Smyrna’dan İzmir’e

GÜLAY SERT - Antik Çağ’ın en görkemli kentlerinden biri olan Smyrna’yı tanıtmadan önce, Homeros ve Amazonlar hakkında kısaca bilgi vermekte fayda var.

1 - HOMEROS

Antik Çağ’ın en büyük ozanı sayılan Homeros’un nerede ve ne zaman doğduğu kesin olarak bilinmiyor. Saygın bir halk ozanı olduğu için herkesçe benimsenen Homeros’un doğum yeri olarak varsayılan yedi yerden biri Smyrna’dır.  Bazı tarihçiler onun M.Ö. 750 yılı civarında doğmuş olabileceğini savunsa da kimileri Homeros olarak bilinen birinin hiç var olmadığını iddia ediyor. Farklı kişilerce oluşturulan ve yüzlerce yıl boyunca söylenegelen şiirlerin, Homeros tarafından İlyada ve Odysseia adlı iki eserde bir araya getirildiğini öne sürenler de var. Dünya edebiyatının temel taşlarından biri sayılan İlyada Destanı’nda dokuz yıl süren Troya Savaşı’nın 51 günlük bir kısmı anlatılmakta; Odysseia ise bu savaşta bulunmuş ve yurduna geri dönmeye çabalayan Odysseus adındaki kahramanın başından geçenler konu edinmektedir. Ara tatilde hoş zaman geçirmek istersen bu eserleri okumanı öneririm.

2 - KADIN SAVAŞÇILAR

Birçok efsanede yer alan Amazonlar güçlü, çevik, okçuluk, binicilik ve dövüş sanatında usta, kadın savaşçılarmış. Erkekleri aralarına almayan Amazonlar, kraliçeler tarafından yönetilirlermiş. Çok sayıda antik kentin kurucusu olarak anılan Amazonlar, başkenti Karadeniz’in güney kıyılarında, bugünkü Samsun iline bağlı Terme veya yakınında yer alan Themiscyra olan,  bağımsız Amazon krallığına bağlılarmış.  Günümüzde Termeliler de Amazonlara sahip çıkmış, kentlerinde Amazonların balmumu heykelleri, kabartmaları, günlük yaşamlarından kesitler ve eşyalarının yer aldığı müze gibi bir Amazon Köyü kurmuşlar. 

3 - SMYRNA'NIN KENTİ

Antik çağda kentlerin kuruluşu genellikle bir söylenceye veya bir kahramana dayandırılırmış. Bir söylenceye göre, M.Ö. 3000’lerde Smyrna adında bir Amazon kraliçesi kendi adını verdiği bir kent kurmuş. Günümüzdeki İzmir’in Bayraklı semtinde, Tepekule olarak bilinen alana kurulan kent, M.Ö. 1050-1000 yılları arasında Yunanistan’dan gelen Aioller tarafından ele geçirilmiş. Onları yine Yunanistan’dan gelen İonlar izlemiş. Yaklaşık 500 yıl sonra Lidyalılara geçen kent,  41 yıl sonra İran tarafından gelen Perslerin olmuş.

4 - BÜYÜK İSKENDER

Makedonyalı Büyük İskender, M.Ö. 334’te Perslere karşı savaşmak üzere Çanakkale Boğazı’nı aşarak Anadolu’ya geçmiş. Persleri geldikleri yere gönderdikten sonra Ephesos’a kadar gelmiş. Söylenceye göre, Pagos Tepesi’nde (Kadifekale) avlanırken burada bulunan adalet, intikam ve denge tanrıçası Nemesis’in tapınağının önüne gelmiş. Tapınağın önünde bir su kaynağı ve bir çınar ağacı varmış. Çınarın altında uykuya dalmış. Rüyasında görünen Nemesis, ona burada bir kent kurmasını ve Smyrna halkını oraya getirmesini söylemiş. Bunun üzerine tanrı Apollon’a elçiler göndererek fikrini sordurmuşlar, Apollon, “Pagos’ta oturacak olanlar eskisine göre üç kat, dört kat daha mutlu olacaklardır” diye cevap vermiş. Smyrna, Pagos Tepesi yamaçlarına yeniden kurulmaya başlanmış.

5 - KESİNTİSİZ YAŞAM

Coğrafyanın babası Amasyalı Strabon’un tanımına göre Smyrna’nın küçük bir bölümü tepede, büyük kısmı ise tepenin denize doğru uzanan eteklerinde yer almaktaymış. Birbirine dik olarak uzanan taş döşeli caddelerin iki yanlarında iki katlı geniş sütunlu galeriler sıralanıyormuş. Surla çevrili olan kent, istenildiğinde kapatılabilen bir limana sahipmiş.

Smyrna verimli toprakları, zengin ürünleri, maden kaynakları, deniz ve kara ticaret yollarının üzerinde bulunan konumu ile Roma, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde kesintisiz olarak iskân görmüş, görmeye de devam etmektedir. Smyrna kelimesinin zaman içinde Smurna, Smira, Lesmira, Zmirra, İsmira’ya dönüştüğü düşünülmekte, günümüzde kentin adı İzmir olarak kullanılmaktadır. Kentimizin adının da ününün de sonsuza dek sürmesi dileğimizdir.