Mezotelyoma: Zor ama önlenebilir bir hastalık

DİDEM SEYMEN - Mezotelyoma, sinsice ilerleyen ve çoğu zaman geç fark edilen bir kanser türü. Cerrahlar hastalara ameliyatla umut verirken, en etkili yöntem ise hastalığı hiç yaşamamak. Kolorektal Cerrah Prof. Dr. Cem Terzi, karın zarında gelişen bu nadir kanserin belirtilerini, tedavisini ve dikkat edilmesi gerekenleri anlattı…

Mezotelyoma nedir?

• Akciğer veya karın zarında ortaya çıkan nadir ama ölümcül bir tümördür.
• En önemli nedeni asbest ve bazı bölgelerde eriyonit adı verilen mineral tozlarıdır.
• Hastalık sinsice ilerler, genellikle maruziyetten 20–40 yıl sonra ortaya çıkar.
• Erkeklerde daha sık görülür çünkü mesleki maruziyet (inşaat, gemi sökümü, madencilik) daha fazladır.
• Tanı konulduğunda prognoz çoğu zaman kötüdür.

Tedavi nasıl yapılır?

Karın zarında (periton) gelişen malign mezotelyoma, çok nadir ama çok ciddi bir kanserdir. Cerrahların tedavi olarak uyguladığı yöntem, iki aşamalı ve oldukça zor bir tedaviyi içerir:

1.Sitoredüktif cerrahi: Karın içinde görülebilen tüm tümörler tek tek temizlenir. Bu ameliyat saatlerce sürebilir, çok detaylı ve deneyim isteyen bit tekniktir.

2.Karın içi sıcak kemoterapi (HİPEK): Ameliyatın sonunda karın boşluğu, ısıtılmış kemoterapi ilacıyla yıkanır. Böylece gözle görünmeyen tümör hücreleri de yok edilir. Bu yöntem zor olsa da doğru seçilmiş hastalarda yaşam süresini uzatır ve yaşam kalitesini artırır.

Türkiye’de durum

• Kapadokya bölgesi, dünyada en sık endemik mezotelyoma görülen yerlerden biridir.
• Karain gibi köylerde, eriyonit taşı yüzünden çok sayıda insan bu hastalıktan kaybedilmiştir.
• İsveç’e göç eden Karainlilerde bile hastalık oranı İsveç toplumuna göre yüzlerce kat daha fazla çıkmıştır.
• Türkiye’de 1983–2010 arasında yaklaşık 500 bin ton asbest kullanılmıştır. 2010’da yasaklansa da bu malzemeler hâlâ binalarda, çatılarda ve yalıtımda var.
• Önümüzdeki 30–40 yıl boyunca yeni vakaların çıkması bekleniyor. 2013–2033 arasında yaklaşık 2500 yeni vaka öngörülüyor.

 Risk bölgeleri

• Orta Anadolu ve İç Anadolu: Eskişehir, Kütahya, Afyon, Konya, Yozgat, Sivas, Çorum.
• Doğu ve Güneydoğu: Erzincan, Elazığ, Diyarbakır, Bitlis, Muş, Van, Siirt.
• Akdeniz: Adana, Hatay, Mersin çevresi.
• Ege: Manisa, Denizli, Muğla çevresi.

Bu alanda bilimsel çalışmalar çok yetersizdir. Bir çalışmada 379 köyde asbest maruziyeti belgelenmiş, yaklaşık 158 bin kişi risk altında yaşadığı tesbit edilmiştir.

Yeni riskler: Deprem, yıkım ve gemi sökümü

2023 depremi: Yıkılan binaların enkazında yapılan ölçümlerde asbest bulundu. Tozla birlikte solunan lifler ciddi sağlık riski taşıyor.

Kentsel dönüşüm: 2010’dan önce yapılan binalarda asbest bulunma ihtimali yüksek. Yıkım öncesi mutlaka asbest araştırması yapılmalı.

Aliağa Gemi Sökümü: Sökülen gemilerde asbest, PCB ve ağır metaller bulunabiliyor. İşçi sağlığı ve çevre için ciddi önlem gerekiyor.

Köylerde “Ak Toprak”: Geleneksel ev yapımında kullanılan beyaz toprak aslında asbest olabilir.

Sivil kurumların uyarıları

Kimya Mühendisleri Odası, TMMOB ve Çevre Mühendisleri Odası, defalarca uyardı:

• Yıkım öncesi asbest taraması yapılmalı.
• Çalışmalarda P2/P3 maskeler kullanılmalı.
• Enkaz sulanmalı, toz yayılması önlenmeli.
• Atıklar ayrı toplanmalı ve güvenle bertaraf edilmeli. 

MASKE KULLANILMALI!

1.Tozdan uzak durun: Yıkılan binalara, tozlu enkazlara maskesiz yaklaşmayın.

2.Eski binalara dikkat: 2010’dan önce yapılmış binalar yıkılırken mutlaka asbest araştırması yapılmalı.

3.Ak toprağı kullanmayın: Duvar sıvası ya da dam örtüsü için beyaz toprak tehlikeli olabilir.

4.Çalışanlar için önlem: Enkazda veya gemi sökümünde çalışanlar mutlaka özel koruyucu maske ve giysi kullanmalı.

5.Çocukları korumak: Asbest lifleri yıllar sonra hastalık yapar. Çocuklar asla bu riske sokulmamalıdır.