Yapay zekâ deneyimli çalışana mı, yoksa gençlere mi tehdit olacak?

Yapay zekânın tüm dünyada ayak sesleri giderek daha gür duyulmaya başlarken yeni teknolojilerin iş yaşamına olası etkileri hakkında beyin fırtınaları da sürüyor. New York Times gazetesinde kısa süre önce yayınlanan bir haber analiz tam da bu konuya mercek tutuyor. Noam Scheiber imzalı yazıda ABD’de birçok teknoloji şirketinde işten çıkarma furyası yaşanırken hangi özellikteki çalışanların işini koruma olasılığının daha yüksek olduğu da tartışmaya açıldı. Haberde konu şu sözlerle masaya yatırıldı:

“Amazon CEO’su Andy Jassy geçen ay, şirketin yapay zekâ kullanımının önümüzdeki birkaç yıl içinde iş gücünü azaltacağını beklediğini kaydetmesi birçok çalışanın yapay zekanın onların yerini alacağı korkusunu doğruladı. Bu korku, iki hafta sonra Microsoft’un yaklaşık 9.000 kişiyi, yani iş gücünün yaklaşık yüzde 4’ünü işten çıkaracağını açıklamasıyla daha da güçlendi. Yapay zekanın beyaz yakalı çalışanların yerini almaya hazır olduğu tartışılmaz. Peki tam olarak ne tür çalışanlar? Jassy’nin açıklaması, tam da bu soru üzerine bir tartışmanın ortasına düştü.”

Giriş seviyesi riskli mi?

Haberde bazı uzmanlara göre yapay zekanın daha çok görevleri en basit ve dolayısıyla otomasyonu en kolay olan ‘acemi çalışanları’ etkilemesinin muhtemel olduğu kaydedilerek, şöyle devam edildi:

“Yapay zekâ şirketi Anthropic’in CEO’su Dario Amodei, yakın zamanda Axios’a yaptığı açıklamada, bu teknolojinin beş yıl içinde tüm giriş seviyesi beyaz yakalı pozisyonların yarısını yok edebileceğini söyledi. Yeni üniversite mezunları arasındaki işsizlik oranındaki artış, yapay zekanın iş piyasasındaki zorlukların nedeni olduğunu kanıtlamasa da, bu endişeyi daha da artırdı.

Ancak yapay zekâ sektörünün diğer liderleri, daha genç çalışanların yapay zekadan faydalanma olasılığının yüksek olduğunu ve deneyimli çalışanların nihayetinde daha savunmasız olacağını savunarak karşıt görüş öne sürdü. Haziran ayı sonlarında New York Times’da düzenlenen bir etkinlikte verdiği bir röportajda, OpenAI’ın operasyon direktörü Brad Lightcap, teknolojinin “daha kıdemli, rutine daha yatkın bir çalışan sınıfı” için sorun yaratabileceğini öne sürdü. Bu sorunun nihai cevabının çok büyük etkileri olacak. Giriş seviyesi işler en çok risk altındaysa, üniversite öğrencilerini nasıl eğittiğimizi, hatta üniversitenin değerini bile yeniden düşünmemiz gerekebilir. Ve eğer daha yaşlı çalışanlar en çok risk altındaysa, büyük ölçekli işten çıkarmalar işgücü piyasasının kalıcı bir özelliği haline gelirse ekonomik ve hatta siyasi istikrarsızlığa yol açabilir.”

İtalya’da ilginç araştırma

Araştırma şirketi Gartner’ın CEO anketini yürüten başkan yardımcısı David Furlonger, yapay zekânın daha deneyimli çalışanların yerini alması durumunda ortaya çıkacak sonuçları değerlendirerek “Bu insanlar ne yapacak? Nasıl finanse edilecekler? Vergi gelirleri üzerindeki etkisi ne olacak? Sanırım hükümetler bunu düşünüyor” dedi.

Yapay zekâ üzerine çalışan ekonomistler ve diğer uzmanların, yapay zekânın kimleri yerinden etme olasılığının daha yüksek olduğu konusunda genellikle farklı sonuçlara vardığını belirten yazıda şunlar kaydedildi:

“Yapay zekâyı bugüne kadar en yaygın olarak kullanan alanlara baktığımızda, giriş seviyesi çalışanlar için vahim bir tablo çıkıyor. Bordro işleme şirketi ADP’nin verileri, bilgisayarla ilgili alanlarda, iki yıldan az kıdeme sahip çalışanlar için istihdamın 2023’te zirveye ulaştığını ve o zamandan beri yaklaşık yüzde 20-25 oranında azaldığını gösteriyor. Yapay zekâya giderek daha fazla bağımlı hale gelen müşteri hizmetleri temsilcileri arasında da benzer bir durum söz konusu. Verileri analiz eden Stanford araştırmacısı Ruyu Chen’e göre, aynı dönemde bu sektörlerdeki istihdam, iki veya daha fazla yıllık kıdeme sahip çalışanlar için arttı. Diğer çalışmalar da dolaylı da olsa benzer bir yöne işaret ediyor. 2023’ün başlarında İtalya, yazılım geliştiricilerinin kodlamaya yardımcı olarak için kullandıkları ChatGPT’yi geçici olarak yasakladı. Kaliforniya Üniversitesi (Irvine) ve Chapman Üniversitesi’nden bir araştırma ekibi, ChatGPT’nin etkisini incelemek için İtalyan kodlayıcıların üretkenliğindeki değişimi, yazılımı yasaklamayan Fransa ve Portekiz’deki kodlayıcıların üretkenliğiyle karşılaştırdı.

Çalışma ChatGPT’nin orta düzey çalışanların işlerini giriş düzeyindeki çalışanların işlerine göre daha olumlu yönde dönüştürdüğünü tespit etti. Araştırmacılara göre, genç kodlayıcılar görevlerini biraz daha hızlı tamamlamak için yapay zekâyı kullanırken, deneyimli kodlayıcılar genellikle ekiplerine daha geniş bir fayda sağlamak için yapay zekayı kullandı. Örneğin, yapay zeka, orta düzey kodlayıcıların diğer kodlayıcıların çalışmalarını incelemelerine, iyileştirmeler önermelerine ve bilmedikleri dillerdeki projelere katkıda bulunmalarına yardımcı oldu.

Makalenin yazarlarından Sarah Bana, “İnsanlar bir işte gerçekten iyi olduklarında, sonunda kendi projeleri üzerinde çalışmak yerine başkalarına yardım ediyorlar” dedi. Dr. Bana, makalenin sonucunun yapay zekanın şirketlerin daha az genç kodlayıcıya istihdam sağlamaya (çünkü giriş seviyesi görevleri tamamlamak için daha az kodlayıcıya ihtiyaç duyulacaktı) ancak daha fazla orta seviye kodlayıcıyı işe almaya (çünkü yapay zekâ, tüm ekip için değerlerini artırıyordu) teşvik edecekti."

Orta kademe çalışanın durumu ne olacak?

New York Times’ın haberine göre ABD’nin prestijli üniversitesi M.I.T.’de ekonomist olan ve işyerinde yapay zekanın kullanımını inceleyen Danielle Li, yapay zekânın giriş seviyesi çalışanlara kıyasla yüksek vasıflı çalışanları daha fazla zora sokabileceği yönünde senaryolar olduğunu söyledi. Li’ye göre bunun nedeni, vasıflı insanlarla becerileri arasındaki bağın yapay zekâyla kopabilmesi. Örneğin, artık kod yazmak için mühendis veya hukuki bir metin yazmak için avukat olmaya gerek kalmayabilir. Li, “Dünyanın bu hali deneyimli çalışanlar için iyi değil. Becerinizin nadirliği için ücret alıyorsunuz ve yapay zekâ, becerinin insanların dışında da yaşamasına olanak tanıyor” dedi. Haber şöyle devam etti:

“Dr. Li, yapay zekânın daha az deneyimli çalışanlar için de iyi olmayacağını söyledi. Ancak yeni üniversite mezunları arasındaki işsizlik artışının, işverenlerin yapay zeka çağında sadece daha az acemi çalışana değil, genel olarak daha az çalışana ihtiyaç duyacakları yönündeki beklentilerinden kaynaklandığını tahmin etti. Genel bir işe alım yavaşlaması, başlangıçta bir işleri olmadığı için üniversiteden yeni mezun olan çalışanlar üzerinde daha büyük bir etkiye sahip olabilir.

Fikri mülkiyet alanında uzmanlaşmış küçük bir hukuk firmasının ortağı olan Robert Plotkin, yapay zekânın, firmasının patent ofisine sunduğu belgeleri düzenleyen hukuk müşavirleri gibi daha düşük vasıflı çalışanlara olan ihtiyacını etkilemediğini söyledi. Ancak firmasının artık, üretken yapay zekânın kullanıma sunulmasından birkaç yıl öncesine kıyasla, aralarında birkaç yıllık deneyime sahip olanların da bulunduğu, yaklaşık yarı yarıya daha az sözleşme avukatı kullandığını da sözlerine ekledi. Bu daha kıdemli avukatlar patent başvurularını hazırlıyor ve daha sonra Plotkin inceleyip düzeltmeler isteyebiliyor. Ancak Plotkin aşina olmadığı bir bilim veya teknoloji alanında olmadığı sürece, bir yapay zekâ asistanının yardımıyla patent başvurularını daha verimli hazırlayabiliyor."

Yüksek maaş ve teknoloji konusunda isteksizlik...

Gartner analisti David Furlonger, “İdari, e-posta takibi veya belge yönetimi gibi bir aktivite içeren her şey, yapay zeka tarafından oldukça kolay bir şekilde yapılabilir ve bu da yöneticilere daha fazla mentorluk yapma zamanı sağlar” dedi. Otonom yapay zeka araçları geliştiren 2389 Research’ün CEO’su Harper Reed ise yüksek maaşlar ve yapay zekâyı benimseme konusundaki isteksizliğin bir araya gelmesinin, deneyimli kodlayıcıların işlerini riske atabileceğini söyledi. Haber şöyle devam etti:

“Reed, ‘Maliyetleri düşürmenin yolu, elinizdeki en ucuz çalışanları işten çıkarmak değil. En ucuz çalışanı alıp, pahalı çalışana eş değer hale getiriyorsunuz’ dedi.