Dünyanın gözü burada! Roma’nın gizemli yeraltı dünyası: Zerzevan’da 'Mithras' gizemi
11.04.2026 - 16:45 | Son Güncellenme:
Diyarbakır’da yükselen devasa garnizon Zerzevan Kalesi, yerin altındaki sırlarıyla tarih kitaplarını yeniden yazdırıyor. Kazı Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, Roma’nın en kapalı kutusu olan 'Mithras' inancına dair çarpıcı detayları ilk kez bu kadar net bir şekilde gün yüzüne çıkardı. İşte 3 bin yıllık kalenin karanlık dehlizlerinde saklı kalan o sırlar...
(Haber: Ömer Hamza Yıldız / Milliyet, Fotoğraflar: İhsan Sercan Özkurnazlı / Milliyet) Dicle Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aytaç Coşkun, 2014 yılından bu yana iğneyle kuyu kazar gibi çalıştığı Zerzevan Kalesi’nin sadece bir taş yığınından ibaret olmadığını her fırsatta vurguluyor. Coşkun’a göre burası, Roma’nın doğudaki en stratejik "ileri karakolu".
YERİN ALTINDA DEV BİR ŞEHİR VAR!
Ancak kaleyi asıl özel kılan, yer üstündeki yapılarından ziyade yerin altına oyulmuş devasa yaşam alanları. Binlerce askerin sığabileceği sığınaklar, su sarnıçları ve gizli geçitler, Roma askeri dehasının birer kanıtı niteliğinde.
MİTHRAS: KADINLARIN GİRMESİ YASAK, 12 EZİYET ŞART!
Kaledeki en heyecan verici keşif kuşkusuz Mithras Tapınağı. Prof. Dr. Coşkun, bu inancın Roma’nın "en gizemli ve elit" dini olduğunu belirtiyor. Peki, bu tapınağın içinde neler oluyordu? Coşkun’un kaynaklarından derlediğimiz bilgilere göre Mithras inancı tam bir "kapalı kutu":
*Sadece Erkeklere Özel: Bu dine kadınların girmesi kesinlikle yasaktı. Üyeler genellikle üst düzey askerler ve aristokratlardan oluşuyordu.
*12 Zorlu Eziyet: Dine kabul edilmek öyle kolay değildi. Adayların "on iki eziyet" denilen ağır sınavlardan geçmesi, cesaretini ve sadakatini kanıtlaması gerekiyordu.
*7 Basamaklı Yükseliş: İnanç sisteminde 7 farklı derece bulunuyordu ve her bir basamak bir gezegenle simgeleniyordu.
'DÜNYADAKİ EN İYİ KORUNMUŞ TAPINAK'
Prof. Dr. Aytaç Coşkun, Zerzevan’daki tapınağın dünyadaki diğer örneklerinden ayrıldığını şu sözlerle ifade ediyor: "Burası Roma’nın doğu sınırındaki ilk tapınak ve dünyada günümüze ulaşan en iyi korunmuş Mithras alanlarından biri." Tapınağın duvarlarındaki nişler, boğa kurban etme sahnelerinin (Tauroktoni) izleri ve astronomik semboller, antik dönem insanının gökyüzüyle olan bağını da gözler önüne seriyor.
UNESCO YOLUNDA BİR DÜNYA MİRASI
Coşkun’un liderliğindeki kazılar sayesinde Zerzevan Kalesi artık sadece bir yerel değer değil, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alan küresel bir cazibe merkezi. Her yıl binlerce yerli ve yabancı turist, Roma’nın bu gizemli yeraltı dünyasına tanıklık etmek için Diyarbakır’a akın ediyor.
