Kuşkonmaz tarlasına ‘Tarla Kuşu’ kondu

AHENK BAYAZIT - Tarımın giderek endüstrileştiği bir dönemde Tarla Kuşu, daha sade, daha gerçek ve doğayla uyumlu bir üretim anlayışının mümkün olduğunu hatırlatan bir girişim. Hikâye, şehir hayatını sorgulayan iki kadının toprağa yönelmesiyle başlıyor. Başlangıçta bir öğrenme ve yavaşlama arayışı olan bu yolculuk, zamanla üretime, paylaşmaya ve sürdürülebilir bir yaşam biçimine dönüşmüş durumda.

Bugün Tarla Kuşu, yalnızca temiz ve güvenilir ürünler sunan bir üretici değil aynı zamanda toprağı koruyan, doğanın dengesini gözeten ve üretimin “nasıl” yapıldığını merkeze alan bir yaklaşımın temsilcisi. Girişimi farklı kılan unsurlardan biri de ekonomik değer yaratırken sosyal etkiyi işin merkezine yerleştirmesi.

Kadın üreticilerle kurulan dayanışma temelli model, onları sadece iş gücü değil üretimin gerçek ortakları haline getirirken kırsalda sürdürülebilir bir kalkınma anlayışına da katkı sağlıyor. Kuşkonmaz gibi katma değeri yüksek ancak yeterince yaygınlaşmamış ürünlere odaklanmaları ise Tarla Kuşu’nun vizyonunu güçlendiriyor.

Bu odak hem üretim çeşitliliğini artırmayı hem de tüketici algısını dönüştürmeyi hedefliyor. Ölçekten çok etkiye odaklanan bu yaklaşım, Türkiye’de tarımın geleceğine dair ilham veren alternatif bir model sunuyor. Tarla Kuşu’nun hikâyesini Betül Yılmaz’dan dinledik.

■  Tarla Kuşu fikri nasıl ortaya çıktı? Sizi ve ekibinizi bu yola yönlendiren şey neydi?

Tarla Kuşu’nun hikâyesi, şehir hayatının temposunu sorgulayan iki kadının “daha sade ve gerçek bir yaşam mümkün mü?” sorusuyla başladı. Pandemiyle birlikte yönümüzü doğaya çevirdik. Başlangıçta niyetimiz sadece öğrenmek, toprağa dokunmak ve yavaşlamaktı. Ancak üretmenin, paylaşmanın ve toprağın dönüştürücü gücü bizi içine çekti. Küçük denemeler büyüdü, merak üretime dönüştü ve bir noktadan sonra bu yol artık bir tercih değil, bir yaşam biçimi oldu.

■ Tarla Kuşu’nun ismi çok güzel. Bu ismin bir hikâyesi var mı?

Tarla Kuşu, doğanın içinde var olan ama çoğu zaman fark edilmeyen bir canlı. Bizim için bu isim sadeliği, doğallığı ve üretimin sessiz ama güçlü tarafını temsil ediyor. Gösterişten uzak ama özünde çok güçlü bir hikâyeyi anlatıyor. Tıpkı bizim gibi: Toprağın içinde, doğayla uyumlu, kendi ritminde üretmeye çalışan bir yapı.

■ Tarla Kuşu tam olarak neler yapıyor? Dışarıdan bakınca görünmeyen ama sizin için çok kıymetli olan çalışmalar neler?

Dışarıdan bakıldığında Tarla Kuşu temiz, taze ve güvenilir ürünler sunan bir üretici. Ama görünmeyen tarafta çok daha derin bir emek var. Biz toprağı sadece kullanan değil, onu besleyen ve koruyan bir üretim anlayışı benimsiyoruz. Kimyasal kullanmıyoruz. Zararlılarla bazen tek tek mücadele ediyor, bazen doğanın dengesini kuracak yöntemler geliştiriyoruz. Bizim için asıl değer, ürünün kendisinden çok o ürünün nasıl üretildiği. Çünkü mesele sadece bugünü değil, toprağın yarınını da korumak.

■  Kuşkonmaz yerel bir bitki olmasına rağmen sofralarda fazla yer bulamıyor. Siz nasıl bir fark yaratmayı hedefliyorsunuz?

Kuşkonmaz aslında bu topraklara yabancı değil. Farklı isimlerle yıllardır biliniyor ama hak ettiği değeri görmüyor. Biz bu algıyı değiştirmek istiyoruz. Kuşkonmazı sadece “özel bir ürün” olmaktan çıkarıp doğru üretim ve doğru anlatımla daha erişilebilir hale getirmeyi hedefliyoruz. Aynı zamanda katma değeri yüksek bir ürün olarak bölgedeki üretim çeşitliliğine katkı sağlıyor. Yani sadece bir ürün yetiştirmiyoruz, bir farkındalık oluşturuyoruz.

■  Aynı zamanda sosyal sorumluluk projelerinde de yer aldığınızı görüyoruz. Bundan biraz bahseder misiniz, benzer projeler yakında gelecek mi?

Tarla Kuşu’nun en önemli yapı taşlarından biri birlikte üretmek. Özellikle kadınlarla kurduğumuz üretim modeli bizim için bir sosyal sorumluluk projesinden öte, işimizin merkezinde yer alıyor. Köydeki kadınlarla omuz omuza çalışıyor, bilgiyi paylaşıyor ve birlikte büyüyoruz. Bu dayanışmayı daha da genişletmek, daha fazla kadın üreticiye ulaşmak ve benzer iş birliklerini artırmak en büyük hedeflerimizden biri.

■  Kadın çiftçilerle çalışırken sizi en çok etkileyen deneyim ne oldu?

En etkileyici olan şey, birlikte üretmenin yarattığı dönüşüm. Kadınların sadece üretime katılması değil, süreçte söz sahibi olması ve kendi güçlerini yeniden keşfetmesi büyük bir değişim sağlıyor. Zamanla bir iş ilişkisinden çok daha fazlası oluşuyor. Gerçek bir dayanışma ve güven bağı kuruluyor. Bu da hem üretimi hem de hayatı dönüştürüyor.

■ Türkiye’de kadın çiftçi olmanın görünmeyen yanları neler sizce? Şehirde yaşayanların pek fark etmediği gerçekler neler?

Tarım dışarıdan romantik görünebilir ama içinde çok ciddi bir emek, sabır ve belirsizlik var. Kadın çiftçiler çoğu zaman hem üretimin hem hayatın yükünü birlikte taşıyor. Doğa koşulları, ekonomik riskler ve fiziksel zorluklar işin görünmeyen tarafı. Şehirde yaşayanlar çoğu zaman sofraya gelen ürünün arkasındaki bu yoğun emeği fark etmiyor.

■ Tarla Kuşu bu noktada nasıl bir fark yaratıyor? Kadın üreticilerin hayatında somut olarak neleri değiştiriyor?

Biz kadınları sadece iş gücü olarak değil, üretimin gerçek ortakları olarak görüyoruz. Ekimden hasada kadar her aşamada birlikte karar alıyor, birlikte üretiyoruz. Bu da kadınların hem ekonomik hem sosyal olarak güçlenmesini sağlıyor. En önemli değişim ise kadınların artık sadece destek olan değil, üretimin merkezinde yer alan bireyler haline gelmesidir.

■ Hem kadınlara hem de bu alana ilgi duyan gençlere ne söylemek istersin? Tarla Kuşu’nun geleceğinde bizi neler bekliyor?

Doğayla uyumlu, temiz ve adil üretim mümkün. Bu yol kolay değil ama çok anlamlı. Kadınlara ve gençlere en büyük mesajımız şudur: Kendi yollarınızı kurmaktan çekinmeyin. Küçük başlayabilirsiniz ama doğru değerlerle ilerlediğinizde o yol büyüyor. Tarla Kuşu’nun geleceğinde ise daha fazla üreticiyle iş birliği, daha güçlü bir dayanışma ağı ve temiz üretimin daha geniş kitlelere ulaşması var. Bizim için başarı büyüklük değil, güvenilir ve ilham veren bir model olabilmektir.

Kadınların tarımda oynadığı rol büyük

TÜİK verilerine göre Türkiye’de tarım sektöründe istihdam edilenlerin 40.1 gibi bir oranını kadınlar oluşturuyor. Bu rakam yaklaşık 2.1 milyon kadına karşılık geliyor. Tarım alanında çalışan kadınların büyük bölümü ücretsiz aile işçisi statüsünde üretim süreçlerine katılıyor. FAO raporları kadınların tarımsal verimliliğin artırılmasında kritik bir rol üstlendiğini vurguluyor. Kadınların kayıtlı istihdama katılması ve sosyal güvenlik kapsamına girmesi için kamu destekli projelerin kapsamı genişletiliyor.

Kuşkonmaza ilgi giderek artıyor

Türkiye’de kuşkonmaz üretimi katma değerli tarım arayışıyla hızla yükseliyor. TÜİK verilerine göre yıllık üretim miktarı 2 bin ton sınırını aşmış durumda. Eskişehir ve Mersin illeri üretimin merkez üssü olarak öne çıkıyor. Üretilen ürünlerin önemli bir kısmı Avrupa Birliği ülkelerine ihraç edilerek döviz girdisi sağlıyor. İhracat birim değerinin yüksekliği üreticilerin bu alana ilgisini artırıyor. Tüketici farkındalığındaki artış sayesinde üretim alanlarının her yıl yaklaşık yüzde 10 oranında büyümesi öngörülüyor.

Kadın girişimciye tarım desteği çok

Tarım ve Orman Bakanlığı kadın girişimcileri Uzman Eller projesi üzerinden teşvik ediyor. Program kapsamında kırsal alanda yaşayan ve üretim yapan kadınlara 250 bin TL düzeyinde hibe desteği sunuluyor. KOSGEB ise İleri Girişimci Destek Programı ile kadın yatırımcılara geri ödemesiz sermaye katkısı sağlıyor. TKDK tarafından yürütülen IPARD projelerinde kadınlara öncelik verilerek hibe oranları yüzde 70 seviyesine kadar çıkarılabiliyor. Bu teşvikler kadınların tarımsal ekonomideki ağırlığını artırmayı hedefliyor.