Kırgızistan ve Ukrayna neden farklı?

Kırgızistanda ise halk hareketi yağma ve tahribat yaptı. "Pembe devrim"i çekip çevirecek bir lider de yok bir kitle partisi de...Kurmanbek Bakiyevin başbakanlığında geçici bir hükümet kuruldu, muhalefet liderleri çeşitli bakanlıkları üstlenerek bir araya geldiler, bu sevindirici... Ama kalıcı bir istikrar ve güvenlik sağlayabilecekler mi? Bu belli değil!Ukrayna neden öyle, Kırgızistan neden böyle?Ciltler dolduracak bir konu... Çok kısa ve sembolik bir cevap: Ukrayna yerleşik medeniyete ve ilk yazılı edebiyata Hıristiyanlığı kabul ettiği 11. yüzyılda başladı; aşağı yukarı Anadoluda Müslüman Türklerin yerleşik medeniyet ve yazılı edebiyata geçişimize denk düşer bu...Kırgızlarda İslamlaşma 16. yüzyıla, yazılı edebiyat ise 20. yüzyıla kadar gecikmişti; dağlık ve kapalı coğrafyanın gerektirdiği göçebeliğin devam etmesi yüzünden...Yine bu yüzden, Kırgız tarihinde bugün yıldönümü kutlanan bir "tarihî olay" veya millî bayram yoktur.* * *SOVYET döneminde yerleşik hayata geçiş ve eğitim çok hızlandırıldı; maliyeti yüksek de olsa sosyalizmin bir başarısıdır bu. Ama, sanılanın aksine, boy ve bölgecilik yapıları, dolayısıyla göçebe ve feodal zihniyet "komünist hiyerarşi" görünümde devam ettirildi. Kırgızların çevre toplumlarla sosyal ilişkileri kısıtlandı. Ruslardan oluşan bir kaymak tabaka oluşturuldu.Bu, göçebe ve feodal davranış alışkanlıklarının sürdürülmesi demekti.Sovyetler dönemindeki "komünist ağalar" piyasa ekonomisine geçince "piyasa ağaları" oldular: Rüşvet, yolsuzluk, "akrabalığa" yani kan bağına dayalı şirketler...Ahaliyi ayaklandıran sebeplerden biri, Akayevin sülale servetidir zaten...Böyle bir ekonomi tabii verimli işlemedi, eşitsizlik arttı.Ayaklananlar esasen şehir yoksullarıdır. Ukraynada ise siyasi fikirler etrafında birleşmiş şehirliler ayaklandı, şiddet ve yağma olmadı.Kırgızistanda ise Iraktaki gibi yağmalar yapıldı.Böyle bir sosyolojik nüfusun milliyetçi, solcu, muhafazakâr veya liberal siyasi felsefelere bağlanması, büyük partilerde toplanması beklenemezdi.2000 yılındaki normal seçimlerde katılım oranı yüzde 34 kadardı! Fırsat çıkınca ayaklanıp yağma yaptılar!* * *ASIL zorluk şimdi başlıyor: Hem düzeni, hem değişimi sağlayacaksın, aynı zamanda ekonomiyi de geliştireceksin!Kırgızistanda fert başına gelir yılda 250 dolar, Ukraynada 1250 dolar!Kırgızistanda ekonomiyi rasyonel olarak işletip büyütecek yerli bir "girişimci orta sınıf" yok, yahut yeni oluşuyordu. Dört bin kadar küçük ve orta büyüklükte Türk müteşebbisi iş kurmuştu orada. Bişkekte "Diyarbakırlı Yusufun restoranı" gibi veya"Otel Pınara" yahut "Beta Alışveriş Merkezi" gibi...Artık bütün Orta Asyaya para yatırmak daha çok cesaret gerektirecek!Daha da korkulanı, düzenin sağlanmasında gecikilirse, iç çatışmaların, mesela güneyde 1994teki gibi Kırgız-Özbek çatışmasının başlaması veya Afganistandan terörist sızmalar olması gibi felaket ihtimalleridir.Dünya, geçici Başbakan Kurmanbek Bakiyeve yardımcı olmalıdır; Kırgızistanı sağlıklı bir yapıya geçirmesi için. t.akyol@milliyet.com.tr HALK hareketi Ukraynada yakıp yıkmadı, yağma yapmadı. "Turuncu devrim"in lideri Viktor Yuşçenko idi, Başbakan oldu; ülkede istikrar sağlandı.