Yanındakinin değeri ne zaman anlaşılır?

Efnan Atmaca- Dario Fo ve Franca Rame’nin birlikte yazdığı kült oyun “Açık Aile”, DasDas yorumuyla “Açık İlişki” adıyla Binnur Kaya ve Mert Fırat’ı aynı sahnede buluşturdu. Kaya ve Fırat’ın aynı zamanda yönetmenliğini ve tasarımını üstlendiği oyun kadının özgürleşmesi, kendini keşfetmesi, toplumdaki rolünü belirlemesi ve yeniden yapılandırdığı benliğiyle hayata katılmasını mizahın gücünü yanına alıp anlatıyor. Mizahın gücünü kullanmak söz konusuysa bunu en iyi yapan isimlerden biri hiç şüphesiz Binnur Kaya. Hâl böyle olunca Kaya sahnede devleştikçe devleşiyor ve onu izlemek doyumsuz bir keyfe dönüşüyor. Elbette Fırat’ın hakkını yememek gerekiyor. Mert Fırat tüm kadınların nefretini göstermek için hazır beklediği koca karakterini performansıyla sempatik hâle getirirken kılıktan kılığa giriyor. Öte yandan başta Fırat olmak üzere tüm DasDas ekibine seyirciye Binnur Kaya’yı izleme şansını verdiği için teşekkür etmek gerekiyor. Ve elbette ikilinin kusursuz kimyasının yeni sezona damga vuracağını söylemeden geçmemek lazım. Oyun yolculuğuna kapalı gişe başladı, onun da altını çizelim.

Cereyan yapar

Gelelim “Açık İlişki”ye. Dario Fo’nun eşi Franca Rame ile birlikte yazdığı oyunda Rame feminist bakış açısını güçlü biçimde öne çıkarıyor. Kadının maruz kaldığı aldatılma, değersizleştirilme ve psikolojik baskıyı sahnede mizah silahını kullanarak anlatıyor. Ortada 25 yıllık bir evlilik var. Adam genç kalmış, kadın çökmüş. Nedeni açık; bunca yılın yükünü hep kadın taşımış. İlişkileri giderek yıpranmış. Kadın evliliklerini ayakta tutmak için çabalarken adam kendini dışarı atmış. Ve ikisi sahnede seyircileri de yanına alarak terapiye başlıyorlar. Adam çözümün ‘açık ilişki’de olduğunu söylüyor. Çünkü ona göre aşk ayrı evlilik ayrı. İnsanın ömrü boyunca tek birine âşık olması haksızlık. Ama tabii bu hak sadece erkeğe ait. Oyunun en güzel repliklerinden biri: “Eh, açık ailenin dezavantajları da olduğu söylenebilir. Birinci kural: Açık ailenin yürümesi için tek tarafın açık olması gerekir. Erkek tarafı! Çünkü aile iki tarafından da ‘açıksa’ cereyan yapar!” Replik demişken bu oyunu Füsun Demirel’in çevirdiğini de hatırlatalım. Adamın tezi belli; genel geçer ilişkilerden farklı ama onun işine gelen bir ilişki modeli inşa etmek. “Sistemin bize dayattığı ilişki kalıplarını kırmalıyız ve bunu seninle ben, biz yapmalıyız” diyerek kadını poligamiye ikna ediyor. İlk başta sistem tıkır tıkır işliyor. Adam bir yandan hayatın keyfini çıkarırken bir yandan da aradığı şefkati karısında buluyor. Burada en büyük tuzak geliyor. Evliliklerde adamların bir süre sonra karılarından annelik beklemesi. Oysaki hangi kadın kocasının annesi olmak ister ki! 

Kocaman gülümseme

Kadın da kocasıyla birlikte uygulamaya koydukları yeni şartlara ve oğlunun öğütlerine uyum sağlayıp kendini keşif yolculuğuna çıkıyor. Özgürleşiyor. Sonra mı? Adam bundan hiç mutlu olmuyor. Çünkü insan yanındakinin değerini kaybetme tehlikesiyle karşı karışıya kaldığında anlıyor. “Açık İlişki”, feminist uyanış sürecini temsil eden ve patriyarkal düzenin iki yüzlülüğünü kahkahalar eşliğinde sorgulatan güçlü bir eleştiri. Evlilik, sadakat, cinsiyet rolleri, özgürlük gibi evrensel temaları ve tüm toplumların tartıştığı meseleleri işlemesi onu hep taze kılıyor. Oyuna Binnur Kaya ile Mert Fırat’ın performansı da tazelik katıyor. Her iki oyuncu da sahnede o kadar çok eğleniyorlar ki onların neşesi ve aldığı keyif seyirciye geçiyor. Binnur Kaya’nın kocaman gülümsemesi seyircinin yüzünde beliriyor, Mert Fırat’ın şaşkın pişmanlığına ‘oh olsun’ denirken onun kuyruğunu kıstırmış hâline az da olsa yürekler cız ediyor.

Dünya derdi geride kaldı

Binnur Kaya ve Mert Fırat oyun boyunca tempoyu bir saniye bile düşürmediler. Zor performanslarına dansı da eklediler. Coşkuları her saniye arttı. Oyunun feminist tavrını Kaya üzerine o kadar güzel giydi ki neredeyse her cümlesi alkışla kesildi. Arada Mert Fırat’ın oynadığı karakterin savına gönlü kayanlar da oldu ama kalabalıkta tepki görmemek için onların alkışı cılız kaldı. “Açık İlişki” zaten özü itibarıyla zamansız olsa da kör gözün parmağına olmayacak şekilde araya serpiştirilen güncel espriler seyircinin oyunun içine daha da girmesini sağladı. Kaya ile Fırat sahnede öyle güzel bir terapi seansı yaptılar ki seyirciler hafiflemiş, dünya derdini geride bırakmış olarak ayrıldılar DasDas’tan. Çıkıştaki yorumlar bu terapinin bağımlılık yapacağını gösteriyordu. Siz de kaçırmayın bu terapiyi. Çünkü hepimizin böyle bir terapiye ihtiyacı var.