Nasıl gezmeli?

Nükhet Everi - Bahar ayları geldi ve şimdi artık tam da gezmek, yollara düşmek zamanı. Gezmek ve yollara düşmek için illa deniz aşırı, kıtalararası yolculuklar gerekmez. Memleketin görmediğiniz bir köşesi ya da daha önce gördüğünüz bir köşesini daha detaylı keşfetme ve inceleme, ben hiçbir yere kıpırdayamam derseniz de kendi şehrinizin sokaklarını, tarihi eserlerini, müzelerini keşfe çıkma zamanıdır.

Peki, şunları hiç düşündünüz mü: Gezerken uyulması gereken kurallar var mıdır? Gezmenin bir adabı var mıdır? Acaba gezerken kültürel mirası fon olarak mı kullanıyoruz? Başkalarının anı yaşamasını engelliyor muyuz? Gezilerde görgü kuralları var mıdır?

Dinlenmek, eğlenmek gibi çok basit başka sebeplerin dışında iyice düşünürsek aslında bilmediğimiz başka kültürleri tanımak, yeni anılar biriktirmek, yeni maceralar yaşamak, bilmediğimiz yeni bilgileri öğrenmek için gezeriz.

Her ne sebeple nereye gidersek gidelim, somut ve somut olmayan kültürel miras karşımıza çıkacaktır. Kültürel miras geçmişte yaşamış, gelişmiş ve bugünle de bağlantısı olan kültürleri kapsar. Bunun ötesinde gelecekle de ilgilidir.

Kültürel mirası korumak

Kültürel mirasın koruyucusu olması gereken devletlerdir ve bu onlar için bir prestijdir. Somut kültürel mirasın korunması büyük ölçüde onların görevidir ama bizlere de epeyce görev düşer. Her bir birey yani hepimiz aslında bir kültürel miras yöneticisiyiz. Kültürel miras bireyler ve uluslar açısından bir kimliktir, yaratıcı endüstriler için esin kaynağı ve turizm için de bir üründür. İşte tam da bu noktada aklımızdan çıkmaması gereken şey şudur: Toplumlar kültürel miras paydaşları içinde en büyük ve en kapsamlı paydaş zümresidir, bu nedenle kültürel mirasa en çok zarar verecek de onun korunmasını sağlayacak da yine toplumlardır.

Kültürel mirası nasıl sahipleneceğimiz, olumlu yönde ve kucaklayıcı bir biçimde kullanıp kullanmayacağımız, kültürel mirasın da bu yolda bizi desteklemesini sağlayıp sağlamamak tamamen bize kalmıştır.

Dünyada yaşadığımız sürecin şahitleri olan bizler, bizden önce geleni miras almış, onu ve yaşadıklarımızı geleceğe miras bırakan kişileriz. Bu nedenle hepimiz birer kültürel miras yöneticisiyiz, ister somut ister somut olamayan kültürel miras olsun.

Bilginin tapınağı: Müzeler

Öncelikle gezmeyi ciddiye almak, zarar vermeden gezmeyi hem çevremize hem de çocuklarımıza öğretmek zorundayız. Gezerken araştırın, hikâyelerini öğrenin. Mutlaka müzelere de gidin. Eserleri inceleyin, hikâyelerini okuyun. Müzeler bilginin tapınağıdır. Geçmişle bugün arasındaki köprüdür. İnsanlığın ve çevresinin somut ve somut olmayan mirası ile ilgili faaliyet gösterirler. Topluma ve toplumun gelişmesine hizmet ederler.

Müze deyince aklımıza neler geliyor? Yalnızca başından beri müze olarak tasarlanmış ya da müze işlevine çevrilmiş yapılar değil elbette. Gelin birlikte bakalım: Saraylar, açık hava müzeleri, anıt müzeler, özel ve devlet müzeleri (arkeoloji, etnografya müzeleri vb) hepsi müze kavramının altında toplanır.

Bunların dışında ev müzeler, kent müzeleri, özel anlar müzeleri (kongreler vs), savaş meydanları da açık hava müzeleridir, panorama müzeler, sanayi müzeleri, spor müzeleri, sanat müzeleri, modern/çağdaş sanat müzeleri, şirket içi özel müzeler, otellerdeki müzeler gibi bu liste uzar gider.

Bazı eserler müzelerde sergilenirken yerinde korunan eserler de vardır.

Dikkat edilmesi gerekenler

Önemli olan ne kadar doğru gezdiğimizdir. Geleceğe miras bırakacağımız, bize ait olsun olmasın her türlü kültürel mirasa saygıyla gezmek zorundayız. Açık hava müzelerinde, arkeolojik sit alanlarında girilmesi yasaklanmış olan yerlere girmemek, fotoğraf yasağı varsa buna dikkat etmek (özellikle de akademik yayını yapılmamış çalışmaların fotoğraflanması izni yoktur, bu konuda hassas olmalı ve fotoğraf çekilmez tabelalarını gördüğümüzde buna her şekilde uyulmalıdır), açık alanlarda kendimizi de güvenceye almak zorundayız, bir yerden düşmek, yaralanmak ihtimali de yüksektir. Günümüzün en anlamsız alışkanlığı olan selfie çekmek uğruna kimse kendini tehlikeye atmamalıdır.

Özellikle açık hava müzelerinde, arkeolojik sit alanlarında eserlerin üstüne tırmanmak, hoplayıp zıplamak, yasak çizgilerini ve bariyerleri aşmak hem tehlikeli hem de yasaktır, ayrıca cezai yaptırımı da vardır.

Bir de lütfen grubuyla gezen profesyonel turist rehberlerine “Biraz sessiz olur musunuz, burada canlı yayın yapıyoruz, yoga yapıyoruz” gibi uyarılarda bulunmayın. Tüm bu alanlar profesyonel turist rehberlerinin çalışma alanıdır ve kimse onlara bu şekilde karışma ve gezen grupları böyle engelleme hakkına sahip değildir. Unutmayın bunların da cezai yaptırımı vardır.

Kiliseler ya da diğer ibadet alanları yoga veya diğer izinsiz etkinlikler için değildir. Son yıllarda bu tür şuursuz tavırlar ne yazık ki çok arttı. Yoga ya da başka bir etkinlik yapacaksanız bunlar için çok farklı mekânlar var, oraları kullanın.

Ören yerlerinde, açık hava müzelerinde vs gezerken sigara içmek yasaktır ve her yerde tabelalar vardır. Biraz daha duyarlı olup eğer mutlaka sigara içmeniz gerekiyorsa bunu geziden önce ya da sonra bu alanların dışında vereceğiniz molalara saklayın. Yine bu alanlarda yiyecek ve içecekle gezmeyin, su dökmeyin, çöpleri yerlere atmayın. Duvarlara, eserlerin üzerine yazılar yazmayın. Lahitler, mezarlar, mezar taşları da uzaktan inceleyeceğiniz şeyler olmalı.

Bunları yazarken aklıma gelen başka bir konu da örneğin Kapadokya’da gün doğmadan havalanan ve gün doğumu sırasında göklerde süzülüp gezginleri taşıyan balonların ilginç fotoğraf ve video konusu olması. O vadilerin müthiş güzel manzaraları ve sessizliği arasında bugün ne yazık ki pek çok insan bağıra çağıra özellikle yabancı genç kadınları manken, havadaki balonları ve Kapadokya’nın muhteşem vadi manzaralarını fon olarak kullanmaktalar. Bu arada orada gezen ve fotoğraf çekmek isteyen herkesi engelledikleri gibi bir de azarlamaktan da geri kalmıyorlar. Bu ve bunun gibi onlarca örnek verebilirim.

Gezmek çok güzel bir şeydir ama önemli olan gerçek bir gezgin olabilmektir. Şu yukarıda yazdığım şeyler zaten sizin de eleştirdiğiniz ve yapmadığınız, önemsediğiniz hatta yeri gelince birer kültürel miras yöneticisi olduğunuzu hatırlayarak aksini yapanları gördüğünüzde uyardığınız konulara giriyorsa siz bir gezginsiniz demektir.

 Şunu da belirtmekte fayda görüyorum: Her zaman ve her yerde profesyonel turist rehberi ile gezmenin avantajı vardır. Ülkenin diğer noktalarını da iyi tanımalarından ya da bu avantajdan dolayı kapsamlı anlatımlar yapan profesyonel turist rehberleriyle yapacağınız geziler geride unutulmaz anılar ve hafızanıza kazınan yepyeni bilgiler bırakacaktır.

Bu güzel bahar aylarında gerçek bir gezgin ve kültürel miras koruyucusu olarak gezip gezilerinizin tadını çıkartmanızı diliyorum.

Müzelerde bunlara dikkat!

Kapalı alanlarda yani her türlü müzede gezerken de dikkat edilmesi gereken onlarca şey vardır. Öncelikle her müzenin bir rotası, eser sıralaması ve değişik alanları vardır. Bunu uyarılara, tabelalara, görevlilerin yönlendirmelerine bakarak anlarsınız ve bunlara uymanız doğru bilgiye ulaşmanızı ve ziyaretinizden çok keyif almanızı sağlayacaktır.

Müzelerde eğer fotoğraf yasağı varsa (ki bunun pek çok sebebi olabilir) ya da flaş yasağı, buna mutlaka uymalısınız. Flaşla çekilen fotoğraflarda şu sorun devreye girer: Çok kuvvetli ışık kullanımı, özellikle renkli malzeme üzerinde olumsuz etki yapar. Yasaksa buna kesinlikle uymalısınız. Fotoğraf çekerken dalıp arkanızdaki vitrinlere ve eserlere zarar vermemeye de özellikle dikkat edin.

Müzeler koşup oynama, hoplama zıplama alanları değildir. Çocuklara bunların tembih edilmesi çok önemlidir. Hem kendi güvenliğiniz hem de eserlerin güvenliği açısından.

Yine her türlü müze ve alanda merdivenlere, basamaklara, setlere hatta yerlere oturmak doğru değildir. Her müzede ve ören yerinde oturmanız ve dinlenebilmeniz için özel oturma yerleri bulunur.