Çayda rotayı Z kuşağı çiziyor

DUYGU ERDOĞAN- Dünyanın önemli çay üretici ve tüketicilerinden olan Türkiye’de çay demlemek her ailenin kültürü... Şimdi bu kültür gençlerin farklı tat talepleriyle çeşitlenip gelişiyor. Doğuş Çay markasını da çatısı altında bulunduran Karakan Holding Yönetim Kurulu Üyesi Harika Karakan’la, yılda 50 bini çay üreticisi olmak üzere çalıştıkları 70 bin çiftçinin üretimini, tarımda sürdürülebilirlik çalışmalarını ve çay kültürünü konuştuk...

Türkiye ve dünyada çay tüketimi ile çaya olan ilgi özellikle pandemiden sonra nasıl bir yön izliyor?

Çay, sudan sonra en çok içtiğimiz, halkımızın büyük çoğunluğunun günün her anında tükettiği, milli bir içeceğimiz. Pandemi döneminde ise evde kalma sürelerinin artması ve evden çalışmayla, kuru çay tüketiminde yüzde 50 artış yaşandı. Türkiye’de kişi başına kuru çay tüketimi 3.5-4 kilo ile dünyanın en çok çay tüketen ülkeleri arasında ilk sıralarda yer alırken, siyah çayda kişi başına tüketimde başı çekiyor.

Türkiye’de çay tüketimine ilişkin yeni trendler var mı?

Ülkemizde çay severler, genellikle yumuşak ve demli siyah çayı tercih ediyor, fakat son yıllarda sağlıklı ve dengeli yaşam tarzı ile zinde kalma eğilimi, çay tercihlerini daha çok yönlendirmeye başladı. Gençlerimiz başta olmak üzere tüketicilerimiz bugün, bitki çayları, detoks çayları, kolajen, enerji ve bitki meyve çaylarına yoğun ilgi gösteriyor. Önümüzdeki dönemde de düşük kalorili, antioksidan özellikleriyle cilt ve vücut sağlığını destekleyen farklı lezzetlerde çayları tüketicilerimizle tanıştıracağımızın müjdesini verebilirim.

Özellikle yeni nesil tüketicilerimiz için aromalı çaylar, soğuk çaylar ve fonksiyonel içecekler gibi yenilikçi ürünlerin geliştirilmesini önemsiyoruz. Tüm bu çeşitlerin sürdürülebilir tarımla elde edilmesi ise çay üretiminde üzerinde önemle durduğumuz bir diğer alan.

Doğuş Çay, Türkiye’de çay piyasasında nasıl bir konuma sahip?

Kurucularımız Süleyman Karakan ve Alparslan Karakan’ın Rizeli bir aile olarak 1985 yılında adım attığı sektörde bugün, özel sektörde hem üretim, hem tüketimde pazar lideriyiz. Rize’de 5 adet çay işleme, 1 adet paketleme ve Ordu’da 1 adet çay paketleme fabrikası ile yıllık 50 bin ton siyah çay üretim kapasitesine sahibiz. Öncelikle çayda bitki ve meyve çayları alanında inovatif ve katma değerli ürünler geliştirmeyi sürdüreceğiz. Çay ihracatında daha çok poşet siyah çay dediğimiz bitki çayları, form çayları, meyve çaylarına gelen talep giderek artıyor, bu konu üzerine çalışmalar yapıyoruz. Sürdürülebilir çay tarımı alanında TEMA Vakfı ile 10 yıldır yürüttüğümüz ‘Her Dem Toprak İçin’ projemizi ise sürdürmeye devam edeceğiz.

Sürdürülebilir çay tarımı için arka arkaya hamleler

Çay gibi değerli bir tarım ürünü için sürdürülebilirlik konusunda yaptığınız çalışmalar var mı?

Karadeniz Bölgesi şirketimiz kadar benim de doğduğum topraklar, bu yüzden buraya karşı çok büyük bir sorumluluğumuzun olduğunu düşünüyorum. Çay tarımında sürdürülebilirlik, sektörümüzde önderlik ettiğimiz, çok önemsediğimiz bir alan. Bu noktada hem çiftçilere hem de son tüketicilere fayda yaratma prensibimiz doğrultusunda TEMA Vakfı’yla 10 yıldır ‘Her Dem Toprak İçin’ adıyla sürdürülebilir çay tarımı projesi yürütüyoruz.

Örnek 8 tarlada doğru uygulamalarla yüzde 50’ye yakın verim artışı sağladığımız bu projede doğru tarım, doğru hasat ve doğru gübre kullanımları alanında çiftçilere eğitimler verip iyi tarım konusunda onları bilinçlendiriyoruz. Bu projeye devam ederek kırsal kalkınmayı, yerli üretimi ve sürdürülebilir tarımı desteklemeye ve ülke ekonomimize katkı sağlamaya devam edeceğiz. Enerji maliyetini düşürerek üretimin sürdürülebilirliğini sağlamak için Karakan Enerji’yi kurduk. Afyon’da 2023 yılında 300 megavatlık üretim kapasitesi olan bir güneş enerjisi paneli üretim tesisi kurduk ve kendi elektrik ihtiyacımızı karşılamak üzere fabrikaların çatısı ve arazilere saha kurulumu 70 MW’lik GES yatırımı yaptık.

Şeker, içecek ve cips gibi farklı sektörlerde de markalaşıyorsunuz; bu alanlardaki gelişmeleri anlatır mısınız?

Hikâyemiz her ne kadar Doğuş Çay ile başlasa da bugün Karakan Holding olarak 40’ıncı kuruluş yılımız olan 2025 yılına yılda yaklaşık 2 milyon ton tarım ürünü satın alıp işleyerek ekonomiye kazandıran güçlü bir tarım şirketi olarak girdik.

Çay ile başlayan üretim sürecimiz, bugün şeker, salça, soğuk çay, limonata ve cips üretimiyle çeşitlenerek sürüyor. Çiftçilerimizden yılda 250 bin ton yaş yaprak, 1.350.000 ton şeker pancarı, 73 bin ton patates, 90 bin ton domates ve 23 bin ton mısır alımı yapıyoruz. Ardından bu ürünleri fabrikalarımızda işleyip, paketleyip Türkiye’nin dört bir yanına satışını kendi markalarımız altında yapıyoruz.

Ayrıca yılda 80 milyon litrelik soğuk içecek üretimi yapıyoruz. Değişen tüketici tercihleri karşısında doğru stratejiler belirleyerek beklentilerin üzerinde ürünler geliştirmeye devam edeceğiz.

Doğuş Şeker üretimimizi Türkiye’nin en yüksek kotalı şeker fabrikalarından biri olan Afyon Şeker Fabrikası’nda sürdürüyoruz. Şeker fabrikasında üretimi yapılan şeker pancarına ek olarak arda kalan alanlardan küspe ve melas üretimi yapıyoruz. İzmir Ödemiş’te başlayan Doğuş Bahçe markalı salça faaliyetimizi 2023 yılında yaptığımız yatırımımızla Demko markasını satın alarak Bursa’da devam ettiriyoruz. Tarladan hem sözleşmeli tarımla birlikte ve serbest alımlarla ciddi bir domates alımımız var, ilerleyen dönemlerde salça sektörüne katma değer yaratan yeni ürünler üretmeyi hedefliyoruz. Cips kategorisinde ise Patos, Cipso ve Çerezos markalarını İstanbul’da Pendik’te, İzmir’de, Aksaray’da ve Bursa’da olmak üzere 4 şehirdeki cips fabrikamızda yüzde 100 yerli olarak üretiyoruz.

Ekonomik ve sosyal kalkınma temelinde tarım yaptığınız bölgelere nasıl katkılarınız oluyor?

Bahsettiğiniz bu konuyu ülkemize katma değer yaratma noktasında çok önemsiyoruz. Doğuş Çay olarak 50 bine yakını çay üreticisi olmak üzere her yıl 70 bin çiftçiyle çalışıyoruz. Dolayısıyla hem çiftçilere hem de bölgesel kalkınmada önemli bir faaliyetin yürütülmesine vesile oluyoruz.

Çay, Doğu Karadeniz bölgesinde neredeyse 1.5 milyon kişinin geçim kaynağını etkileyen önemli bir pazar. İstihdamda ise Karakan Holding olarak 4.800 çalışanımız mevcut. Bu istihdam, mevsimsel olarak, hasat zamanı vs bu değişebiliyor. Ordu’daki çay paketleme fabrikasında ise çok yüksek oranda kadın çalışanımız var. Bunların yanı sıra, atıl arazileri geliştirerek tarıma kazandırma projeleri yürütüyoruz.

Özellikle genç ve kadın çalışanlara yönelik pozitif temelli uygulamalarınız var mı?

Ordu’daki çay paketleme fabrikamızda çok yüksek oranda kadın çalışanımız var. TIR’larımızda ise kadın istihdamını destek olarak, kadın TIR çalışanlarımızın bu alanda özgürce çalışabilmesine olanak sağladık. Ayrıca genç çalışanlarımız için çeşitli eğitim programlarını dönemsel olarak uygulamayı sürdürüyoruz.