis ettiği nüfuza takdim etmek (öne almak) zorundayız. Tecrübe yapacak vaziyette değilim, bu ağır mesuliyeti alamam.”
***
Aradan yıllar geçer, savaş kaybedilir, Halil Menteşe “Topal İsmail Hakkı Paşa”ya İstanbul’da rastlar, bir otel odasında emeklilik işlemini halletmektedir.
Birkaç gün sonra otele 200 lira borç bırakarak Erenköy’deki, ihtiyar teyzesinin “kulübesine sığınır”(x) bir süre sonra ölür, cenazesi arkadaşlarının yardımıyla kaldırılır.
Hayat belli olmuyor, “Topal İsmail Hakkı Paşa”nın sonu budur.

(x) Hürriyet Vakfı Yayınları