Yahşi yatırıma büyük davet

SERKAN ARMAN- Azerbaycan ülkede petrol dışı sektörlerin gelişmesi için sanayisini hızla güçlendirme hamlesi başlattı. Türkiye’den de ülkeye yatırım çekmek isteyen Azerbaycan bunun için elverişli şartlar ve cazip teşvikler sunuyor. Ülke, 27 yıl işgal altında kaldıktan sonra kurtarılan Ağdam şehrini de sanayiyle ayağa kaldırıyor. Tabii bunun için de Türkiye’den yatırımcılar kalkınma hamlesine desteğe çağrılıyor. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Ticaret Temsilcisi Tamerlan Taghiyev, sunulan tüm avantajların yanı sıra Azerbaycan’ı Türkiye’den gelecek yatırımcılar için özel kılan en önemli unsurun kardeşlik bağları olduğunu vurguluyor. Tamerlan Taghiyev, ülkede yatırım için sunduklaruı

Azerbaycan ülkede petrol dışı sektörlerin gelişmesi için sanayisini güçlendirme hamlesi başlattı. Ana hatlarıyla yol haritanız nedir?

Sayın Cumhurbaşkanımız İlham Aliyev’in 2021 yılında onayladığı “Azerbaycan 2030: Sosyo - Ekonomik Kalkınmaya İlişkin Ulusal Öncelikler” belgesi, aslında ülkemizin önümüzdeki yıllarda hangi alanlara odaklanacağını net bir şekilde ortaya koyuyor. Beş ulusal öncelik belirlenmiş: Sürdürülebilir şekilde büyüyen rekabetçi bir ekonomi oluşturmak, dinamik ve kapsayıcı bir toplum inşa etmek, rekabetçi insan sermayesini geliştirmek, işgalden kurtarılmış topraklarda ‘Büyük Dönüş’ü sağlamak ve Azerbaycan’ı temiz çevre ve ‘yeşil büyüme’ ülkesi haline getirmek.

Bu önceliklerin sistemli bir şekilde uygulanması sayesinde ekonomik istikrarımız güçlendi, çeşitlilik arttı ve büyümemiz sürdürülebilir bir karakter kazandı. Bu bağlamda, ekonomimizin petrol dışı sektörler temelinde güçlendirilmesi stratejik önceliğimiz haline geldi.

Son yıllarda bu hedefler doğrultusunda çok önemli adımlar attık: Petrol dışı sektörleri geliştirdik, ihracat potansiyelimizi artırdık, sanayimizi modernleştirdik, yenilenebilir enerji ve inovasyona dayalı projeler hayata geçirdik ve yabancı yatırımların önünü açtık. 1995 - 2024 arasında Azerbaycan’a yapılan toplam yatırım 360 milyar doları geçti ve bunun nerdeyse yarısı yabancı yatırımcılardan geldi.

Özellikle kimya, tarım ve gıda güvenliği, yenilenebilir enerji, inovasyon, teknoloji ve turizm gibi sektörlerde yatırımların artırılmasıyla petrol gelirlerine bağımlılığımızı azaltmayı ve hem yabancı hem yerli sermayeyi teşvik etmeyi hedefliyoruz.

Türkiye’den girişimcilere, “Yabancı yatırım düşünüyorsanız, size yabancı olmayan Azerbaycan’a gelin” mesajıyla sesleniyorsunuz. Türkiye’den gelecek yatırımcılara hangi avantajları sunuyorsunuz?

Azerbaycan’da “Yatırım Faaliyeti Kanunu” ile yatırımcıların hak ve özgürlükleri güvence altına alınmış olup, yabancı ve yerli yatırımcılar arasında herhangi bir ayrım yapılmamaktadır. Yatırımcılara sermaye ve kâr transferinde, döviz işlemlerinde, teknoloji transferinde veya ortaklık yapısında herhangi bir kısıtlama uygulanmamakta, ayrıca yatırım yapanlara geçici oturma izni sağlanmaktadır.

Ülkemizde sanayi parkları (organize sanayi bölgeleri), sanayi siteleri, tarım parkları ve serbest ekonomik bölgede yatırımcılar için çok kapsamlı teşvikler bulunuyor. Günümüzde Azerbaycan’da, 4 sanayi sitesi, 24 tarım parkı, ikisi işgalden kurtarılmış bölgelerde, biri ise Türkiye ile kara sınırı bulunan Azerbaycan’ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nde bulunan 9 sanayi parkı var. Bu bölgelerde gelişmiş altyapı, organizasyonel destekler ve ciddi vergi muafiyetleri sunuluyor. Örneğin, sanayi parklarında şirketler 10 yıl boyunca kurumlar vergisi, emlak ve arazi vergisinden, ithal makine ve ekipmanlarda KDV ve gümrük vergisinden muaftır. Girişimciler, arazi ve devlet bütçesi kaynaklarıyla altyapı ile temin edilmektedir. Bunun yanı sıra, tarım parklarında sübvansiyonlar, düşük faizli krediler, tek pencere hizmeti, altyapı ve doğrudan çiftçi desteği sağlanıyor.

Ayrıca Azerbaycan yatırımcılara finansal destek mekanizmaları da sunuyor. Yatırım projelerine 50 bin manattan (29.5 bin dolar) 10 milyon manata (5.9 milyon dolar) kadar yüzde 5 faiz oranıyla kredi imkanı veriliyor. 500 bin manatı aşan projelerde ise devlet, sermaye yatırımlarının yüzde 30’una kadar destek sağlayabiliyor.

Ülkemiz Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan, Tacikistan, Gürcistan, Ukrayna, Belarus ve Moldova ile imzaladığı serbest ticaret anlaşmaları sayesinde 280 milyonluk geniş bir pazara gümrüksüz erişim sunuyor. 

Ve tabii ki, tüm bu avantajların yanı sıra Azerbaycan’ı Türkiye’den gelecek yatırımcılar için özel kılan en önemli unsur, kardeşlik bağlarımız. İki ülke arasındaki ilişkiler Cumhurbaşkanlarımızın kararlı desteği ve vizyonu ile bugün çok güçlü bir şekilde ilerliyor. Ortak dil, din, kültür ve gelenekler sayesinde Türkiyeden iş insanları Azerbaycan’da kendilerini yabancı değil, kendi evlerinde hissediyor. Ayrıca, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları sadece yeni nesil kimlik kartlarını kullanarak, pasaport ve vizeye ihtiyaç duymadan Azerbaycan’a giriş yapabilirler.

Bugün dünyanın dört bir yanından Azerbaycan’a yatırımlar gelmektedir. Türkiye’deki Ticaret Temsilcisi Ofisi olarak, Azerbaycan’a yatırım yapacaklar listesinde Türkiye’den iş insanlarının ön sıralarda yer alacağına içtenlikle inanıyoruz.

‘Bölgede ortak başarı hikâyeleri yazılacak’

İşgalden kurtarılan Karabağ’ı sanayiyle ayağa kaldırmayı planlıyorsunuz. Biraz bu projeyi anlatabilir misiniz?

Azerbaycan hükümeti, işgalden kurtarılan Karabağ ve Doğu Zengezur bölgelerinin yeniden kalkınması amacıyla kapsamlı “Büyük Dönüş” Devlet Programı’nı hayata geçirmektedir. Bu program çerçevesinde hem yerleşim birimlerinin yeniden inşası hem de modern altyapının kurulmasıyla birlikte bölgenin ekonomik hayatının hızla canlandırılması temel hedef olarak belirlenmiştir.

Bu amaç doğrultusunda girişimciler için son derece elverişli bir iş ve yatırım ortamı oluşturulmuştur.

İşgalden kurtarılan bölgelerin rezidentlerine 2023 yılından itibaren 10 yıl süreyle kurumlar, emlak, arazi ve diğer vergilerden muafiyet; belirlenen ekonomik faaliyet alanları ve mal grupları kapsamında makinelerin, teknolojik ekipman ve cihazların, ayrıca hammadde ve malzemelerin ithalatında KDV ve gümrük vergisinden muafiyet; kredilerin devlet garantisiyle sağlanması ve kredi faizlerinin sübvanse edilmesi; zorunlu devlet sosyal sigortası primlerinin sübvanse edilmesi; işletmelerin ödedikleri elektrik, doğalgaz ve su gibi kamu hizmetlerin bedelinin yüzde 20’si tutarının devlet tarafından karşılanması gibi teşvikler uygulanmaktadır.

Aynı zamanda, işgücü göçü kotalarının belirlenmesi ve çalışma izinlerinin verilmesi yönünde destek tedbirleri hayata geçirilmektedir. Yabancı uzmanlar için ise kolaylaştırılmış çalışma izni düzenlemeleri öngörülmekte ve işgücü göçü kotası uygulanmamaktadır. İşgalden kurtarılan bölgelerde elverişli iş ve yatırım ortamının oluşturulması yönünde Ağdam ve “Araz Vadisi Ekonomik Bölgesi” OSB’leri faaliyet göstermektedir.

İnanıyoruz ki, Türkiye’den girişimcilerin tecrübesi ve sermayesi, Karabağ’ın hızlı kalkınmasına önemli katkı sağlayacak ve bu bölgede ortak başarı hikâyeleri yazılacaktır.

Organize sanayi bölgeleri dışında yatırım için serbest ekonomik bölge seçeneği de sunuyorsunuz. Buralarda yatırımın farklı yönleri nelerdir?

Azerbaycan, Kuzey-Güney ve Doğu-Batı ulaşım koridorları üzerinde yer alıyor ve birçok ülkeye bağlanıyor. Hava, deniz, kara ve demiryolu altyapıları sayesinde hem bölgesel hem de uluslararası pazarlara erişim kolaylıkla sağlanıyor. Bununla beraber, Bakü Uluslararası Deniz Ticaret Limanı, Hazar Denizi’nin en büyük limanı olarak Orta Asya ve Avrupa arasındaki taşımacılıkta kritik bir rol oynuyor.

Kafkasya’nın en büyük serbest ekonomik bölgesi olan Alat Serbest Ekonomi Bölgesi (AFEZ), Orta Koridorun tam merkezinde, aynı zamanda  Bakü Uluslararası Deniz Ticaret Limanı ve 2026 yılında faaliyete geçmesi planlanan uluslararası hava limanının yakınında bulunuyor. Burada üretim yapan şirketler, vade sınırı olmadan KDV, kurumlar vergisi, stopaj ve gümrük vergilerinden muaftır. Aynı zamanda AFEZ’de dünyadan yeni teknolojileri, bilgileri ve tecrübeleri çekmek için iş dostu bir mevzuat uygulanıyor.

AFEZ’de kurulan tek durak iş merkezi (one-stop shop) aracılığıyla yatırımcılar, şirket kuruluşu, lisans ve izinler dâhil tüm işlemleri hızlı ve kolay bir şekilde gerçekleştirebilmektedir. Uluslararası standartlara uygun altyapısı, sağlanan mali ve mali olmayan teşvikler ile AFEZ, yalnızca Azerbaycan’da değil, bölgesel ölçekte de önemli bir üretim ve ticaret merkezi olarak konumlanmaktadır. Ayrıca, bütün altyapısı hazır olan sanayi arazileriyle yatırımcılara standartlara uygun bir iş ortamı sunuyor.

Türkiye’deki tanıtım faaliyetleriniz nasıl ilerliyor?

Ticaret Temsilciliğimizin temel amacı, ülkemizin iş ortamı, yatırım olanakları ve ihracat potansieli’nin Türkiye’de daha geniş tanıtılması, aynı zamanda Ekonomi Bakanlığı ve ilgili diğer kurumlarla birlikte yatırımcılara gerekli desteğin sağlanmasıdır.

Temmuz 2023’te İstanbul’da faaliyete başlamamızın ardından Temsilciliğimiz, Türkiye’de ilgili devlet kurumları, şirketler, aynı zamanda çeşitli uluslararası ve yerel kuruluşların temsilcileriyle birçok görüşme gerçekleştirmiş ve etkinliklere katılım sağlamıştır. Ayrıca, Azerbaycan’daki mevcut yatırım fırsatlarının tanıtılması amacıyla Türkiye’de tarafımızdan tanıtım etkinlikleri düzenledik, çeşitli fuarlara standlarla katılım sağladık. Bunun yanısıra, Türkiye’de 15’den fazla farklı şehire yaptığımız ziyaretlerde; valilikler, ticaret ve sanayi odaları ve derneklerle bir araya gelerek iş dünyası temsilcilerine Azerbayan’daki yatırım fırsatları ve “Made in Azerbaijan” markası hakkında bilgileri sunduk.

Türkiye’den Azerbaycan’a yatırım ilgisi nasıl?

Türkiye’den yatırımcıların profiline baktığımızda hem KOBİ’ler hem de büyük holdingler Azerbaycan’a ilgi gösteriyor. Faaliyet gösterdiğimiz 2 yıl içinde Azerbaycan’a 30’a yakın yatırım misyonu gönderdik. Bu misyonların Azerbaycan’daki yetkili kişilerle görüşmelerini düzenleyerek, yatırım süreçlerinin kolaylaştırılmasına katkı sağladık.

Destek verdiğimiz Türkiye’den yatırımcıların bazıları Azerbaycan’da artık şirket kurmuş olup, bu yatırımcılardan biri Karabağ’daki Ağdam Sanayi Parkı’nda “katılımcı” statüsü kazandı.

Genel olarak, Türkiye’den iş insanları Azerbaycan’da özellikle tekstil, yenilenebilir enerji, gıda, tarım, savunma, turizm, plastik ile cam ve cam ürünleri üretimi gibi alanlara ilgi göstermektedir. Bunun yanı sıra, dijital hizmetler, inovasyon ve modern teknolojilere yönelik de artan bir ilgi söz konusudur. Gözlemlerimiz, ülkemizde Türkiyeden iş insanları tarafından gerçekleştirilen küçük ve orta ölçekli yatırım projelerinin dahi çok yönlü etkilere sahip olduğunu ve ambalaj, taşımacılık, hizmet gibi birçok alanda gelişime katkı sağladığını göstermektedir.

Azerbaycan’da yatırımcılar için hazır yatırım projeleri mevcut mudur? Mevcut ise, bu projeler hangi sektörleri kapsamaktadır?

İlgili devlet ve özel kuruluşların sağladığı bilgiler esas alınarak tarım, turizm, gayrimenkul, kimya sanayii, yenilenebilir enerji, madencilik ile ağır ve hafif sanayi gibi sektörlerde çeşitli hazır (yatırıma uygun) proje portföyü hazırlanmış ve Türkçe’ye çevrilmiştir. Bu portföyde her bir proje için; proje tanımı, yatırımcılar için temel faydalar, pazar bilgileri, yatırım hacmi, yıllık ortalama kâr, geri ödeme süresi, sağlanan avantajlar (devlet desteği, muafiyetler) ve diğer ilgili bilgiler detaylı şekilde yer almaktadır.

Ayrıca Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 11 Temmuz 2025 tarihli kararıyla, 2026 yılı için 6 kamu-özel sektör iş birliği projesi onaylandı. Bu projeler eğitim, çevre, gıda güvenliği, su, turizm ve ulaştırma gibi stratejik alanlarda hayata geçirilecek. Özel sektörün aktif katılımıyla yürütülecek bu projeler hem kamu hizmetlerinin kalitesini artıracak hem de yatırımcılara uzun vadeli ve güvenli işbirliği fırsatları sunacak. Dolayısıyla, sadece ülkemizin kalkınmasına katkı sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda yatırımcılar için istikrarlı ve kazançlı bir zemin de oluşturacak.