Geçmişteki büyük karanlık

İsveç’in dünya çapındaki yıldız oyuncusu Stellan Skarsgard’ın, Karlovy Vary Film Festivali’nde İsveç’in usta sinemacısı Ingmar Bergman hakkındaki açıklaması tartışma yarattı. Skarsgard, Bergman’ın 1983 yapımı İsveç TV filmi “Hustruskolan” ve August Strindberg’in “Ett drömspel” adlı eserinin 1986 tarihli sahne uyarlamasında onunla çalışmıştı. “Bergman’la olan karmaşık ilişkimin sebebi, onun pek de iyi bir adam olmaması. Savaş döneminde Nazi’ydi ve Hitler ölünce ağlayan bir tek onu tanıyorum. Onu mazur görüyorduk ama içimden bir ses, başkalarına karşı çok tuhaf bir bakış açısı olduğunu söylüyordu. Bazı insanların değersiz olduğunu düşünüyordu. Başkalarını manipüle ederken bunu hissediyordunuz” dedi. Aslında Bergman, Hitler hayranlığını geçmişte itiraf etmişti. 1936’da Almanya’ya öğrenci değişim programıyla gelen genç Bergman, Hitler’in bir mitingde konuşmasını dinlediğinde ondan çok etkilendiğini söylemişti. Toplama kampları ortaya çıkana kadar desteğini sürdürmüştü.

‘Kötü bir şaka’

Stellan Skarsgard’ın birçok kez birlikte çalıştığı Lars von Trier’in de vakti zamanında “Ben bir Nazi’yim” ve “Hitler’i anlıyorum” sözleri mevcut. 2011’de “Melancholia” filmi için Cannes Film Festivali’nde düzenlediği basın toplantısında “Hitler’i anlıyorum. Kesinlikle bazı yanlışlar yaptı ama onu sonunda sığınağında otururken görebiliyorum... Evet, ona biraz da olsa sempati duyuyorum” demişti. Festival komitesi tepki gösterince “Nazi değilim” açıklaması yapıp özür dilemişti. Skarsgard’ın bu konudaki yorumu “Oradaki herkes onun Nazi olmadığını biliyordu ama yine de bunu manşet olarak kullandılar. Lars sadece kötü bir şaka yapmıştı” oldu.

Sanat dünyasında Hitler hayranlığı aleni ya da gizli olarak süregeldi. Bunların en ünlüsü, hiç kuşkusuz sinemacı Leni Riefenstahl’dı. Riefenstahl, Hitler’in gücünü ve iktidarını pekiştiren propaganda filmlerini yönetti. Başta “İradenin Zaferi” olmak üzere çektiği belgeseller her ne kadar sinema sanatı açısından etkileyici yapıtlar olsa da Riefenstahl’ın, kötülüğün tarafında duruşu hiç unutulmadı.

Nazi ordusuna katılmak istedi

Hitler destekçisi sanatçılar içerisinde en ünlülerinden biri de “Teneke Trampet”in yazarı, Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Günter Grass’tı. Yazar, İkinci Dünya Savaşı’nda gönüllü olarak Nazi ordusuna katıldığını itiraf etmişti. 15 yaşındayken orduya katılmak isteyen ama kontenjan dolduğu için geri çevrilen Grass, 17 yaşına geldiğinde ise Dresden’deki SS birliğine çağırılmıştı. Gençliğinde Nazi ordusuna katılmakla ilgili bir şüphesi olmadığını söyleyen yazar, yıllar sonra gerçekleri fark etmediği için kendisini eleştirdiğini ifade etmişti.