Marka olan kazanıyor

MİTHAT YURDAKUL- Türkiye’nin en önemli ihracat odaklı teşviklerinden biri olan Marka ve Turquality destek programında, uzun süredir beklenen güncellemeler yürürlüğe girdi. Yapılan yeni düzenlemelerle birlikte, hem mevcut destek alanlarının genişletilmesi sağlandı hem de özellikle küresel rekabet ortamında firmalara yeni fırsatlar sunacak uygulamalar devreye alındı.  Destek miktarları da 2025 tutarlarıyla güncellendi.

“5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar” kapsamında uygulamaya alınan Marka ve Turquality düzenlemeleri, şirketlerin yurt dışında rekabet güçlerini artırmaya dönük çok sayıda yeniliği içeriyor. Artık destek kapsamındaki şirketlerin, bayi, temsilci, distribütör veya franchise aracılığıyla gerçekleştirdikleri tanıtım faaliyetleri de kapsama alındı. Örneğin, bir markanın yurt dışındaki bayisinin düzenlediği bir tanıtım organizasyonu, gerekli belgeler ibraz edildiğinde doğrudan devlet desteğiyle karşılanabilecek. Ayrıca demo ve road-show uygulamaları çerçevesinde, ürünlerin fuar veya etkinlik alanına taşınmasına dair nakliye giderleri de belirlenen şartlarla desteklenecek. Bu noktada özellikle kısa süreli yurt dışı tanıtımlar için firmaların ciddi maliyet kalemleri olan lojistik masraflarının devlet tarafından üstlenilmesi, şirketlere önemli bir avantaj sağlayacak. Tinting makineleri gibi üretim sürecine özgü özel cihazlarda da yalnızca destek kapsamındaki markaya dönük işlemler yapılması koşuluyla giderlerin desteklenmesi mümkün olacak. 

Uluslararası fuarlara katılım, markaların küresel pazarlarda görünürlük kazanmasında kritik bir unsur. Yeni düzenleme ile birlikte, yurt dışında düzenlenen fuarlara katılan şirketlerin üstlendiği tüm harcama kalemleri artık daha geniş biçimde destekleniyor. Katılım ücreti, stant kirası, tasarım, dekorasyon, nakliye, elektrik, internet, temizlik ve güvenlik masrafları doğrudan devlet tarafından karşılanacak. Bunun yanı sıra, organizatör firmalar tarafından yapılan tanıtım çalışmaları ve fuara özel hazırlanan tanıtım malzemelerinin taşınmasına dair giderler de desteğe dahil edildi. Bu adım, firmaların daha düşük maliyetlerle uluslararası fuarlarda boy göstermesine imkân tanırken, aynı zamanda Türk markalarının küresel ölçekte daha güçlü bir şekilde temsil edilmesine katkı sağlayacak. 

Şirketlerin yurt dışı stratejilerini doğru yönetebilmeleri için sıklıkla başvurdukları danışmanlık hizmetleri de yeni düzenlemelerle netleştirildi. Artık danışmanlık desteği başvurularında sadece hizmet sözleşmesi değil, bu hizmetten doğan çıktılar da dikkate alınacak. Böylelikle, verilen hizmetin gerçekten şirketin ihracat stratejisine katkı sağlayıp sağlamadığı somut olarak ölçülebilecek. Ancak, danışmanlık hizmeti veren tarafın, aynı zamanda ürün satışını bizzat üstlenmesi veya uzun süreli bir istihdam ilişkisine benzeyen iş bağlarının kurulması durumunda başvurular destek kapsamına alınmayacak. Bu kriter, desteklerin amacına uygun şekilde kullanılmasını ve danışmanlık adı altında başka faaliyetlerin desteklenmesini engellemeyi hedefliyor. 

Yurt dışında yatırım

Markaların yurt dışındaki büyümesini destekleyen bir diğer unsur ise ofis, depo ve satış birimlerine yönelik kira ve kurulum giderleri. Yeni düzenlemeye göre, paylaşımlı ofislerden yararlanan şirketlerin, sözleşmelerinde hangi hizmetleri kullandıklarını açıkça belirtmeleri gerekecek. Böylece belirsizliklerin önüne geçilecek. Ayrıca, Bakanlık temsilcisinin kontrolüne rağmen fiilen inceleme yapılamayan ve sonrasında kapanan veya taşınan birimler için de destekler sona ermeyecek. Bu tür durumlarda, şirketlerin fotoğraf, video ve diğer belgelerle söz konusu birimin ilgili dönemde faaliyet gösterdiğini kanıtlaması yeterli olacak. Bakanlık temsilcisinin onayı ile bu tür başvurular da olumlu sonuçlandırılabilecek. Bu esneklik, özellikle hızlı hareket etmesi gereken şirketlerin yurtdışı yatırımlarını daha güvenli şekilde yapmalarını sağlayacak.

Tasarım ve mühendislik için devlet katkısı

Firmaların küresel rekabet gücünü artıran en önemli unsurlardan biri olan tasarım ve ürün geliştirme süreçleri de destek kapsamı içinde daha güçlü bir yer buldu. Yeni düzenlemeyle birlikte, destek programı kapsamına giren şirketler aynı anda en fazla 10 moda veya endüstriyel ürün tasarımcısı ile mühendisin brüt maaş giderlerini devlet desteğiyle karşılayabilecek. Özellikle tekstil, mobilya, beyaz eşya ve otomotiv gibi tasarım odaklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketler için bu destek büyük önem taşıyor. Bununla birlikte, patent, faydalı model ve marka tesciliyle ilgili tüm başvuru ve yenileme ücretleri, tercüme masrafları ve danışmanlık hizmetleri de devlet desteğine girdi. Böylelikle, Türk markalarının yurt dışında hem tasarım hem de fikri mülkiyet hakları açısından daha güçlü bir şekilde varlık göstermesi teşvik ediliyor.

Yenilikçi start-up’lar için özel destekler var

Yeni düzenlemeler yalnızca büyük ihracatçı firmaları değil, yenilikçi start-up’ları da kapsamına alıyor. Start-up’lara yönelik devlet destekleri, özellikle teknoloji, biyoteknoloji, yapay zekâ, oyun ve yazılım gibi alanlarda faaliyet gösteren genç girişimleri hedefliyor; bu sayede girişimlere global pazara açılmada önemli bir destek sağlanıyor. KOSGEB Girişimci Destek Programı kapsamında start-up’lara iş geliştirme desteği veriliyor. 2025 yılının 1. döneminde 559 projeye toplam 820 milyon TL destek sağlanırken, her bir girişimciye maksimum 1.5 milyon TL tutarında, yüzde 80 oranında geri ödemeli finansman imkânı sunuluyor. Genç, kadın, engelli, gazi veya şehit yakını girişimler için üst limite 150 bin TL ek destek de tanımlanmış durumda. Öte yandan ürünlerin yurt dışı pazarlara girişinde gerekli olan test, analiz ve belgelendirme süreçleri de destek mekanizmasının önemli parçaları arasında...

Yapılan değişiklikle, yalnızca rapor çıktısı olan testler bile artık destekten yararlanabilecek. Bu durum, özellikle küçük ölçekli ihracatçıların maliyet yükünü ciddi oranda hafifletecek. Örneğin, gıda ürünleri için alınan basit analiz raporları ya da elektronik ürünler için yapılan temel güvenlik testleri artık destekleniyor. Eğitim ve yol masrafları gibi kalemler yine kapsam dışında bırakıldı; ancak test sonuçlarının belgeye dönüşüp dönüşmemesine bakılmaksızın maliyetlerin karşılanacak olması ihracatçılar için önemli bir yenilik oldu.  Avrupa Birliği pazarına girişte olmazsa olmaz koşullardan biri olan Reach kaydı da devlet destekleri arasına alındı. Bu kapsamda yapılan zorunlu test ve analiz masrafları ile kayıt ücretleri devlet tarafından ödenecek. Böylelikle, kimyasal içerikli ürün ihraç eden firmaların pazar giriş maliyetleri düşecek. Ancak aracı kurumların aldığı hizmet bedeli ve danışmanlık ücretleri şirketlerin kendi bütçesinden karşılanmaya devam edecek. 

2025 destek limitleri

Yeni sistemle birlikte 2025 yılı için desteklerin üst limitleri de duyuruldu. Marka destek programı kapsamında şirketlere yıllık en fazla 190 milyon 775 bin 302 TL, Turquality programı için ise 381 milyon 552 bin 713 TL destek sağlanacak. Ayrıca gelişim yol haritası hazırlığı için bir defaya mahsus 9 milyon 155 bin 408 TL, danışmanlık ve istihdam giderleri için de 38 milyon 154 bin 217 TL’ye kadar destek verilecek. Bu rakamlar, özellikle büyük ölçekli ihracatçıların stratejik yatırımlarını daha güvenli şekilde planlamalarına olanak tanıyacak. 

Mali yapısı güçlü ve şeffaf şirketler

Şirketlerin destek için sermaye yapılarının güncel halini yansıtan taahhütnameyi her yıl ocak ayı bitimine kadar incelemeci kuruluşa sunmaları gerekecek. Taahhütname verilmezse ya da yanlış bilgi içerdiği anlaşılırsa, haksız ödemeler geri alınacak. Bu madde, desteklerin yalnızca mali yapısı güçlü ve şeffaf şirketlere yönelmesini sağlamak amacıyla getirildi. Destek kapsamındaki markaların logo, renk veya sembollerinde değişiklik olması halinde, firmaların yeni logoyu içeren belgeleri Bakanlığa sunmaları zorunlu hale getirildi.

Süreç elektronik ortamda

Programdan yararlanmak isteyen şirketlerin, elektronik imza ile onaylanmış taahhütname ve yetkilendirme formunu Turquality sekretaryasına sunmaları gerekiyor. Başvuru süreci tamamen dijital platformlar üzerinden yürütülüyor. Destek başlangıç tarihi ise Ticaret Bakanlığı tarafından verilen onay tarihi olarak kabul ediliyor. Bu tarihten sonra yapılan harcamalar devlet tarafından desteklenebiliyor; ancak ödeme için şirketin gelişim yol haritasının Bakanlık tarafından onaylanması zorunlu.