Efes’te bir Mısır tanrısı

Efes'te kazı ve restorasyon çalışmaları, yıl boyunca kesintisiz devam ediyor. Yaklaşık 570 metrelik Liman Caddesi ve üzerindeki Liman Hamamı'ndaki çalışmalar, oval salon, avlu, tuvalet ve havuz bölümlerinde yoğunlaşıyor.

En büyük yapılardan

"Geleceğe Miras Sonsuz Efes" Projesi'nin koordinatörü Dokuz Eylül Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Serdar Aybek, Liman Hamamı'nın kentin büyük limanına uzanan güzergâhın üzerinde yer aldığını, çalışmalarda anıtsal yapıyı ortaya çıkarmayı amaçladıklarını ifade etti. Roma Dönemi'nin Anadolu'daki en büyük yapılarından olan Liman Hamamı'nın yaklaşık 70 bin metrekarelik alana yayıldığını belirten Aybek, kazılar sırasında pişmiş topraktan üzerinde Mısır tanrısı Serapis'in kabartmasının yer aldığı tütsü kabının bulunduğunu söyledi.

Serapis figürü nedeniyle eserin özel önem taşıdığını belirten Aybek, şu bilgileri verdi:

Heykelin tekrarı

"Serapis, Efes için önemli bir figür. Antik dünyanın belki de en önemli, en büyük yapılarından Serapis Tapınağı da burada bulunuyor. M.S. 2. yüzyıldan itibaren antik kentin her noktasında Serapis ile ilgili yazıtlar, grafitiler, eserlerle karşılaşıyoruz. Bulduğumuz bu eser de pişmiş topraktan üretilmiş bir tütsü kabı. Üzerinde bir haznesi var. Ön yüzünde Serapis kabartması yer alıyor. Serapis, çok karakteristik bir figür çünkü Antik Dönem'de çok bilinen bir heykelin tasvir edildiğini görüyoruz. Ünlü antik heykeltıraş Briaksis tarafından yapıldığı düşünülen bir heykelin tasviri. Bir büst aslında, giyimli bir Serapis büstü, altında da makara şeklinde kaidesi var. Serapis'in karakteristik yüz yapısı, gür saçlı, gür sakallı yapısı hemen kendisini teşhis etmemize olanak veriyor. Başında da onun yüksek başlığı yer alıyor. Tam olarak Antik Dönem'de bilinen bu meşhur heykeli aslında tekrar ediyor."

Romalı zenginin küveti yalak olmuş

Stadyum Caddesi'ndeki çalışmalar sırasında, Efes'in Romalı zengin ailelerinin yaşadığı "Yamaç Evler"e ait olduğu değerlendirilen mermer küvet de bulundu.

2000 yıllık

Prof. Dr. Aybek, küvetin M.S. 1. yüzyıla tarihlendiğini belirterek Antik Dönem'de büyük hamamların yanı sıra ev kullanımına yönelik küçük küvetlerin de bulunduğu kaydetti: "Bu küvet onlardan biri. Sıra dışı bir buluntu çünkü her zaman rastlayabileceğimiz bir eser değil. Yamaç Evler'e ait olduğunu değerlendiriyoruz."

Eserin ince işçiliğine dikkati çeken Aybek, "İnce işçiliği, özellikle ayak kısımlarındaki aslan pençeleri, 'kimatyon' denilen yumurta sırası bezemeleri, silmeleri ve özel desenli yerel taş cinsi bu küvetin özel hatta gelir seviyesi yüksek bir ailenin evinden getirilmiş olabileceğini gösteriyor" diye konuştu.

Aybek, caddedeki geç dönem tamiratlarında kentin önceki dönemlerine ait eserlerin devşirme olarak kullanıldığını aktararak "Ekibimiz, küvetin bir çeşme yalağı olarak devşirildiğini tespit etti. Formunun değiştirildiğini üstten suyun girişi ve alttan çıkışı için iki delik açıldığını görüyoruz" dedi.

Yamaç Evler’deki eserle aynı

Aybek, tütsü kabının arka yüzündeki yazıt sayesinde kabın Yamaç Evler’de daha önce bulunan aynı eserle eşleştirildiğini, bunun da Efes’te aynı tip ürünler üreten atölyenin varlığına ya da bu ürünlerin düzenli ticaretine işaret ettiğini söyledi.

Aybek, “Efes’teki arkeolojik araştırmalarda farklı yıllarda aynı eserlerin bulunması, aynı atölyelerden eserlerin olması, kentin hem ticari hem dini bakımdan ne kadar zengin bir altyapıya sahip olduğunu gösteriyor” ifadelerini kullandı.

Mısırlı tüccarlar tarafından yaptırıldı

Roma Dönemi'nde Mısır dışına yayılan Serapis adına birçok bölgede tapınaklar inşa ediliyor. Efes'teki Serapis Tapınağı'nın da M.S. 2. yüzyılda Mısırlı tüccarlar tarafından yaptırıldığı değerlendiriliyor.