Rap müziğin durdurulamayan yükselişi

Melisa Vardal - Spotify’ın müzik endüstrisine şeffaflık getirmek amacıyla her yıl yayınladığı Loud & Clear raporu, bu yıl ilk kez ülke bazlı detaylarla kamuoyuna sunuldu. Türkiye verilerine göre 2024’te dijital müzik dinleme oranlarında büyük bir artış yaşanırken rap müziğin dominasyonu bu yıl da hız kesmeden devam etti. Sanatçılara yapılan toplam telif ödemesi 2 milyar TL’yi aşarken, 1 milyon TL’nin üzerinde gelir elde eden Türk şarkıcıların sayısı son üç yılda üç katına çıktı. 2023’ün birincisi Semicenk, 799 milyon 720 bin 691 dinlenmeyle üst üste ikinci kez yılın en çok dinlenen sanatçısı olurken rap ağırlıklı ilk 10 listesinde tek başına 10.9 milyon TL telif geliri elde etti. Verilere göre yıl boyunca Türkiye’de en çok dinlenen 10 sanatçının 6’sı doğrudan rap sahnesinden, kalan isimlerin çoğu da arabesk-pop veya rap ile harmanlanmış türlerde üretim yapan müzisyenlerden oluşuyor. 

Rock listede yok

2022’de Spotify Türkiye listelerinde Ezhel, UZI, Sefo, Mabel Matiz, Güneş, Reynmen, Emir Can İğrek, cakal ve Hadise gibi isimler ilk 10’da yer alırken, bu tablo 2023’te önemli ölçüde değişti. O yılın zirvesine Semicenk otururken onu UZI, Sezen Aksu, Lvbel C5, Motive ve BLOK3 izledi. Spotify aynı yıl Türkiye’de son 10 yılın en çok dinlenen sanatçılarını da açıklamıştı. İlk sırada Ezhel yer alırken onu UZI, Sezen Aksu, Sagopa Kajmer, Duman, çakal, Lvbel C5, Emir Can İğrek, Yüzyüzeyken Konuşuruz ve Dolu Kadehi Ters Tut takip etti. Ancak 2024’te açıklanan ilk 100 listesinde rock, Anadolu rock ya da metal gibi türler kendine yer bulamadı. Geçen yıl ise rap müzik tam anlamıyla hâkimiyet kurdu. Bu dönüşümle birlikte gözler şimdi 2025 listelerinde. Yeni yılda listeye kimlerin gireceği, pop müziğin yeniden ivme kazanıp kazanamayacağı ya da rap’in çeşitlenerek yükselişini sürdürüp sürdüremeyeceği şimdiden merak konusu. Rap müziğin zirve yolculuğunu Suzan Somalı Sönmez ile Mehmet Tez ile konuştuk.

“Rap artık bir müzik türü değil, bir ifade biçimi”

Suzan Somalı Sönmez - Türkiye’de müzik dinleme alışkanlıklarında köklü bir dönüşüm yaşandığını görüyoruz. Pop müzikte yenilikten uzaklaşılması hatta tekrara düşülmesi, genç dinleyiciyi daha dinamik ve deneysel türlere yöneltti. Rap, bu boşluğu doldurmakla kalmadı müziğin merkezine yerleşti. Rap müzik artık sadece bir tür değil; özellikle Z kuşağı ve Alfa kuşağı için bir kültürel ifade biçimi ve bir yaratıcı alan. Aşk, öfke, özgürlük, toplumsal ve ekonomik baskılar gibi temalar doğrudan ve filtresiz bir şekilde dile getiriliyor. Bu da genç dinleyicilerle daha derin ve güçlü bir bağ kurulmasını sağlıyor. Yeni nesil Türk rapçileri Anadolu ezgileri ile trap, drill ve lo-fi gibi evrensel altyapıları harmanlıyorlar ve hem yerli hem de global dinleyiciye hitap eden bir müzik dili ortaya çıkıyor. Dijital platformların bağımsız rap sanatçılarının keşfedilmesini kolaylaştırması da çok önemli bir etken. İşleyiş tamamen farklı. Plak şirketine, dağıtımcıya, menajere, halkla ilişkiler uzmanına ihtiyaç yok. Sosyal medyada viral olan bir parça, birkaç gün içinde Spotify listelerine girebiliyor ve müzisyen ile dinleyici arasındaki bu aracısız ilişki sayesinde gerçekleşen hızlı yayılma rap müziğin erişimini katlıyor.

“Arabesk rap şu an en popüler alt tür”

Mehmet Tez - Türkçe rapte dil ve hikâyeler toplumun geniş kısmının genel kültürünü ve hayatını daha fazla ve güçlü bir şekilde yansıtıyor. Pop ve rock’ta söylenemeyenler rap’te ifade ediliyor. Rapçilerin yoksul kesimlerden gelip zengin olma hikâyeleri ve mücadeleleri dinleyicide karşılık buluyor. Rap yeraltında alternatif ortamlarda gelişti ve sosyal medyada patladı. Bu platformlar genele hitap etme durumunda olan mecralarda yani televizyon ve radyolarda kendine alan bulan pop gibi sivri yanlarını törpülemek durumunda kalmadılar. Öte yandan dinleyicinin kulağı zaman içinde rapi benimsedi. En önemlisi rapçiler arabeski çok iyi kullandılar. 1970’lerden bu yana kendine farklı müzik türleri altında hep yer bulan arabesk bugün arabesk rap olarak varlığını sürdürüyor. Stream rakamları açısından bakılırsa arabesk rapin en popüler rap türü olduğu görülür. Türkçe rap son yıllarda drill ile yeni bir yükselişe geçti. Bu old school rap’e göre daha sert ve eklektik bir alt tür. Türkçe rap dinamik bir şekilde kendini geliştiriyor ve dinleyicisiyle yakın bir ilişki kurabiliyor. Bugün Türkçe rap pek çok türü olan dinamik bir alan. Yekpare bir Türkçe rap sahnesinden söz edemeyiz artık.