Geri Dön
CumartesiStetoskopa ‘akıllı’ rakip

Stetoskopa ‘akıllı’ rakip

Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yasemin Palanduz Kahya mucidi olduğu akıllı stetoskopu anlattı.

Stetoskopa ‘akıllı’ rakip

 

Boğaziçi Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yasemin Palanduz Kahya, doktorların sembol araçlarından biri olan stetoskop üzerine 30 yıldır çalışan bir bilim insanı. Stetoskopla daha güvenilir ses verisi elde etme fikrinden hareketle geliştirdiği “akıllı stetoskop”, bugün Türkiye dahil 24 Avrupa ülkesinde ve ABD’de patent sahibi. Zatürre, astım, bronşit dahil ses tınısı olan tüm solunum hastalıklarında kullanılabilen akıllı stetoskop, hem uzaktan muayenenin yolunu açarak hastanın hem de hasta takibini kolaylaştırarak doktorun işini kolaylaştıran bir uygulama. Üstelik bu çalışmadan doğan bir başka proje daha var: Kovid-19 Öksürük Testi. Öksürük sesinden Kovid-19 tanısı elde etme olanaklarının araştırıldığı bu projeyi ve akıllı stetoskopun neler sunabileceğini, Prof. Dr. Yasemin Palanduz Kahya’dan dinledik.

- Akıllı stetoskop nedir?

Stetoskop bildiğiniz gibi vücudun içindeki sesleri tanı için kullanan mekanik bir sistem. İlk muayenede ön bilgi elde etme amaçlı kullanılır. Ancak zamanla, yeni teknolojik tanı cihazlarının gelişmesiyle bu bilginin değeri azaldı; çünkü mekanik stetoskoplar 100-120 hertz’e kadar bir frekans spektrumunu alabiliyor. Biz, bu bilgiyi nasıl daha değerli hale getirebiliriz diye düşündük ve frekans spektrumu 2000 hatta 4000 hertz’e kadar yükseltilebilen elektronik cihazlar yaptık. Üzerine de akıllı algoritmalar geliştirdik.

- Ne tür sesler bunlar?

Diyelim ki sizde zatürre var. Göğüs kafesinizi bir filtre gibi düşünün. Ciğerlerinizde oluşan sıvıdan dolayı filtrenin özellikleri değişiyor ve sağlıklı sesten farklı bir ses çıkarıyorsunuz. Bir de hastalığa özel üretilen ek sesler var. Mesela üfürüm. Astım hastalarında olur. Veya zatürrede çıtırtılar vardır, hatta o çıtırtının ince mi kalın mı olduğu, hastalığın gelişim evresiyle ilgili fikir verir. O çıtırtının frekansı hastalığın başında ve sonunda farklıdır çünkü. Yani doktor o ses verisinden hastalığın gidişatını takip edebilir. Ancak normal stetoskopla bunu ayırt etmek zor, çünkü 120 hertz’e kadar duyabiliyorsunuz. Ama 2000 ve üzeri frekansta çıtırtılar çok daha iyi ayırt edilebiliyor.

- Peki, akıllı stetoskop nasıl çalışıyor?

Bunun için bluetoothla çalışan, stetoskop işlevine sahip ufak bir alet tasarladık. Bu cihaz, cep telefonuyla uygulama üzerinden iletişime geçiyor ve size ne yapmanız gerektiğini söylüyor. Örneğin sırtta 4 tane bölge tanımladık. Sırayla nefes al-nefes ver komutlarıyla bu bölge üzerinden geçiyorsunuz. Cihaz bilgiyi kaydedip ana bilgisayarımıza gönderiyor. Burada analiz ediliyor ve sonucu, yani tanı için yardımcı olabilecek bilgiyi cep telefonunuza gönderiyor. Siz bunları ister doktorunuza ister sağlık kuruluşuna yolluyorsunuz.

- Ne tür bir sonuç oluyor bu?

Sesin frekansı, hangi ek seslere sahip olduğu ve bunların solunumun hangi evresinde yer aldığına dair bir analiz sunuyor ve kişiye sağlıklı-hasta skalasında yüzde kaç olasılıkla yer alabileceğini söylüyor. Dolayısıyla doktora, diyelim ki zatürre olma ihtimali ya da zaten o tanıyı almışsa, hastalığın nasıl ilerlediğine dair fikir veriyor. Sonuç olarak ne oluyor? Evde bir hasta, doktorla fiziksel temasa geçmeksizin, stetoskopla dinlenebilecek sesten çok daha geniş aralıkta bir sesi doktoruna gönderebiliyor. Hatta doktorlar bu kadar geniş bantlı sese alışık olmadığı için, eğer isterse o sesin mekanik stetoskopta duyulacak versiyonunu da yolluyoruz. Diyelim ki ücra bir yerdesiniz, doktora ulaşamıyorsunuz. Bu sesi gönderebilir ve en azından bir cevap alabilirsiniz. Ya da ilaç kullanıyorsanız, muayeneye gitmeden veri transferini bu şekilde yapabilirsiniz. Yatalak bir hastanız varsa, o hastayı doktora götürmek çok zordur. Aynı şekilde çocuklar için de geçerli. Bilhassa pandemi döneminde bu gitgide önemli hale geldi. Ayrıca genel sağlık taramalarında yine doktorun işini çok kolaylaştıran bir rolü var.

- Şu an yaygın kullanıma hazır hale geldi mi?

Şu an Türkiye dahil 24 Avrupa ülkesinde ve ABD’de patentlendi. Sertifikasyon süreci de tamamlandıktan sonra üretime geçilecek. Bunun için de yatırımcı arıyoruz.

“KIZIM VE HOCAM İLHAM VERDİ”

- Akıllı stetoskop aslında sizin 30 yıldır üzerinde çalıştığınız bir proje. Kızınızın zatürre olması bu alana yönelmenizde etkili olmuş. Bahsedebilir misiniz?

O zamanlar biyomedikal alanında doktoramı yapıyordum. Kızım 3 yaşındaydı ve arka arkaya hastalandı. Her gittiğimizde de doktor onu dinliyor ama yine de röntgene girmesi gerekiyordu. Bu beni rahatsız etti. Doktor hastayı dinliyor, tecrübesi de var ama ses verisine güvenmiyor. Bu veriyi nasıl daha güvenli ve nesnel hale getirebiliriz diye düşünmeye başladım. O sırada da rahmetli Prof. Dr. Rauf Saygın danışmanlığımı yapıyordu. Bana dedi ki “Kalp doktorları nasıl EKG kullanıyor, bize de öyle bir alet lazım.” Hem kızımın durumu hem hocanın sözü bana ilham verdi. Sonra buna bir mühendis olarak yaklaştım tabii. Çok değerli hocam Prof. Dr. Bülent Sankur’la çalıştık. Prof. Dr. Günseli Kılınç, Doç. Dr. Sibel Yurt, Dr. Filiz Süngün’ün katkıları ve öğrencilerim Dr. İpek Şen, Onur Çınar, Çağlayan Şerbetçi ve Metehan Zorluoğlu’nun çalışmaları sayesinde, hepimiz bir tuğla koyarak yol aldık.

Stetoskopa ‘akıllı’ rakip

ÖKSÜRÜKTEN KOVİD-19 TEŞHİSİ MÜMKÜN MÜ?

- Kovid-19 tanısı için öksürük sesleri üzerinde çalıştığınız bir başka proje de var. Öksürükten Kovid-19 tanısı elde etmek mümkün olacak mı?

Akıllı stetoskop için geliştirdiğimiz algoritmaları Kovid-19’lu hastaların öksürük seslerine uygulayabilir miyiz diye bir hipotezle yola çıktık. Şu an veri toplama aşamasındayız. Bunun için https://covid19oksuruktesti.org adresli bir web sitesi hazırladık. İnsanlar kolay bir şekilde form doldurup öksürerek kayıt yapabiliyor. Yeterince veri toplayabilirsek algoritmalarımızı ona uyarlayacağız ve teşhis yapılabilir mi diye bakacağız. Net bir şey söylemek için henüz çok erken ama öksürük sesinden Kovid-19 tanısı üzerine çalışan yalnızca biz değiliz, İngiltere ve İsviçre’de bu konuya odaklanan farklı araştırma grupları var.

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler