Çatalhöyük’te bir gün

Gülay Sert -  Ama hayal kurmaya başlamadan önce köyünü tanıyalım…

1 - Buzul çağları

Günümüzden yaklaşık iki milyon yıl önce dünyamız hava sıcaklığının düşmesi nedeniyle Buzul Çağı denilen soğuk iklimin etkisi altında kalmış. Yoğun kar yağışı yüzünden neredeyse üçte birini buzullar kaplamış. Buzul çağlarının zor koşullarında kimi canlıların soyu tükenirken atalarımız hayatta kalmayı başarmışlar. Mağaralarda barınarak, hayvan kürklerine sarınarak, ateş yakarak soğuktan korunmuşlar. Yenilebilir bitkileri toplayarak, hayvanlarının peşi sıra göç ederek değişimlere uyum sağlamışlar. Defalarca tekrarlayan buzul çağlarının en sonuncusu günümüzden 12 bin yıl önce sona ermiş.

Buzul çağının ardından, İç Anadolu Bölgesi’ni çevreleyen dağlardaki karların erimesiyle Konya Ovası’nın bulunduğu alanda Eski Konya Gölü diye bilinen büyük bir göl oluşmuş. Günümüzde birkaç bataklık alan dışında tamamen kuruyan gölün yerini Konya Ovası almış.

2 - Çatalhöyük

Köyün ilk sakinleri burayı günümüzden 9 bin 400 yıl önce keşfetmişler. Onlar geldiklerinde Buzul Çağı çoktan sona ermiş göl çekilmeye başlamış. Göle yakın hafifçe yüksek, kuru bir alanı gözlerine kestirerek köylerini oraya kurmuşlar. Hem su basmasını hem de yabanıl hayvanların girmesini önlemek amacıyla evlerini birbirine bitişik olarak inşa etmişler. Çoğu tek odadan ibaret olan evlerin kapı ve pencereleri olmadığı gibi aralarında sokak bile yokmuş. Atalarımız tarım yapmayı da hayvan yetiştirmeyi de biliyormuş ama öyle geniş tarım arazileri, sürüler halinde hayvanları yokmuş. Et ihtiyaçlarının çoğunu avcılıkla, sebze meyve ihtiyaçlarının çoğunu da toplayıcılıkla elde ediyorlarmış. Bu kadar bilgi yeter, artık seninle hayal kurmaya başlayabiliriz, kapat gözlerini!

3 - Çatalhöyük’te sabah

Karanlık bir odanın zeminine yayılarak yapılmış bir ot yatağında gözlerini açtın. Birkaç ay önce doğan kardeşini de sayarsak odada yedi kişisiniz. Annen, baban, ağabeyin ve ablan uyanmış. Büyükbaba ve büyükannen ise hala uyuyor. Annen kardeşini besliyor. Baban ve ağabeyin ava gitmek üzere hazırlanıyor. Sen de gitmek için can atıyorsun ama yaşın küçük olduğu için henüz izin verilmiyor. Babanlar, obsidyen (volkanik cam) uçlu ok ve mızrakları ellerinde, duvara dayalı duran merdiveni aşarak damdaki kapıdan çıkıp gittiler. Annen bebeği senin yanına yatırdıktan sonra merdivenin altındaki ocağı yakmaya koyuldu. Baban kapıyı açık bıraktığı için ocağın dumanı oradan çıktı, odaya dolmadı. Bu arada büyükanne ve büyükbaba da uyandı.  Ezilmiş tahıl ve sütten oluşan kahvaltınızı yaptınız. Ablan, sepet örmek üzere dama çıktı. Annen de sana sazlıklara gidip yumurta getirmeni söyledikten sonra buğday öğütme işine koyuldu.

Yumurta sepetini alıp dama çıktın. Birkaç arkadaşınla birlikte gölün kıyısına indiniz. Biraz yüzdünüz, biraz oynadınız, sazların arasındaki kuş yuvalarından bulduğunuz birkaç yumurtayla köye döndünüz. Öğle olmuştu. Tazecik saz köklerinden atıştırdığın için karnın acıkmamıştı.

4 - Öğleden sonra

Komşunun eviyle sizinkinin arasındaki alanda beslediğiniz iki koyun ve bir kuzuya taze ot getirmek için yine köyün dışına çıkman gerekti. Annen ocakta yakmak için biraz kuru dal da getirmeni istedi. - Otları, kuru dalları toplayıp bir araya yığdıktan sonra göl kıyısında toplanan arkadaşlarının yanına gidiyorsun. Birlikte büyüklerinizin yaptıklarına benzer hayvan ve insan heykelcikleri yapmaya çalışıyorsunuz. Sen bu kez boğa yapmayı deniyorsun. Hiç fena olmuyor ama bu arada akşam da oluyor. Topladıklarını yüklenip aceleyle köye dönüyorsun.

5 - Akşam

Bütün aile damda toplanıyorsunuz. Yaşasın bu akşam av etinden oluşan bir ziyafet var. Damdaki ocakta pişen etleri mideye indirdikten sonra, sıra ateşin başında yapılan -genellikle av maceralarından oluşan- sohbetlere geliyor. Fakat bir süre sonra günün yorgunluğu üzerine çöküyor, maceranın sonunu getirmeden gözlerin kapanıyor. Evin içine girmeden, ay ışığının ve yıldızların altında derin bir uykuya dalıyorsun. Renkli rüyalar…