ABD-İran savaşının fitili ateşlendi mi? 'Gece Avcısı' ilk kez ortaya çıktı!

Diplomasi ile askeri caydırıcılığın iç içe geçtiği hassas bir süreçte, İran ile ABD arasındaki temaslara ilişkin belirsizlikler sürüyor.

ABD basınının aktardığına göre henüz resmen başlamamış olan müzakerelerin çerçevesi, yeri ve katılımcıları konusunda Tahran’ın yeni talepler gündeme getirmesi, sahadaki askeri hareketlilikle birlikte bölgesel dengeleri daha kırılgan hale getiriyor.

İRAN’IN İSTEDİĞİ GÖRÜŞME FORMATI BELLİ OLDU

ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığını artırdığı, bölge ülkelerinin ise olası bir çatışmayı önlemek amacıyla yoğun diplomatik girişimlerde bulunduğu bir dönemde, İran dün daha önce varılan bazı mutabakatlardan geri adım attı. ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında yapılması planlanan görüşmelere ilişkin olarak, toplantının yeri ve formatı yeniden tartışmaya açıldı.

Axios’un haberine göre İran, görüşmelerin İstanbul yerine Umman’da yapılmasını istiyor. Tahran ayrıca, daha önce gözlemci olarak davet edilen ülkelerin sürece dahil edilmesine karşı çıkarak, temasların “tamamen ikili bir çerçevede”, yalnızca Tahran ile Washington arasında yürütülmesini talep ediyor. ABD ise Tahran’ın Umman teklifini kabul etti.

‘İRAN İKİ TAARRUZ GERÇEKLEŞTİRDİ’

Diplomatik belirsizlik devam ederken, Umman Denizi'nde Salı akşamı yaşanan askeri hareketlilik de dikkat çekti. İran ordusu, dün altı saatlik bir zaman dilimi içinde bölgede iki ayrı askeri faaliyet gerçekleştirdi; Washington basını bunu “taarruz” olarak tanımladı.

Aktarılanlara göre ilk olayda Devrim Muhafızları’na ait sürat tekneleri, Hürmüz Boğazı yakınlarında ABD bayraklı bir ticaret gemisine yaklaştı. ABD Donanması’na ait bir destroyerin bölgeye gelerek gemiye refakat etmesi ve ABD Hava Kuvvetleri’nin destek vermesinin ardından İran tekneleri bölgeden ayrıldı. Olayda herhangi bir silahlı çatışma yaşanmadı.

‘MÜSAMAHA GÖSTERİLMEYECEK’

Aynı gün içinde yaşanan ikinci olayda ise ABD Merkez Komutanlığı’na (CENTCOM) göre, İran’a ait bir insansız hava aracı USS Abraham Lincoln uçak gemisine yakın bir mesafeye ulaştı. CENTCOM Sözcüsü Yüzbaşı Tim Hawkins, hava aracının bir F-35 savaş uçağı tarafından düşürüldüğünü açıkladı. Hawkins, yazılı açıklamasında, “İran’ın uluslararası sularda ve hava sahasında devam eden taciz ve tehditlerine müsamaha gösterilmeyeceğini” belirtti. Ayrıca, “ABD güçlerine, bölgesel ortaklara ve ticaret gemilerine yakın bölgelerde İran’ın faaliyetlerinin, çatışma, yanlış hesaplama ve bölgesel istikrarsızlık riskini artırdığını” vurguladı.

İRAN, RUSYA'DAN 'GECE AVCISINI' TESLİM ALDI

Bununla birlikte İran, Rusya’dan aldığı Mi-28NE “Gece Avcısı” saldırı helikopterinin fotoğraflarıyla gündemde. NATO terminolojisinde “Havoc” olarak bilinen bu ileri teknoloji helikopterlerin İran hava sahasında görüldüğü iddiaları, askeri çevrelerde büyük yankı uyandırdı.

Askeri istihbarat paylaşımlarıyla tanınan Voyennıy Osvedomitel Telegram kanalı, dijital kamuflajlı bir Mi-28NE’yi paylaştı. Görüntülerde helikopterin ana rotor kanatları sökülmüş ve hassas parçaları koruyucu kılıflarla kaplanmış halde, yakın zamanda sevk edildiği düşünülüyor. İranlı gazeteci Muhammed Tahiri’nin Ocak ayında paylaştığı benzer fotoğraf, iddiaları daha da güçlendirdi.

'EN GÜÇLÜ HELİKOPTER FİLOLARINDAN BİRİ'

Teslimatın, 2023’te iki ülke arasında imzalanan geniş kapsamlı savunma anlaşması çerçevesinde yapıldığı tahmin ediliyor. Bu anlaşma, Sukhoi Su-35S savaş uçakları ve Yak-130 eğitim uçaklarını da kapsıyordu. İran Savunma Bakan Yardımcısı Tuğgeneral Mehdi Farahi, bu anlaşmalar sayesinde ülkenin bölgedeki en güçlü helikopter filolarından birine sahip olacağını daha önce vurgulamıştı.

Mi-28NE, gece-gündüz her türlü hava koşulunda görev yapabiliyor. 30 mm’lik mermilere dayanıklı zırhlı kokpiti, yüksek hayatta kalma özellikleri ve silah sistemleriyle dikkat çekiyor. Helikopterde 30 mm’lik döner top, tanksavar füzeleri ve hava-hava füzeleri bulunurken, kızılötesi karşı tedbir sistemleriyle donatılmış durumda.

İran, bu tedarikle birlikte Irak, Cezayir ve Uganda’nın ardından Mi-28NE kullanan ülkeler arasına katılıyor ve Körfez’deki askeri kapasitesini, Rusya ile savunma iş birliğini yeni bir seviyeye taşıyor.

‘TÜM SEÇENEKLER HALA MASADA’

Öte yandan Washington cephesinde gelişmeler yakından izleniyor. Beyaz Saray Sözcüsü Caroline Levitt, gazetecilere yaptığı açıklamada, Trump’ın temsilcisi Steve Witkoff ile son olaylar hem de İran’ın müzakerelere ilişkin yeni talepleri hakkında görüştüğünü söyledi. Levitt, “Amerika Birleşik Devletleri açısından görüşmelerin planlaması devam ediyor” dedi ve ayrıntıya girmeden,
“Görüşmelerin bu hafta içinde devam etmesi bekleniyor” ifadelerini kullandı.

Beyaz Saray’ın genel tutumuna da değinen Levitt, Trump yönetiminin diplomasiye öncelik verdiğini vurgulayarak, “Başkan Trump için ilk seçenek her zaman diplomasidir. Ancak Başkan tüm seçenekleri masada tutmaktadır” şeklinde konuştu.

Trump ise bölgede USS Abraham Lincoln uçak gemisinin varlığına dikkat çekerek caydırıcılık mesajı verirken, tercih edilen yolun bir anlaşma olduğunu da açıkça dile getirdi. Analistler, müzakere sürecinin ilerlememesi halinde Washington’ın seçenekleri yeniden değerlendirilebileceğine işaret ediyor.

‘WITKOFF’UN İSRAİL ZİYARETİ Mİ ETKİLİ OLDU?’

ABD’li yetkililer, Trump’ın Witkoff ve Kushner’ı Arakçi ile görüşmekle görevlendirmesinin, askeri bir operasyon için örtü oluşturmadığını özellikle vurguladı. Diplomatik temaslar bu çerçevede sürerken, Witkoff dün İsrail’i ziyaret etti. İsrail basınından bazı kaynakların iddiasına göre görüşmelerin Türkiye yerine Umman’da yapılmasını Beyaz Saray’ın kabul etmesinde Tel Aviv’de Witkoff’un yaptığı görüşmeler etkili oldu.

Başlangıçta İstanbul’da yapılması planlanan görüşme, Axios’a göre Türkiye, Katar ve Mısır’ın koordineli diplomatik girişimlerinin bir sonucu olarak gündeme gelmişti. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman ve Pakistan’ın da dahil olduğu daha geniş bir katılım öngörülüyordu.

BEYAZ SARAY’IN ÇANTASINDAKİ TALEPLER

ABD’nin müzakere masasına getirdiği talepler üç ana başlıkta toplanıyor: İran’da uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen durdurulması, balistik füze programına kısıtlamalar getirilmesi ve Tahran’ın bölgesel müttefikleri ile vekil güçlerine verdiği desteğin sonlandırılması.

İran tarafı ise açıklamalarında ağırlıklı olarak nükleer programa odaklanıyor. New York Times’ın aktardığına göre İranlı yetkililer, nükleer programın askıya alınması veya sınırlandırılması seçeneklerini tamamen dışlamıyor. Tahran, geçen yıl ABD tarafından gündeme getirilen ve nükleer enerji üretimi için “bölgesel bir konsorsiyum” kurulmasını öngören öneriye de atıfta bulunuyor. Buna karşın İran yönetimi, balistik füze kapasitesi ve vekil güçlerle ilgili başlıkların müzakere konusu yapılmasına mesafeli yaklaşıyor.

‘İRAN URANYUMU RUSYA’YA MI TRANSFER EDİLECEK?’

Bu süreçte Rusya da önemli bir aktör olarak öne çıkıyor. Konuya yakın kaynaklara göre, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmede, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun Rusya’ya transferine yönelik bir formüle açık olunduğu mesajını iletti. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, konunun “bir süredir gündemde” olduğunu ve Moskova’nın tüm taraflarla temas halinde bulunduğunu belirterek, Rusya’nın olası yeni bir anlaşmada rol üstlenmeye hazır olduğunu söyledi.

Öte yandan Türkiye, görüşmelere ev sahipliği yapmayacak olsa da diplomatik çabaların içinde yer almayı sürdürüyor. Ankara, Mısır ve Katar ile koordinasyon halinde, askeri bir tırmanmanın önlenmesine odaklanıyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, nükleer programdan başlanarak her başlığın ayrı ayrı ele alınacağı aşamalı bir müzakere modeli önermişti.

NE OLMUŞTU?

Bu, İran ile İsrail arasında Haziran 2025'te meydana gelen ve 12 gün süren çatışmaların ardından, ABD'li ve İranlı yetkililer arasındaki ilk görüşme olacak.

Arakçi, İran'daki devrimin 47. yıl dönümü münasebetiyle başkent Tahran'da devrim lideri Ayetullah Humeyni'nin türbesinde yaptığı konuşmada, İran'ın diplomasiye hazır olduğunu belirterek, "Ancak diplomasi, baskı, yıldırma ve güç kullanımıyla bağdaşmaz. Sonuçlarının yakında ortaya çıkmasını umuyoruz" demişti.