‘30 büyükler’ ilk çeyrekte ne yaptı?

ZEYNEP AKTAŞ - İlk çeyrek bilançoları arasında gezinirken, firmaların ne kazandıkları kadar, o parayı hangi stratejik akılla kazandığına da bakmak gerekiyor. Bu noktada 3 aylık veriler, sıradan birer finansal rapor olmanın ötesinde, şirketlerin değişen makroekonomik iklime ne kadar hızlı uyum sağladığının da birer haritası. Bilanço detaylarında büyük otuzlar olarak isimlendirebileceğimiz BIST 30 şirketlerin, belirsizlik bulutlarını dağıtarak operasyonel verimliliği bir kaldıraç olarak kullandıklarını görmek mümkün.

Faiz ve verimlilik

Bankacılık sektörü, ekonominin hem motoru hem de en hassas sensörü olma özelliğini koruyor. Garanti BBVA’nın 33.3 milyar TL ile kâr liderliğini göğüslemesine tesadüf olarak bakmamalı. 2025 yılında da en yüksek ikinci kârı açıklayan bankanın bu başarısı varlık yönetimindeki titizliğinin bir sonucu olarak değerlendirmeli.

İş Bankası ve Yapı Kredi’nin performansı ise, büyümenin hacimle olduğu kadar kaliteyle de desteklendiğini söylüyor. İş Bankası’nın varlıklarını yüzde 34.24 artırarak 4.93 trilyon TL’ye taşıması ve özkaynağı 420.5 milyar TL'ye çıkarması, bankanın savunma mekanizmalarının hayli diri olduğunu kanıtlıyor. Yapı Kredi’nin yüzde 77.74’lük kâr artışıyla 20.2 milyar TL’ye ulaşması, dijital dönüşüm ve operasyonel verimliliğin kâr marjlarını yukarı çekmedeki etkisini gösteriyor. Finans dünyası bu çeyrekte, faiz marjlarını yönetme becerisi en yüksek olanın galip ayrıldığı bir satranç tahtasına dönüştü.

Kamu bankaları cephesinde Halkbank’ın kârını yüzde 48.42 artırarak 9.5 milyar TL’ye taşıması, bankanın kredi portföyündeki seçici büyümenin ve operasyonel disiplinin bir yansıması olarak okunabilir. Ancak madalyonun diğer tarafında, Vakıfbank’ın geçen yılki 20 milyar TL’lik seviyesinden yüzde 24.97’lik bir geri çekilmeyle 15 milyar TL’ye inmesi, sektördeki zorluklara işaret ediyor. Kamu bankaları arasındaki bu 4.5 milyar TL’lik performans makası, bize aynı sektörde olmanın her zaman aynı sonuçları doğurmayacağını, içsel verimliliğin ve sermaye tahsisinin önemli olduğunu hatırlatıyor. Vakıfbank’taki düşüşü bir başarısızlıktan ziyade, durum muhasebesi olarak nitelendirmek gerekir. John Templeton’ın dediği gibi, en iyi fırsatlar karamsarlığın içinde saklı olabilir. Kamu tarafındaki bu ayrışma, önümüzdeki çeyreklerde kredi politikalarının ve karşılık ayırma stratejilerinin nasıl evrileceğine dair önemli bir sinyal veriyor. Yatırımcı açısından buradaki soru şu: Bu düşüş yapısal bir aşınma mı, yoksa yeni bir büyüme döngüsü öncesi alınan nefes mi?

Zarardan milyarlık kâra

İlk çeyreğin en heyecan verici hikayelerini geri dönüş yapan şirketler yazdı. Türk Hava Yolları’nın 1.8 milyar TL zarardan 9.9 milyar TL kâra geçmesi, havacılıkta mevsimsellik algısını ortadan kaldırdı. Satışlarını yüzde 46 büyüterek 257.96 milyar TL’ye çıkaran THY, sadece bilet satmıyor; küresel bir lojistik ve ulaşım ağını kusursuz bir operasyonel zekayla yönetiyor. 18.3 milyar TL faiz ve menkul kıymet geliri, şirketin finansal mühendislik başarısını da ortaya koyuyor.

Oto tarafında Tofaş’ın 183 milyon TL zararı geride bırakıp 2.9 milyar TL kâr açıklaması, daralan sektöre rağmen satışlardaki performansı ve verimliliğinin bir zaferi. Benzer dönüşümü gayrimenkul tarafında Asce GMYO’nun 733 milyon TL zarardan 4.3 milyar TL kâra geçmesiyle görüyoruz. Bu rakamlar gösteriyor ki; esneklik kabiliyeti yüksek olan şirketler, pazarın en zorlu virajlarında dahi vites düşürmek yerine gaza basmayı başarabiliyor. Bu geri dönüşler, 2026’nın genelinde operasyonel çevikliğin en büyük rekabet avantajı olacağını teyit ediyor.

Uzun vadede kârın kalitesi her zaman en ağır kefe

Listenin en çarpıcı, belki de üzerine en çok düşünülmesi gereken verisi Tüpraş’tan geldi. Geçen yılın ilk çeyreğinde sadece 127 milyon TL kâr açıklayan firmanın, bu yıl yüzde 2.820’lik artışla 3.7 milyar TL kâr açıklamasında artan gelirlerinin belirleyici bir etkisi bulunuyor. Bu durum aynı zamanda bir dinamizmin de göstergesi niteliğinde. Tüpraş hissesinin yılbaşından bu yana sağladığı yüzde 45.93’lük getiri, enflasyonun (yüzde 14.64) ve hatta BIST 100 Endeksinin (yüzde 33.75) üzerinde kalarak yatırımcısına kazandırdı. Bu performans, hedef odaklı ilerleyen firmaların nasıl bir kâr merkezine dönüşebileceğini gösteriyor.

Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) tarafındaki genel yükseliş dikkat çeken bir diğer alan. Trend GMYO’nun yüzde 2.467, Rönesans Gayrimenkul’ün yüzde 365 ve Egeyapı Avrupa GMYO’nun yüzde 234’lük kâr artışları, varlık değerlemelerinin bilançolar üzerindeki doping etkisini işaret ediyor. Ancak burada dikkatli olunması gereken bir nokta var: Bu kârların ne kadarı nakit girişiyle destekleniyor, ne kadarı yeniden değerleme farklarından kaynaklanıyor? Yatırımcının kaliteli kâr peşinde koşması gereken bir dönemdeyiz ve GYO’lar bu anlamda en çok sorgulanacak sektörlerin başında geliyor.

Stratejik mola mı?

Her başarı hikayesinin yanında, rüzgarı karşıdan alan büyüklerin hikayesi de ders niteliğindedir. Ford Otosan’ın kârında yaşanan yüzde 35.23’lük geri çekilme, otomotiv sektöründeki daralma ve firmanın ihracatındaki azalmasının bir faturası olarak karşımıza çıkıyor. Benzer şekilde Enka İnşaat (yüzde -11.64) ve Anadolu Efes (yüzde -10.98) gibi global oyuncuların kârlarındaki daralma, sırasıyla finansal yatırımlar değer azalışları ile vergi kaleminin etkisini gösteriyor. Bu düşüşlere panik yerine birer durum muhasebesi olarak yaklaşılmalı.

Anadolu Sigorta’nın yüzde 70 ve Türkiye Sigorta’nın yüzde 42’lik kâr artışları, sigortacılık sektörünün enflasyonist ortamda prim üretim gücünü koruduğunu gösteriyor. Coca Cola İçecek’in yüzde 213’lük artışı ise tüketici talebinin, fiyat artışlarına rağmen canlı olduğuna dair işaret olurken maliyet ve gider kontrolünün kârı besleme gücü olarak okunmalı. Bireysel yatırımcı için bu tablo, defansif sektörlerin (içecek, gıda, sigorta) portföylerde birer emniyet kemeri görevi görmeye devam ettiğini söylüyor. Şirketlerin işleri iyi gittiği sürece, hisse fiyatlarının er ya da geç bu temel veriyi takip edeceğini unutmamak gerekiyor.

Teknoloji ve hizmet ağı

2026’nın ilk çeyreğinde çevik ve teknoloji odaklı şirketler oldukça iyi işler çıkardı. Bilişim sektöründe Escort Teknoloji’nin yüzde 2.159’luk sıçraması, yazılım ve teknoloji şirketlerine yaptığı yatırımlarının temenni olmaktan çıkıp değere dönüştüğü bir evreye girildiği işaretini veriyor. Link Bilgisayar’ın yüzde 272’lik artışı da bu tezi farklı bir pencereden destekliyor. Gentaş Dekoratif’in kârını yüzde 3.542 artırarak listenin oransal bazda zirvesine oturmasında yatırım faaliyetleri kaleminden elde ettiği gelir etkili oldu.

Hizmet sektöründe LDR Turizm’in yüzde 1.423’lük artışla 4.7 milyar TL kâr elde etmesinde menkul kıymet satış ve değerleme kârlarının etkisi bulunuyor. Borsada yeni işlem görmeye başlayan Enpara Bank’ın yüzde 419.53’lük kâr artışı ise, bankacılığın geleceğinin algoritmaların verimliliğinde saklı olduğunu işaret ediyor. Öte yandan bu performanslar, yatırımcılara kârlara bakarken kaynağının da ne olduğuna odaklanmaları gerektiğini hatırlatıyor.

Rakamların ötesinde

Özetlemek gerekirse, 2026’nın ilk çeyreği, şirketlerinin dayanıklılıklarını stratejik akılla birleştirdiği bir dönem oldu. Garanti BBVA’nın finansal hakimiyeti, Tüpraş’ın enerji dönüşümü ve THY’nin performansı, ekonominin lokomotiflerinin tam güçle çalıştığını söylüyor. Daralan pazarın, maliyet baskılarının ve finansman giderlerinin bazı sanayi şirketleri üzerinde yarattığı yorgunluk izleri de gözden kaçmamalı.

Unutmamak gerekir ki borsa, sabırsızların parasını sabırlılara aktardığı bir mekanizmadır. Ancak 2026 yılında bu mekanizmaya bir de analitik zeka filtresi eklendi. İlk çeyrek verileri, hangi şirketlerin sadece rüzgarla savrulduğunu, hangilerinin ise kendi fırtınasını yarattığını belirgin bir şekilde ortaya koymakta. Bilanço sadece geçmişi anlatmaz, geleceğin kimlerin elinde şekilleneceğinin de ipuçlarını verir.

Neticede, piyasa bir oylama makinesi olsa da, uzun vadede kârın kalitesi her zaman en ağır basan kefe olduğu unutulmamalı.