Embriyo seçiminde yeni araştırma

DİDEM SEYMEN İZMİR - Tüp bebek tedavisinde embriyo seçimi, tedavi başarısını etkileyen en hassas basamaklardan biri olmaya devam ediyor. Reproductive BioMedicine Online’da yayımlanan ve Prof. Dr. Funda Göde’nin yazarları arasında yer aldığı pilot çalışma, embriyoya müdahale etmeden elde edilebilecek biyolojik verilerin gebelik ve canlı doğum sonuçlarıyla ilişkili olup olmadığını araştırdı.

Bahçeci İzmir Tüp Bebek Merkezinden Prof. Dr. Funda Göde, çalışmanın yaklaşımını şöyle değerlendirdi: “Embriyo seçimi bugün büyük ölçüde embriyonun mikroskop altındaki görünümüne dayanıyor. Bu yöntem klinik açıdan değerli olsa da embriyonun biyolojik aktivitesini tek başına tam olarak yansıtmayabilir. Çalışmada, embriyoya dokunmadan yani non-invaziv olarak kültür ortamından elde edilen bilgilerle gebelik ve canlı doğum sonucuna dair ek ipuçları elde edilip edilemeyeceğini araştırdık.”

Embriyoya dokunmadan bilgi elde etme fikri öne çıkıyor

Çalışmada, blastokist aşamasındaki embriyoların geliştiği kültür sıvısı incelendi. Bu sıvı, embriyonun laboratuvar ortamında gelişirken geride bıraktığı metabolik izlere dair bilgi taşıyabiliyor. Araştırmanın temel sorusu ise şuydu: Bu metabolik izler, embriyonun gebelik ve canlı doğumla sonuçlanma ihtimaline dair ek bilgi sağlayabilir mi?Prof. Dr. Göde konu hakkında şu açıklamaları yaptı:

“Çalışmamızda embriyonun kendisine müdahale edilmedi. Bunun yerine embriyonun geliştiği kültür ortamında bulunan molekülleri inceledik. Bu moleküller; embriyonun enerji kullanımı, yağ asidi dengesi ve amino asit metabolizması gibi biyolojik süreçlere dair dolaylı bilgiler sunabiliyor. Tek blastokist transferi yapılan 70 hastanın değerlendirildiği pilot çalışmamızda embriyoların geliştiği kültür sıvısındaki metabolik profili gebelik, implantasyon ve canlı doğum sonuçlarıyla karşılaştırdık.

Çalışmada toplam 173 metabolit tespit edildi. Gebelik oluşan ve oluşmayan gruplar arasında 6 metabolitte farklılık saptandı. Canlı doğumla sonuçlanan ve sonuçlanmayan gruplar karşılaştırıldığında ise 10 metabolitte anlamlı farklılık bulundu.”

Yağ asitleri ve amino asitlerle ilişkili bulgular dikkat çekti

Araştırmada gebelik ve canlı doğum sonuçlarıyla ilişkili olduğu bildirilen metabolitler arasında yağ asitleri ve amino asitlerle bağlantılı moleküller öne çıktı. Özellikle EPA olarak bilinen bir yağ asidinin gebelikle sonuçlanan vakalarda daha düşük düzeyde bulunması, kültür ortamındaki yağ asidi profili ile embriyo gelişim potansiyeli arasında bir ilişki olabileceğini düşündürdü.

Ancak bu bulgu, hastalar için doğrudan beslenme değişikliği ya da takviye kullanımı önerisi anlamına gelmiyor. Çalışma, kültür sıvısındaki metabolik izler ile tedavi sonuçları arasında ilişki olup olmadığını araştırıyor, hastalara yönelik bir beslenme veya takviye protokolü önermiyor.Prof. Dr. Göde, bu ayrımın özellikle önemli olduğunu belirtti: “Bizim gördüğümüz şey, embriyo kültür ortamındaki metabolik izlerle gebelik ve canlı doğum sonuçları arasında bir ilişki olabileceği. Bu ilişkinin klinik öneriye dönüşebilmesi için daha geniş hasta gruplarında doğrulanması gerekiyor.”

Mevcut embriyo değerlendirme yöntemlerinin yerine geçmiyor

Bugün embriyo değerlendirmesinde morfolojik inceleme, yani embriyonun mikroskop altındaki görünümüne bakılması, temel yöntemlerden biri olmaya devam ediyor. Fakat görünüm, embriyonun tüm biyolojik özelliklerini göstermeyebilir. Bu nedenle kültür sıvısındaki metabolik izlerin incelenmesi, gelecekte embriyo seçiminde mevcut değerlendirmelere ek bilgi sağlayabilecek bir alan olarak kabul ediliyor.

Prof. Dr. Göde, metabolomik analizin mevcut yöntemlerin yerine geçecek bir uygulama olarak görülmemesi gerektiğini ifade etti:

“Morfolojik değerlendirme hâlâ klinik pratiğin temel araçlarından biri. Metabolomik analiz ise bu değerlendirmeye gelecekte ek bilgi sağlayabilecek bir alan. Bu çalışmadan çıkarılacak en doğru mesaj, ‘yeni bir test hazır’ demek değil, embriyo seçimini biyolojik verilerle destekleme yönünde bilimsel olarak anlamlı bir araştırma kapısının aralandığını söylemek olur.”

Araştırmanın bazı sınırlılıkları da bulunuyor. Çalışma sınırlı sayıda hasta üzerinde yürütüldü ve seçilmiş bir hasta grubunu kapsadı. Embriyoların kromozomal durumu değerlendirilmedi. Ayrıca bulguların bağımsız bir doğrulama grubunda test edilmesi gerekiyor. Kültür sıvısının içeriği, laboratuvar koşulları ve kullanılan analiz yöntemleri de sonuçları etkileyebilecek faktörler arasında yer alıyor.

Prof. Dr. Göde, çalışmanın mesajını şu sözlerle özetledi: “Tüp bebekte yeni teknolojilere ilgi çok yüksek. Fakat hastalara sunulan her yenilik, güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenmeli. Bu çalışma, embriyo kültür sıvısındaki metabolik izlerin gebelik ve canlı doğumla ilişkili olabileceğini gösteren önemli bir pilot veri sunuyor. Şimdilik en doğru yaklaşım, bu bulguları umut verici ama doğrulanması gereken bilimsel sonuçlar olarak değerlendirmektir.”