Büyük bir fırtınadan çıkarılacak dersler

SERVET YILDIRIM- 6 Ekim 1987 gecesi, İngiltere tarihinin en şiddetli fırtınalarından biriyle sarsıldı. Rüzgârlar saatte 160 kilometreyi aştı, 15 milyon ağaç devrildi, en az 18 kişi hayatını kaybetti ve zarar 1 milyar sterlini geçti. Oysa bir gün önce, ünlü meteorolog Michael Fish, televizyonda “Endişelenmeyin, kasırga gelmiyor” demişti. Bu olay bugün hâlâ İngiltere tarihinin en büyük tahmin hatası olarak anılır.

Çıkarılacak derslerle dolu olan bu tarihi fiyaskonun birçok nedeni vardı. Mesela kullanılan bilgisayarlar çok zayıftı. Fırtınanın Fransa üzerinden geçeceğini öngörüyordu. Bu hatalı rotaya güvenilmesi, ciddi uyarıların yapılmamasına yol açtı. Ama bu olay bir dönüm noktası oldu. Bir daha benzer bir hata yaşanmaması için önemli adımlar atıldı: Uydu verileri geliştirildi, çoklu senaryo tahminleri kullanılmaya başlandı. Uyarı dili de olasılık ve etkiyi daha açık anlatacak şekilde değiştirildi.

Neler öğrenilebilir?

Bu vaka şirket yöneticileri için de “kurumsal öğrenme” ve “kriz yönetimi” dersleri barındırıyor:

- Veriye körü körüne güvenme. Veriler ve raporlar yön gösterebilir, ancak her sistemin sınırları vardır. Aynı şey bugünlerde yapay zekâ analizleri için de geçerlidir. Bir yönetici, müşteri şikayetleri, saha gözlemleri gibi modelin dışındaki sinyalleri de dikkate almalıdır.

- Belirsizliği gizlemek yerine şeffaf bir şekilde yönetmeye çalışın. 1987’de tahminlerdeki belirsizlik halka anlatılamadığı için İngilizler hazırlıksız yakalandı. Şirket yöneticilerinin görevi belirsizliği gizlemek değil yönetmektir. Kriz anında “her şey kontrol altında” demek kısa vadede güven verebilir ama uzun vadede itibar kaybettirir.

- Kriz sonrası öğrenmeyi kurumsallaştırın. Krizlerden sonra suçlu aramak yerine sistemi iyileştirmeye odaklanın.

 Krizden sonra sürekli iyileştirme kültürü oluşturmak, şirketin uzun vadeli dayanıklılığını artırır.

“Michael Fish Etkisi”

Fish, BBC’deki 30 yıllık kariyerinin ardından emekli oldu. Bugün 81 yaşında, İngiltere’de sakin bir yaşam sürüyor. Ama adı hâlâ risk iletişimi konusundaki en unutulmaz örneklerden biri olarak anılıyor.

Fırtınadan sonra  “Michael Fish etkisi” diye bir terim ortaya çıktı. Meteorologların bir kez daha “hazırlıksız yakalanmamak” için felaket senaryolarına yönelme eğilimini ifade ediyor.  Ayrıca “Michael Fish anı” terimi ise, herhangi bir konuda yapılan ve sonradan utanç verici biçimde yanlış çıkan kamuya açık tahminler için kullanılıyor.