25 ülke için e-ihracatın şifreleri

MİTHAT YURDAKUL   Geleneksel ticaretin sınırları eriyip yerini dijital ağlarla örülü küresel bir pazar yerine bırakırken, ihracat kavramı da kabuk değiştiriyor. Artık sadece büyük konteynerlerle ürün göndermek değil, dünyanın öbür ucundaki bir müşterinin cep telefonuna tek tıkla ulaşabilmek, rekabetin yeni kuralı haline geldi.

Bugün, KOBİ’lerden dev holdinglere kadar her ölçekteki işletme için e-ihracat, bir tercih olmaktan çıkıp zorunluluğa dönüşmüş durumda. Ancak dijital okyanusta rotayı doğru çizebilmek sadece kaliteli ürün üretmekle değil, hedef pazarın dilini, ödeme alışkanlıklarını, lojistik beklentilerini ve dijital kültürünü bilmekle mümkün.

Çin’de ‘WeChat’ kullanmadan var olmak imkansızken, ABD’de ‘hızlı teslimat’ sunamayan bir markanın şansı kalmıyor. İşte tam bu noktada, Ticaret Bakanlığı’nın güncellediği ‘e-İhracat Pazarları ve Ülke Gümrük Uygulamaları Rehberi’, Türk ihracatçısı için hayati bir pusula niteliği taşıyor. Küresel e-ticaret pastasından daha büyük pay almak isteyen girişimciler için hazırlanan bu rehber, 25 hedef ülkenin ‘ticari röntgenini’ çekiyor.

İşte bu rehberden derlenen bilgilere göre, 25 hedef ülke için e-ticarette öne çıkan potansiyeller, fırsatlar, ülkelerin kişi başına e-ticaret harcamaları, önde gelen pazar yerleri, kargo firmaları, ödeme hizmeti sağlayıcıları şöyle:

Kuzey Amerika: Yüksek harcama ve gelişmiş lojistik Kuzey Amerika, e-ticaret harcama gücünde rakiplerinin açık ara önünde yer alıyor. ABD’nin kişi başı harcamasının 992 dolar ve hacminin bin 192 dolar olması, burayı vazgeçilmez bir hedef pazar yapıyor. Kanada da 513 dolar kişi başı harcama ile yüksek alım gücünü koruyor. Tüketicilerin yüksek alım gücü ve Amazon, Walmart gibi global dev pazaryerlerinin sağladığı hazır altyapı, bu pazarlara giren şirketlerde yüksek hacimli satış beklentisi yaratıyor. Bu pazarlarda başarı, hızlı ve ücretsiz kargo çözümleri sunmaya, yani sipariş karşılama hizmetlerini etkin kullanmaya bağlı. Ayrıca Etsy gibi niş platformlar, özellikle kadın ve genç girişimciler için başlangıçta test pazarı olarak büyük potansiyel taşıyor.

• ABD: E-ticaret hacmi bin 192 dolar ve kişi başı e-ticaret harcaması 992 dolar ile öne çıkıyor. Ana pazaryerleri Amazon, eBay, Walmart, Wayfair ve Etsy. Lojistikte hızlı kargo (UPS, FedEx, DHL) ve sipariş karşılama hizmetleri (ShipBob, Amazon) önemli. Ödeme yöntemlerinde Paypal, Amazon Pay, Google Pay ve Apple Pay yaygın olarak kullanılıyor. Stratejik olarak, hızlı ve ücretsiz kargo çözümleri sunulması ve uluslararası pazaryerleri üzerinden satış yapılması öneriliyor. Kadın ve genç girişimciler için başlangıçta ETSY pazaryeri tavsiye ediliyor.
• Kanada: E-ticaret hacmi 79 milyar dolar, kişi başı harcama 513 dolar. Ana pazaryerleri Amazon, eBay, Walmart, BestBuy ve Etsy. Lojistikte Canadapost, UPS ve Fedex öne çıkıyor. Ödeme yöntemleri PayPal, Interac, Google Pay ve Apple Pay.
• Meksika: 57 milyar dolar, kişi başı harcama 79 dolar. Pazaryerleri Amazon Mexico ve Mercado Libre Mexico. Ödeme yöntemlerinde PayPal, Mercado Pago, Google Pay ve Stripe yaygın.
• Güney Amerika: Yerel oyuncular ve yüksek potansiyel Güney Amerika pazarında Mercado Libre gibi yerel oyuncular öne çıkıyor ve çok kanallı mağaza öncelikli görülüyor.
• Brezilya: E-ticaret hacmi 71 milyar dolar, kişi başı harcama 48,91 dolar. Başlıca pazaryerleri Americanas, Shopee ve Mercado Livre. Ödeme yöntemlerinde PagSeguro, Paypal ve Mercado Pago kullanılıyor.
• Şili: E-ticaret hacmi 5,48 milyar dolar, kişi başı harcama 207,18 dolar. Pazaryerleri arasında Linio, Mercado Libre ve Falabella yer alıyor. Ödeme yöntemlerinde MACH, Fpay Mercado Pago ve Paypal yaygın.

Uçsuz bucaksız bir potansiyel

Küresel ticaretin ağırlık merkezi hızla dijital kanallara kayarken, veriler bu dönüşümün geri döndürülemez biçimde ilerlediğinin ipuçlarını sunuyor. Uluslararası raporlara göre, küresel e-ticaret hacmi 2024 yılı itibarıyla 6 trilyon dolar sınırını zorluyor. Perakende satışlar içinde e-ticaretin payı dünya genelinde yüzde 20 seviyelerine yaklaşırken, bu oranın 2027’de yüzde 25’i aşması bekleniyor.

Türkiye ise bu dijital rüzgarı en güçlü hisseden ülkelerden biri. Ticaret Bakanlığı Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS) verilerine göre, Türkiye’de e-ticaret hacmi geçtiğimiz yıl yüzde 115’in üzerinde bir artışla 1.85 trilyon TL seviyesine ulaştı. Sipariş adetleri ise 6 milyara yaklaştı.

Ancak asıl stratejik hedef, e-ihracatta saklı. Türkiye’nin genel ihracatı içindeki e-ihracat payı halihazırda yüzde 2.6 seviyelerinde seyrediyor. Ticaret Bakanlığı’nın yeni destek paketleri ve hazırlanan rehber niteliğindeki yol haritalarıyla, e-ihracatın genel ihracattaki payının 2028 yılına kadar yüzde 10’a çıkarılması hedefleniyor. Bu rakamlar, Türk KOBİ’leri için iç pazarın ötesinde, döviz geliri elde edilecek uçsuz bucaksız bir potansiyele işaret ediyor.

Batıda kalite, doğuda hacim öne çıkıyor

Türk e-ihracatçısı için küresel rota, batıda yüksek alım gücü ve lojistik kolaylık, doğuda ise devasa hacim ve dijital inovasyon anlamına geliyor. Avrupa, Türkiye’ye olan coğrafi yakınlığı ve 150 Euro altı gümrük muafiyetleri (IOSS) sayesinde mikro ihracatın ‘güvenli limanı’ olmayı sürdürüyor. Burada lojistik hız ve ürün kalitesi başarıyı getiren en önemli faktörler.Diğer yanda ise e-ticaretin kurallarının her gün yeniden yazıldığı Asya hattı yer alıyor. Dünya e-ticaret pastasının yarısından fazlasını elinde tutan Asya-Pasifik ve sosyal ticaretin zirve yaptığı ASEAN bölgesi, ölçek ekonomisi arayan girişimciler için sınırsız fırsatlar sunuyor. Batı’nın standartları ile Doğu’nun dijital hızı arasında dengeli bir strateji kurmak isteyenler için, işte kıta kıta ihracat haritası:

Avrupa: Kalite, KDV ve sınır ötesi kolaylıklar Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık, coğrafi yakınlık, 150 euro gümrük muafiyeti ve yüksek kişi başı harcamaları nedeniyle Avrupa’da kritik öneme sahip. Almanya ve Birleşik Krallık pazarlarında satış yapan şirketler, nispeten daha kısa tedarik zincirlerinden faydalanıyor. 150 euro gümrük muafiyeti, mikro ihracatı teşvik ediyor. Bu pazarlarda tüketici güvenliği ve kalite standartları da yüksek. Avrupa’da daha çok sürdürülebilirlik ve fiyat/kalite dengesini ön planda tutan ürünler başarılı oluyor. Ancak, Rusya dışındaki AB ülkelerinde Vergi Kimlik Numarası ve KDV kaydı alınması gerekliliği, stratejik planlamanın başında ele alınması gereken önemli bir yükümlülük. Bu pazarlar, yüksek kaliteli Türk ürünleri için en uygun giriş kapısı olarak görülüyor.

• Almanya: E-ticaret hacmi 99 milyar dolar, kişi başı harcama 391.37 dolar. Başlıca pazaryerleri Amazon, eBay, Otto, Zalando ve Temu. Stratejik olarak, sürdürülebilir ve kaliteli ürün sunmak, fiyat/kalite dengesini sağlamak ve kısa teslimat süresi sunmak önemli görülüyor.
• Birleşik Krallık: 228 milyar dolarlık hacmiyle Avrupa’nın önde gelen pazarlarından biri. Pazaryerleri arasında Amazon, Sainsburys, Tesco ve Argos yer alıyor.
• Fransa: E-ticaret hacmi 86.4 milyar dolar, kişi başı harcama 378.88 dolar seviyesinde. Pazaryerleri Amazon, VeePee, AliExpress, Temu ve Shein.
• İspanya: E-ticaret hacmi 47 milyar dolar, kişi başı harcama 282.39 dolar. Başlıca pazaryerleri Amazon.es, Shein ve Aliexpress, Temu.
• Rusya: 93 milyar doları hacme sahip ülkenin kişi başı harcaması ise 117.8 dolar düzeyinde. Ana pazaryerleri Wildberries ve Ozon. Yerel dilde tanıtım faaliyeti ve yerel paralarla ödeme seçeneği sunulması öneriliyor.

MENA (Orta Doğu)ve Afrika: Sosyal medya odaklı büyüme MENA pazarında yüksek gelir grubu hedef kitle olarak belirleniyor ve tanıtımda sosyal medya odaklı faaliyetler öne çıkıyor. BAE, e-ticaret hacmi (5 milyar dolar) ile diğerlerinden ayrılıyor. Kişi başı harcamanın 270.11 dolar olması, yüksek gelir grubunun varlığını işaret ediyor.

• Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): E-ticaret hacmi 5 milyar dolar olup, kişi başı harcama 270.11 dolar seviyesinde. Pazaryerleri Noon, Amazon (Souq) ve Wadi. Stratejik olarak, Körfez ve MENA’nın vitrini Dubai üzerinden pazara giriş yapılıyor ve yüksek gelir grubu hedef kitle olarak belirleniyor.
• Güney Afrika Cumhuriyeti: E-ticaret hacmi 8.5 milyar dolar, kişi başı harcama 105.58 dolar. Ana pazaryerleri Takealot, Amazon SA ve Shein.
• Mısır: E-ticaret hacmi 10.2 milyar dolar, kişi başı harcama 66.91 dolar. Başlıca pazaryerleri Amazon ve Noon.
• Nijerya: E-ticaret hacmi 15 milyar dolar, kişi başı harcama 48.49 dolar. Pazaryerleri Jumia ve Konga.

Asya-Pasifik ve Güney Asya: Dev hacim ve yerelleşme şartı Bu bölgede Çin, küresel e-ticaretin yarısından fazlasını oluştururken, Güney Kore ve Japonya yüksek harcama potansiyeli sunuyor.

• Çin: E-ticaret hacmi 3 trilyon dolar olan Asya devinin küresel e-ticaretteki payı yüzde 50.79. Başlıca pazaryerleri Pinduoduo, Taobao, Tmall ve JD.com. Ödeme yöntemlerinde UnionPay, Alipay ve Wechat Pay önemli. Stratejik olarak, Çince karakter ile marka tescili yapılması ve yerel lojistik alanında depolama zorunluluğuna uyulması gerekiyor. “Bekarlar Günü (Single’s Day)” bu pazar için en önemli özel gün olarak görülüyor.
• Güney Kore: E-ticaret hacmi 129 milyar dolar olup, kişi başı harcama 479.4 dolar. Ana pazaryerleri Coupang, Naver ve Kakao. Ödeme yöntemlerinde Kakaopay, Naverpay ve Samsungpay öne çıkıyor.
• Japonya: E-ticaret hacmi 135 milyar dolar, kişi başı harcama 477.49 dolar. Başlıca pazaryerleri Amazon Japan, Rakuten ve Yahoo Japan.
• Hindistan: E-ticaret hacmi 115 milyar dolar ve kişi başı harcama 31.69 dolar. Başlıca pazaryerleri Flipkart ve Amazon India.
• Pakistan: E-ticaret hacmi 14 milyar dolar, kişi başı harcama 95.3 dolar. Başlıca pazaryerleri Daraz ve OLX.

ASEAN: Sosyal ticaret ve bölgesel hakimiyet ASEAN pazarında Shopee, Lazada ve Zalora gibi pazaryerleri baskınlığını sürdürüyor. Sosyal medya etkileşiminin en yoğun olduğu bölgelerden biri olarak biliniyor.

• Endonezya: E-ticaret hacmi 84 milyar dolar. Pazaryerleri Tokopedia, Shopee ve Lazada.
• Filipinler: E-ticaret hacmi 3.46 milyar dolar. Pazaryerleri Shopee, Lazada ve Tik Tok Shop.
• Malezya: E-ticaret hacmi 14 milyar dolar. Pazaryerleri Shopee, PGMall, Lazada ve Zalora.
• Tayland: E-ticaret hacmi 15 milyar dolar. Pazaryerleri Shopee, Lazada Tayland ve TikTok Shop.
• Vietnam: E-ticaret hacmi 7.13 milyar dolar. Pazaryerleri Shopee, Lazada ve TikTok Shop.

Okyanusya: Kolaylık ve yüksek gümrük muafiyeti

• Avustralya: E-ticaret hacmi 34 milyar dolar ve kişi başı harcama 433.72 dolar. Ana pazaryerleri Amazon, eBay, Temu ve The Iconic. Stratejik olarak, “Şimdi Al, Sonra Öde” (Buy Now, Pay Later) seçeneği sunulması önemli. Gümrük muafiyeti yüksek tutuluyor. Ürün teslimatında coğrafi koşul odağı gerekiyor.

Özel günlerde önemli fırsatlar var

Türk ihracatçıları için e-ticaret başarısının anahtarı, hedef pazarların kültürel ve ticari takvimini doğru okumaktan geçiyor. Ticaret Bakanlığı raporunda belirtilen özel günler ve indirim dönemleri, yıllık satışların en büyük bölümünü oluşturuyor ve pazarlama stratejilerinin bu tarihlere göre yoğunlaştırılması gerekiyor.

Black Friday, Cyber Monday ve Singles’ Day dünya genelinde e-ticaret hacminin en çok büyüdüğü dönemler, küresel indirim maratonları olarak biliniyor. Black Friday ve Cyber Monday, Kuzey Amerika ve Avrupa pazarlarında tartışmasız satış zirvelerini oluşturuyor. Güney Afrika ve Nijerya gibi Afrika pazarları da Kara Cuma’yı önemli bir alışveriş günü olarak benimsiyor. Çin’den yayılarak küresel bir fenomene dönüşen Bekarlar Günü ise özellikle Asya-Pasifik (Çin, Japonya, Vietnam, BAE) ve ASEAN (Endonezya, Malezya, Filipinler, Tayland) pazarları için en yüksek ciroya ulaşılan tek gün olarak görülüyor. ASEAN ülkelerinde (Filipinler, Malezya, Tayland, Vietnam) “9.9”, “11.11”, “12.12” gibi temalı aylık kampanyalar ve platform yıl dönümleri, yıl boyunca yüksek satış potansiyeli yaratıyor.

Çin, Endonezya, Tayland ve Vietnam gibi pazarlar için Çin Yeni Yılı veya Yeni Ay Yılı büyük indirim dönemleri yaratıyor. Güney Kore’de ise Hasat Bayramı (Chuseok) önemli bir satış zirvesi olarak kabul ediliyor. Hindistan’da Diwali, Navratri ve Durga Puja gibi festivaller, e-ticaret kampanyalarının merkezinde yer alıyor. Endonezya ve Pakistan gibi ülkelerde Ramazan ve Kurban Bayramları, aynı zamanda BAE ve Mısır’da da yılın önemli ticari dönemlerini oluşturuyor. ABD, Kanada, İngiltere ve Almanya gibi Avrupa ve Kuzey Amerika pazarlarında Noel Dönemi (Yılbaşı hazırlıkları) yılın en yoğun ve hacimli alışveriş dönemi olarak tarihleniyor.

Gizli maliyete dikkat...

Bu arada e-ihracatta ürünü satmak sürecin sonu değil, çoğu zaman başlangıcı. Özellikle Almanya ve ABD gibi gelişmiş pazarlarda tüketiciler, “kolay iade” seçeneği sunmayan satıcılardan alışveriş yapmaktan kaçınıyor. Giyim ve moda kategorisinde yüzde 30’lara varan iade oranları, doğru yönetilmediğinde kâr marjını hızla eriten bir maliyet kalemine dönüşüyor.

Bu noktada global lojistik firmalarının sunduğu “tersine lojistik” çözümleri ya da hedef ülkede anlaşmalı bir “toplama deposu” bulundurmak kritik önem taşıyor.