Yapay zekâ modanın DNA'sını değiştiriyor

AHENK BAYAZIT  Moda endüstrisi, ışıltılı vitrininin ardındaki üretim fazlası ve atık sorunuyla yüzleşirken, çözüm teknolojiden geliyor. Bugün sezgiye dayalı üretimin bedelini hem markalar hem de gezegen ödüyor. Bu gidişatı değiştirmek üzere yola çıkan ‘fashion-tech’ girişimi Refabric, moda değer zincirini tersine çeviriyor. Tasarım ve üretim arası mesafeyi yapay zekâ ile kısaltan Refabric’in Kurucu Ortağı ve CEO’su Begüm Doğru Öztekin ile kadın girişimciliğinden sektörün geleceğine uzanan bir sohbet gerçekleştirdik.

Refabric’i kurarken hangi ihtiyaç sizi en çok harekete geçirdi?

Refabric’in doğuşu aslında çok temel bir gözleme dayanıyor: Moda endüstrisinde üretim ve tasarım süreçleri yıllardır neredeyse aynı şekilde ilerliyor. İstanbul Teknik Üniversitesi Tekstil Mühendisliği geçmişim ve sektörde geçirdiğim yıllar boyunca, özellikle numune, üretim ve pazarlama tarafında ciddi zaman ve kaynak kayıpları olduğunu birebir deneyimledim.

Tasarım döngüsü hâlâ manuel ilerliyor, kararlar veri yerine sezgiye dayanıyor ve sonuç olarak milyonlarca ürün tüketiciye ulaşmadan atığa dönüşüyor. Ben de hep şunu düşündüm: Yapay zekâ, tasarım ve üretim arası bu uzun mesafeyi kısaltabilir, hata payını azaltabilir ve sürdürülebilirliği ölçülebilir hâle getirebilirdi. Refabric’i kurarken amacımız tam olarak buydu: Modayı sadece estetik bir alan olmaktan çıkarıp veriye dayalı, öngörülebilir, hızlı ve sürdürülebilir bir ekosisteme dönüştürmek.

Yapay zekâ teknolojisini moda ve sürdürülebilirliğe nasıl entegre ettiniz?

Refabric’te yapay zekâ yalnızca bir teknoloji değil, tasarımcının yeni yaratıcı asistanı. Platformumuz, tasarımcıların moodboard’larını, eskizlerini ya da ilham görsellerini analiz ederek dakikalar içinde üretilebilir tasarımlar oluşturuyor.

Ayrıca markanın estetik DNA’sını, geçmiş koleksiyonlarını ve renkkumaş tercihlerini öğrenerek her markaya özgü bir stil dili geliştiriyor. Bununla birlikte AI Twin dediğimiz dijital modellerle markalar fiziksel çekim yapmadan koleksiyonlarını farklı pazarlar, bedenler, yaş grupları ve etnik kimlikler üzerinde görselleştirebiliyor. Bu sadece maliyet avantajı değil, daha kapsayıcı ve erişilebilir bir moda anlayışına da katkı sağlıyor. Sürdürülebilirlik tarafında ise koleksiyonlar henüz üretilmeden tüketiciyle buluşuyor. Ön sipariş veya ilgi ölçümü sayesinde hangi ürünlerin üretileceği veriye dayanıyor. Böylece numune sayısı azalıyor, fazla üretim engelleniyor ve stok atığı minimuma iniyor. Aslında sürdürülebilirliği soyut bir kavram olmaktan çıkarıp tamamen ölçülebilir bir sistem hâline getiriyoruz.

Kadın bir girişimci olarak teknoloji odaklı bir moda girişiminde yer almak size ne ifade ediyor?

Benim için hem kişisel hem kolektif bir güç anlamına geliyor. Moda ve teknolojinin kesişiminde, geleneksel süreçleri dönüştürme ve sektöre yenilikçi bir bakış açısı kazandırma fırsatını görmek beni her gün motive ediyor. Ayrıca Refabric’i üç kadın girişimci olarak kurup büyütmemiz, bu yolculuğu çok daha değerli kılıyor. Birbirimizi hem işin stratejik tarafında hem de duygusal anlamda desteklemek, kadın dayanışmasının ve ekip ruhunun gerçek bir örneği.

Türk Telekom Ventures ile yollarınız nasıl kesişti?

TT Ventures PİLOT Programı çok uzun zamandır ilgimizi çeken bir hızlandırma programıydı. Refabric’in globalleşme adımlarının güçlendiği, LVMH Hızlandırma Programı’na kabul edildiğimiz ve H&M, Dior gibi markalarla iş birliklerimizin başladığı bir dönemde başvuru yapmak için doğru zaman olduğunu hissettik. TT Ventures PİLOT’un hem mentorluk hem de kurumsal iş ağı gibi birçok alanda önemli bir kapı açacağını biliyorduk. Gerçekten de öyle oldu; teknoloji altyapımızı güçlendirdik, girişimimizi ölçeklendirdik ve kurumsal dünyayla da iş bağlantılarımızı büyütmeye başlayarak daha güçlü bağlar kurduk. TT Ventures PİLOT bizim için bir hızlandırma programından çok daha fazlasıydı. Teknik tarafta çok kritik mentorluklar aldık. Türkiye’deki kurumsal şirket ekosistemi ile daha hızlı entegrasyon sağladık, büyük markalara erişimimiz kolaylaştı. Globalde LVMH hızlandırma sürecinde kazandığımız ivmeyi Türkiye tarafında daha sağlam bir temele oturtmamızı sağladı. TT Ventures PİLOT, Refabric’in hem teknik hem operasyonel hem de ticari stratejisinin oluşturulmasında önemli bir dönüm noktası oldu.

10 NUMUNE YERİNE 1 ‘DİJİTAL İKİZ’

Moda sektöründe veri ve yapay zekânın geleceğini nasıl görüyorsunuz?

Artık modada sezgiye dayalı karar alma dönemi sona eriyor; bunun yerine veri, davranış analitiği ve AI tabanlı öngörü sistemleri geliyor. Gelecekte üç büyük dönüşüm görüyorum: AI ile kişiselleştirme, dijital ikizlerle üretim öncesi testler ve sürdürülebilir veri ekonomisi. Yakın zamanda sanal çekimlerin, AI modellerin ve dijital koleksiyonların e-ticaretin yeni standardı olacağına inanıyorum. Bu sayede daha sürdürülebilir koleksiyonlar yapılabilir hale gelecek ve stok optimizasyonları kolaylaşacak. Refabric’in vizyonu da bu dönüşümü hızlandırmak ve sektöre yeni sürdürülebilir üretim standartları kazandırmak üzerine kurulu.

Refabric’in çözümü moda markalarının üretim süreçlerinde en çok hangi noktada dönüşüm yaratıyor?

Refabric’in en büyük etkisi, modanın onlarca yıldır değişmeyen üretim zincirini tamamen tersine çevirerek başlıyor. Normalde tasarım yapılır, numuneler üretilir, koleksiyon hazırlanır, ardından tüketiciden geri bildirim alınır. Bu süreç hem maliyetli hem de çok yavaş. Biz bu zinciri baştan sona dijitalleştirdik ve önce tüketiciden başlayarak üretime giden yepyeni bir model oluşturduk.

Tasarımcı bir eskiz yüklediğinde ya da moodboard oluşturduğunda Refabric onu saniyeler içinde üretime uygun, kumaş - doku - renk bilgileriyle birlikte marka DNA’sını yansıtan gerçekçi bir tasarıma dönüştürüyor. Böylece tasarımcıların günler veya haftalar harcadığı süreç birkaç dakika içinde tamamlanıyor. Ardından bu tasarım, markaya özel ‘AI Twin’ modeller üzerinde, farklı bedenlerde, yaşlarda, etnik kökenlerde, gerçek bir fotoğraf gibi görselleştiriliyor. Bu aşamada fiziksel numuneye gerek kalmadan marka koleksiyonu e-ticaret seviyesinde görüntü kalitesiyle inceleyebiliyor.

Asıl dönüşüm ise burada başlıyor: Koleksiyon daha üretilmeden önce tüketiciye sunulabiliyor, pre-order toplanabiliyor ve hangi tasarımın gerçek talep gördüğü net bir şekilde analiz edilebiliyor. Böylece markalar üretim kararlarını sezgiyle değil, tamamen veriye dayalı biçimde alıyor. Bugün birçok markanın 10 numuneden 1 final ürün şeklindeki eski döngüsü, Refabric’le 1 dijital numuneden direkt üretim modeline dönüşüyor. H&M’in AI Twin süreçlerini doğrudan e-ticaret görsellerinde kullanması, Desigual’ın on-demand collection modelini hayata geçirmesi de sektördeki değişimin ilk yansımaları.

Refabric, markaların tasarım hızını artırmakla kalmıyor, üretim öncesi talebi ölçerek stok riskini ortadan kaldırıyor; fiziksel numune ihtiyacını azaltarak zaman - maliyet tasarrufu sağlıyor ve tüm süreci sürdürülebilir, ölçülebilir ve ölçeklenebilir bir yapıya taşıyor.

Bugün moda-tech alanında girişim kurmak isteyen genç kadınlara en önemli tavsiyeniz ne olurdu?

Benim genç kadınlara tavsiyem, teknik bir altyapıdan gelmiyorsanız bile bunu bir bariyer olarak görmemeniz. Bugün sektörlerde devrim yaratan birçok girişimin arkasındaki kurucular teknikten değil, problemden yola çıkıyor. Önemli olan sektördeki sıkışmışlığı fark etmek, süreci anlamak ve ‘Bu neden böyle olmak zorunda?’ sorusunu cesaretle sorabilmek. Teknoloji, bu sorunun cevabını hayata geçirmenin bir aracı zaten; öğrenilir, geliştirilebilir ve doğru ekiplerle birlikte inşa edilir.

İkinci olarak global düşünmelerini çok önemsiyorum. Moda, sınırları olmayan bir sektör ve sizin çözümünüz de aynı açıklıkta olmalı. Ürününüzü daha ilk günden farklı pazarlara göre tasarlamak büyük bir vizyon avantajı sağlıyor. Biz Refabric’te LVMH Hızlandırma Programında bunu çok erken yaşadık, ekip olarak globalde güçlü bir oyuncu olabileceğinizi görmek büyük özgüven veriyor.