‘Süper gıda’da üretim çağrısı

DUYGU ERDOĞAN - Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2026 için bugünün temasını ‘Dünyanın Baklagilleri: Mütevazılıktan Mükemmelliğe’ olarak açıkladı. Geleneksel mutfaktan gelerek modern tüketimi böylesine farklı boyutlardan etkileyen bakliyatların ‘kritik’ önemde olduğu artık kabul ediliyor. 

Yarı yarıya azaldı

Türkiye bakliyat üretiminde 90’lı yıllar ardından bir düşüş yaşasa da toprakları itibarıyla dünyanın önemli üreticilerinden biri olarak konumlanıyor. Türkiye’de bu kapsamda son yıllarda toplam üretimi azalan kuru bakliyat için yeni politikalar geliştirilmesi öneriliyor. Kuru baklagiller grubunda nohut, kuru fasulye ve kırmızı mercimek üretimi 2025 yılında sırasıyla yaklaşık 413 bin ton, 247 bin ton ve 250 bin ton oldu. Toplam üretim 953 bin ton iken, 90’lı yıllarda bu seviye 2 milyon tonun üzerindeydi. Artan nüfusa oranı da oldukça düşen bakliyat üretiminin hem yurt içi piyasa, hem de artan ihratac talebi için daha fazla üretiminin desteklenmesi çağrısı yapılıyor. 

‘Atıl alan’ önerisi

Bakliyat üretiminin tüm dünyada başta açlıkla mücadele olmak üzere; iklim kriziyle gelişen sorunlar, su kısıtı, toprak gelişimi gibi pek çok noktada ‘çare’ olarak değerlendirilmeye başladığını belirten Reis Gıda Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Reis, Türkiye’nin de gıdanın gelecek projeksiyonu için bu kapsamda attığı adımlara vurgu yaptı. Reis, “Bugün Türkiye’de yaklaşık 3.1 milyon hektar nadas alanı ve 2 milyon hektar atıl tarım arazisi bulunuyor. Bu alanların yalnızca yüzde 20–25’inin bakliyat üretimine kazandırılması halinde, mevcut üretimi iki katına çıkarmak mümkün. 2.5–3 milyon tonluk bir üretim seviyesi, hem iç talebi karşılayan hem de Türkiye’yi net ihracatçı konuma taşıyan güçlü bir hedef anlamına geliyor” dedi. 2022 yılında Cumhurbaşkanlığı tarafından bakliyat ürünlerinin stratejik ve kritik ürün olarak belirlenerek kendi kendine yeterlilik oranının artırılmasının hedeflendiğini hatırlatan Reis, “Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarımda Sayım ve Tarımsal Üretim Planlaması ile bu hedeflere ulaşmayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede, Türkiye’nin tarımsal üretimde sürdürülebilirlik ve gıda arz güvenliğinin sağlanmasını hedefleniyor. Alınan bu kararlar bakliyat üretiminin artırılması yönünde umutları arttırdı” diye konuştu. 

Küresel talep artıyor 

Dünya genelinde sağlıklı, dengeli ve bitki bazlı beslenmeye yönelimin artmasıyla birlikte bakliyat üretiminin yıllık yaklaşık 100 milyon ton seviyesine ulaştığı tahmin ediliyor. Future Market Insights tarafından hazırlanan rapora göre, küresel bakliyat pazarı 2025 yılı itibarıyla yaklaşık 82.4 milyar dolar büyüklüğe ulaşmış durumda. Dünya bakliyat ticaretinin yaklaşık yüzde 68’ini bezelye, nohut ve mercimek oluşturuyor. FAO verilerine göre son 30 yılda dünya genelinde bakliyat ekili alanları yüzde 35, bakliyat üretimi ise yüzde 59 artış göstermiş durumda.

Türkiye istedi 

9 yıl önce Türkiye ve Pakistan’ın talebi, Dünya Bakliyat Konfederasyonu’nun (Global Pulse Confederations) çabaları ile Birleşmiş Milletler 2016 yılını “Uluslararası Bakliyat Yılı” ilan etti. Uluslararası Bakliyat Yılı’nda yapılan çalışmaların etkili olması üzerine Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2018 yılında 10 Şubat’ı ‘Dünya Bakliyat Günü’ olarak ilan etti. Böylece 2019 yılından bu yana 10 Şubat Dünya Bakliyat Günü olarak kutlanıyor.