Dünya yörüngesinde 'reklam kuşağı!' Rus roketleri uçan panolara dönüştü

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – ABD ve Çin’in uzay hamlelerini artırdığı bu dönemde, Rus uzay programı yaptırımlar nedeniyle oldukça zor günlerden geçiyor. Geçmişte ABD’ye ait birçok astronot ve kargoyu Soyuz roketleriyle uzaya taşıyan Rusya, 2022’de başlayan Ukrayna savaşı sonrası NASA ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile olan iş birliklerini yaptırımlar sebebiyle kaybetmişti. Uluslararası ticari fırlatmaların durması, Moskova için her yıl milyonlarca dolarlık devasa bir gelir kaybı anlamına geliyordu. Bu krize, SpaceX gibi özel şirketlerin geliştirdiği ucuz ve tekrar kullanılabilir roket teknolojileri de eklenince, Rusya’nın uzay pazarındaki payı iyice dibe vurdu. Yaşanan bu gelişmelerin ardından Rusya, Soyuz görevlerinin sıklığını azalttı. Tüm bu gelişmelerin üzerine Moskova, yaklaşık 60 yıldır kullanılan Soyuz roketlerinin yerine geçecek bir alternatifi de henüz bulabilmiş değil. 

ABD ve Çin’in yeni bir uzay yarışına hazırlandığı bu ortamda Rus Uzay Ajansı Roskosmos, maddi anlamda yaşadığı sıkıntıları hafifletebilmek adına yeni bir planı devreye soktu ve uzay roketlerini adeta bir ‘reklam panosu’na dönüştürdü. Geçtiğimiz ocak ayı başlarında yapılan yasa değişikliğinin ardından uygulamaya alınan bu karar kapsamında Rus roketleri; üzerlerinde banka, restoran zincirleri, kahve zincirleri ve medya gruplarına ait olan ticari reklamlarla uzaya fırlatıldı. 2026 başından beri roketlere en az 6 reklam alındığını ifade eden yetkililer, özel işletmelere ait olan ticari reklamlarla elde edilen gelirlerle bütçe yükünün hafifletileceğini söyledi.

YILLIK GELİR 2.1 MİLYON DOLARI BULABİLİR 

Rus Uzay Ajansı Roskosmos, konuya ilişkin yaptığı açıklamada "Yasal değişikliklere göre, Roskosmos'a 1 Ocak 2026'dan itibaren hem devlet kuruluşlarına ait hem de federal hükümete ait uzay cisimlerinde reklam yerleştirme hakkı tanınmıştır. Değişiklikler, Rus uzay araştırmalarına özel yatırım çekmek için bir mekanizma oluşturacak ve devlet bütçesi üzerindeki yükü azaltacaktır." ifadelerini kullandı. Uzmanlara göre Roskosmos, bu hamlenin ardından yılda yaklaşık 200 milyon Ruble (yaklaşık 2.1 milyon Dolar) kadar ek gelir elde edebilecek. 

Rus uzay araçlarının reklam alması yönünde yapılan yasal düzenleme, reklamların uzay aracı güvenliğini etkilememesini şart koşuyor. Yapılan düzenlemeden bu zamana kadar çok sayıda özel şirketin yararlanmış olduğu bilinse de mevcut siyasi ortam sebebiyle Batılı şirketlerin bu uygulamaya ilgisinin düşük kalacağı tahmin ediliyor. Uzmanlara göre reklam verenler en iyi ihtimalle Ukrayna-Rusya savaşı sonuçlanana kadar Rusya ve Rusya ile yakın ilişkilere sahip ülkelerle sınırlı kalacak. Bunun en önemli nedeni ise Batı merkezli bir şirketin reklam vermesi halinde yaptırımları ihlal etmesi ve yaptırım listesine alınma ihtimali olarak gösteriliyor. 

Roskosmos'un bu hamlesi birçok kişi için ilginç olsa da kurumun bütçesine ciddi bir katkı sağlamaktan uzak olarak görülüyor. Araştırmacılara göre bir Soyuz roketinin tek bir fırlatma maliyetinin 35 ila 50 milyon Dolar arasında olduğu tahmin ediliyor. Yapılan bu hesaba göre Roskosmos'un bu reklam projesinden hedeflediği yıllık toplam gelir ise tek bir Soyuz roketinin fırlatma maliyetini bile karşılayamıyor. Ancak bütçe kesintileri yaşayan Roskosmos için bu reklamlar; personel maaşları ve tesis giderleri gibi günlük harcamaları karşılayan, bürokrasiye takılmayan doğrudan bir nakit girdisi sağlıyor.

DAHA ÖNCE DE PİZZA REKLAMI ALDILAR 

Uzay araçlarına reklam alınması kulağa şaşırtıcı gelse de aslında bu durumun geçmişte yaşanmış örnekleri de bulunuyor. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından ekonomik olarak zor günler yaşayan Rusya’nın geçmişte de uzay programını devam ettirebilmek için uzay araçlarına çeşitli şirketlerden reklam aldığı biliniyor. Bunlar arasında en dikkat çeken iki olay ise ABD merkezli bir kola ve pizza şirketinin geçmişte Rus uzay araçları üzerine verdiği reklamlar. Soğuk Savaş sırasında Rusya içinde oldukça güçlü bir pazara sahip olduğu bilinen ABD merkezli bir kola üreticisi, 1996 yılında mavi logo tasarımını tanıtmak için Rus uzay istasyonu MIR’e giden kozmonotları kullandı. Rus kozmonotlar Yuri Onufrienko ve Yury Usachov, Mir Uzay İstasyonu'nun dışına çıkarak markanın yeni logosunu gösteren mavi kutusunun devasa bir şişme maketini uzay boşluğunda sergiledi. Rus kozmonotlar, istasyon içinde kola içtikleri anları da video ile kaydederek markanın dünya çapında gündem olmasına katkı sağladı. ABD merkezli üretici, bu reklam için o dönemde Rusya’ya yaklaşık 300 bin Dolar ödeme yaptı. 

2000 yılına gelindiğinde ise daha önce Sovyetler Birliği’nin son lideri Mihail Gorbaçov'u da reklamlarında oynattığı bilinen dünyaca ünlü bir pizza zinciri, yaklaşık 1 milyon dolarlık ödeme karşılığında uzaya fırlatılacak bir Rus roketi üzerine kendi logosunu yerleştirdi. Yapılan reklam çalışmasının ardından o dönemde pizza zincirinin pazarlama müdürü Randy Gier, "Bugünden itibaren pizzalarımız; uzaya teslim edilen ve uzayda yenen dünyanın ilk pizzası olarak tarihe geçecek." dedi. 

Yeni yapılan yasal düzenlemenin ardından Roskosmos’un şu ana kadar ticari reklam aldığı veya iş birliği yaptığı kurumlar arasında; Rusya'da faaliyet gösteren bazı bankalar, ülkenin önde gelen ulusal medya grupları ve popüler yerli kahve zincirleri bulunuyor. Ayrıca Rusya Olimpiyat Komitesi de ücretsiz kamu spotu logolarıyla bu roketlerde yer alıyor. Bu düzenlemenin ileride nasıl şekilleneceğini ise zaman gösterecek.