Libya'ya gitti, dönmedi! 'Kayıp imam' bulundu mu?: Morgdaki fotoğraf olay yarattı
İngiltere'nin kuzeyindeki Bradford Üniversitesi'nde yapılan çalışmalar, yaklaşık 50 yıldır Orta Doğu’da çözülememiş bir kayıp vakasının aydınlatılmasına yardımcı olabilir. Araştırmacılar, 2011 yılında Libya’da bir morgda çekilen bir fotoğrafın, 1978 yılında Libya’ya yaptığı ziyaret sırasında kaybolan Lübnanlı Şii din adamı Musa es-Sadr’a ait olabileceğini düşünüyor.
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr - Bir dönem Lübnan siyasetinin önde gelen isimlerinden Musa es-Sadr, Hizbullah kurulmadan önce faaliyet gösteren EMEL Hareketi'nin kurucusuydu. ‘İmam’ ünvanına sahip olan Sadr, 31 Ağustos 1978'de resmi ziyaret için gittiği Muammer Kaddafi yönetimindeki Libya’da kaybolmuş ve o günden sonra kendisinden hiçbir iz bulunamamıştı. Musa es-Sadr’ın Kaddafi’nin emriyle kaçırıldığı ve öldürüldüğü ihtimali üzerinde durulsa da, kendisinin hâlâ hayatta olduğu ve bir gün Lübnan’a döneceği inancında olanlar da vardı. Kaybolmasının ardından, kimileri onu Şiilik'in temelinde yer alan ve bir gün dünyaya döneceği rivayet edilen kayıp 12. İmam olarak görmeye başlamıştı. 
2011 yılında Libya’da çekilen bir fotoğraf, Musa es-Sadr’ın kayboluşunun gizemini çözebilir. Lübnan asıllı İsveçli gazeteci Kassem Hamade tarafından çekilen fotoğrafta morgda tutulan bir ceset yer alıyor. Hamade, morg görevlilerinin kendisine cesedin Sadr’a ait olabileceğini söylediğini belirtiyor. BBC’de yer alan habere göre, morgda çekilen fotoğraftaki cansız bedenin Sadr’a ait olup olmadığını tespit edebilmek için özel bir algoritmadan geçirilecek.
LİBYA ZİYARETİ İÇİN GİTTİ, ORTADAN KAYBOLDU
Sadr’ın toplum lideri olma yolundaki süreç, 1960’lı yılların sonunda başladı. 1970’li yıllara gelindiğinde Musa es-Sadr, Lübnan’da tanınan bir figür haline gelmiş ve toplumun önemli kesimlerine hitap edebilen bir kişi olmuştu. Sadr, kurduğu hayır kurumlarıyla toplumdaki farklı gruplara da temas etmeye başlamıştı. Lübnan iç savaşının başlamasıyla birlikte çatışmaların sona ermesi için çalışmalar yapan Sadr, mezhepçiliğe karşı söylemleriyle de biliniyordu.
25 Ağustos 1978'de, dönemin Libya lideri Albay Muammer Kaddafi ile görüşmek için Libya’ya gitti. Lübnan’daki iç savaşa Filistinli gruplar da dahil olmuştu ve bu gruplar, Lübnan’ın güneyinden İsrail’e saldırılar yaparak bölgedeki sivillerin güvenliğini tehdit ediyordu. Sadr, Filistinlileri destekleyen Kaddafi'nin, Lübnan’daki sivillerin güvenliğini sağlamak için Filistinlilerle görüşmesini istiyordu. 31 Ağustos’ta, Kaddafi ile görüşmeyi 6 gün bekledikten sonra Sadr, Libya hükümetine ait bir araçla Trablus’taki bir otelden uzaklaştırıldı. Musa es-Sadr, o günden sonra bir daha hiçbir yerde görülmedi. 
Sadr'ın kaybolmasının ardından, Libyalı yetkililer onun Roma’ya gittiğini iddia etti. Ancak 2011 yılında Arap Baharı ile birlikte Kaddafi’nin devrilmesinin ardından, bu konuda yeni bir gelişme yaşandı. Ülkedeki protestoları takip eden Lübnan asıllı İsveçli gazeteci Kassem Hamade, ismini vermediği bir kaynağın Sadr’ın cansız bedenine ait kalıntıların bulunabileceği gizli bir morg olduğunu söyledi. Hamade’nin gittiği morgda 17 ceset bulunuyordu. Hamade’ye morgda bulunan cesetlerin yaklaşık 30 yıllık olduğu söylendi. Bu süre, Sadr’ın kaybolduğu süreyle örtüşüyordu ve cesetlerden birinin Sadr’a benzediği belirtiliyordu.
‘BÜYÜK OLASILIKLA SADR’A AİT’
Cesedi gördüğünde dikkatini çeken iki detayı belirten Hamade, "Morg görevlilerinden biri cesedi gösterdiğinde iki şey dikkatimi çekti. Uzun bir zaman geçmiş olmasına rağmen cesedin yüz hatları, ten rengi ve saçlarından geriye kalanlar Sadr’a benziyordu” dedi. Hamade’ye gösterilen ve kafasından darbe almış bir erkeğe ait kalıntılar, ortalama bir insandan daha uzun birine aitti. Musa es-Sadr’ın boyu yaklaşık 1,98 metreydi. Yani Hamade’nin morgda gördüğü kalıntılar, Sadr’ın fiziksel özellikleriyle uyumlu oluyordu.
İngiltere merkezli medya kuruluşu BBC, Hamade’nin morgda çektiği fotoğrafı, gelişmiş bir yüz tanıma sistemi geliştiren Bradford Üniversitesi'ndeki bir ekibe gönderdi. Profesör Hassan Ugail liderliğindeki ekip, Musa es-Sadr’ın daha önce çekilmiş bir fotoğrafını, Hamade’nin çektiği fotoğrafla karşılaştırdı. Sistem, morgda çekilen fotoğrafı diğer fotoğrafla karşılaştırarak 100 üzerinden bir puanlama yaptı.
Ekibin başındaki Profesör Ugail, morgdaki görüntüyü Sadr'ın hayatının farklı evrelerindeki dört fotoğrafla karşılaştırmayı kabul etti. Yazılım daha sonra morg görüntüsüne 100 üzerinden genel bir puan verecek ve puan ne kadar yüksekse, kişinin aynı kişi ya da bir aile üyesine ait olma olasılığı o kadar yüksek olacaktı. Fotoğrafın puanı 50’nin altındaysa, kişi muhtemelen Sadr ile akraba değildi. 60 ila 70 arası puan, kişinin Sadr veya yakın bir akrabası olduğu anlamına geliyordu. 70 veya üzeri puan ise doğrudan eşleşme anlamına geliyordu. Fotoğrafın 60’lar civarında puanlandığını belirten Prof. Ugail, "Kalıntılar büyük ihtimalle Sadr’a ait" dedi.
AİLESİ İNANMADI: 'SONUÇLAR DOĞRU DEĞİL'
BBC ekibi, morgdaki fotoğrafı çeken Hamade ile birlikte morgun yerini tespit edebilmek için fotoğrafın çekilmesinden yıllar sonra Libya’ya gitti. Ancak buradaki arayışları, Libya istihbaratı tarafından gözaltına alınmalarıyla sonuçlandı. Birkaç gün sonra serbest bırakılan ekip, bilgisayardaki karşılaştırma sonuçlarını Musa es-Sadr’ın aile üyeleriyle paylaştı. Musa es-Sadr’ın oğlu Seyyid Sadreddin Sadr ve Emel yetkilisi Hacı Samih Haydus, bilgisayarın çıkardığı sonuçlara inanmadıklarını söyledi. Sadreddin, fotoğraftaki cesedin babasına ait olmadığının açıkça anlaşıldığını belirterek, fotoğrafın çekildiği tarihte babasının hayatta olduğunu düşündüğünü ve babasının Libya’da hapishanede tutulmuş olduğu bilgisini reddetti. 
HER YIL ANMA TÖRENLERİ DÜZENLENİYOR
BBC, Seyyid Sadreddin Sadr’ın görüşlerini destekleyen hiçbir kanıta ulaşamadı. Ancak Lübnan’da birçok kişi, Musa es-Sadr’ın hâlâ hayatta olduğunu düşünüyor. Lübnan’daki Şii toplumu için birleştirici bir unsur haline gelen Musa es-Sadr için her yıl kaybolduğu gün olan 31 Ağustos’ta anma törenleri düzenleniyor ve kimileri onun bir gün Lübnan’a geri döneceğini düşünüyor.
Musa es-Sadr’ın kaybolmasıyla ilgili ilginç bir gelişme ise 2015 yılında yaşandı. Libya'nın öldürülen eski lideri Muammer Kaddafi'nin oğlu Hannibal Kaddafi'nin, Libya ziyareti sırasında ortadan kaybolan Şii din adamı Musa es-Sadr ve iki yol arkadaşı hakkında bilgi almak isteyen silahlı bir grup tarafından Lübnan'ın Beka bölgesine kaçırıldığı, yapılan müzakereler sonucunda ise serbest bırakıldığı bildirildi.
EN ÇOK OKUNANLAR
KEŞFETYENİ