Irak dersleri

1991'deki Körfez savaşında olduğu gibi, bu savaşta da Irak ordusu çabucak çözülecek, Amerika yeni bir düzen kuracaktı! Gerçekten, 2003 yılının 20 Mart'ında işgale başlayan Amerikan ordusu, 9 Nisan'da Bağdat'ta idi, Irak ordusu çözülmüştü. Bush da bu iyimserlikle savaşta acele etmişti... Ama bırakın Irak'ta yeni bir düzen kurmayı, kan gövdeyi götürüyor. Diğer tahmin, Irak'ın Amerika için "ikinci Vietnam" olacağı yönündeydi, bu da olmadı. Gerçi Amerika Irak'ta batağa saplandı ama Vietnam'daki gibi yaygın ve merkezi bir 'ulusal direniş'le karşılaştığı için değil! Irak'taki bataklığın temel özelliği mezhep savaşı ve Kuzey Irak'ın ayrı bir devlet olmaya yönelmesidir. AMERİKA Irak'ı işgale başladığında, kimse bugünkü durumu öngörmüyordu. Hemen herkeste iki türlü beklenti ya da tahmin vardı: Üç buçuk yılda Irak'ta ölenlerin sayısı yarım milyon! Bunlar bir 'ulusal kurtuluş savaşı'nda ölenler değil, çok büyük çoğunluğu mezhep çatışmalarında birbirini öldüren Iraklılar!'Irak ulusu' olmadığı için, 'ulusal direniş' de yok!Irak'ı 1924'te İngilizler kurdu. İlk kral Iraklı bile değildi. Osmanlı'ya ihanetinin ödülü olarak Arabistanlı Şerif Hüseyin'in torunu Faysal Bağdat'a kral atanmıştı!1959'da solcu General Kasım darbe yaptı, darbeler birbirini izledi.1968'de Arap milliyetçisi Baas (Diriliş) darbeyle iktidarı aldı. Baas'ta kişisel karizma, kabile ve mezhep çekişmeleri hep oldu. 1979'da Saddam iç darbeyle iktidarı ele geçirdi.Bütün iç muhalefeti temizledi. Bütün kilit noktalara "güvenilir" adamlarını getirdi. Bunun anlamı Sünni "Tikrit aşireti"nin egemen olması, diğer unsurların dışlanması, yabancılaşması idi.Sünni Kral'a muhalefet sırasında Baas'ın yüzde 60'ı Şii idi, Saddam'ın son yılında bu oran yüzde 5'e düşmüştü!Kürtler ise hiç entegre olmamış ve entegre edilmemişlerdi!Bu kadar kısa bir tarih ve böylesine dışlayıcı rejimler elbette Irak'ı "millet" haline getiremedi.Arap milliyetçiliği Sünni ve Şii Arapları bile birleştirememiş!.. Sanki üç millet var: Sünni Araplar, Şii Araplar ve etnik Kürtler! Irak 'millet' mi? Şiiler konusunda uzman olan Prof. Yitsak Nakkash, çeşitli unsurları entegre etmesi beklenen modern devletin, Irak'ta tam tersine, kutuplaşmayı artırdığını belirtir! Saddam Şii ayetullahları asarak, keserek Şiileri dağıtıp eriteceğini umuyordu ama büsbütün yabancılaştırdı!Kürtlerin Molla Mustafa Barzani'den itibaren yarım yüzyıl Bağdat'la çatışmaları onlarda "ayrı" olma duygusunu büsbütün güçlendirdi.Saddam da o muazzam petrol servetini, ülkenin çeşitli unsurlarını entegre edecek "ekonomik ve sosyal gelişme" projeleri için değil, aşiret reisi tavrıyla savaşlar için harcadı!Amerika'nın işgaliyle "Bağdat'taki yumruğun" kalkması, bu üç unsuru çatışmaya, ayrılmaya yöneltti. Artık Bush da korkuyor, Irak bölünecek diye!Böyle bir sosyal coğrafyada Irak'ın etnik ve mezhep unsurlarına bölünmesi nelere yol açar, kestirebilir misiniz?!Irak savaşı başlarken beş yüz bin kişinin öleceği mezhep ve kimlik çatışmalarının patlak vereceğini kim kestirebilmişti?! t.akyol@milliyet.com.tr Irak bölünüyor!