Deprem uyarı sistemi Venezuela'da milyonlarca kişiyi saniyeler öncesinden nasıl uyardı?

Venezuela'da yaşanan 7.5 ve 7.2 şiddetindeki iki ardışık depremin ardından büyük bir yıkım meydana geldi. Son açıklamalara göre ülkede can kaybının en az 235’e ulaştığı, yaralı sayısının ise 4 bin 300’ü aştığını duyuruldu. İşte belki de bu rakamların çok daha düşmesine sebep olan Google'ın erken uyarı sistemi, ortaya çıkan görüntülerde ne kadar hayati bir role sahip olduğunu göstermiş oldu.

Ülkedeki depremler sırasında milyonlarca Android kullanıcısının sarsıntı başlamadan saniyeler önce telefonlarına gelen bildirimle uyarıldığı belirtiliyor.

Hatta bir evdeki güvenlik kameralarına yansıyan görüntülerde erken uyarı sisteminin neredeyse 20 saniyeyi aşan bir sürede kullanıcısını uyardığı gözüküyor. Sarsıntı, telefonuna gelen bildirim ile oturduğu koltuktan kalkan bir babanın çocuğunu alarak dışarıya çıkmasından hemen sonra başladığını görüyoruz.

İşte bu olan olay, akıllı telefonların doğal afetlerde hayat kurtarabilecek bir erken uyarı aracı haline gelip gelemeyeceği sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Bu sistemde aslında Google, depremi önceden tahmin etmiyor. Firmanın uzun süredir kullanılan Android Deprem Uyarı Sistemi, depremin ilk sismik belirtilerini tespit ederek yıkıcı sarsıntılar bölgeye ulaşmadan önce kullanıcılara otomatik bildirim gönderiyor. 

ANDROİD DEPREM UYARI SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR?

Google'ın Android Deprem Uyarı Sistemi (AEAS), dünyanın en büyük deprem algılama ağlarından biri olma özelliğine sahip. Sistem, Android telefonlarda bulunan ivmeölçer (accelerometer) sensörlerini küçük birer sismik algılayıcıya dönüştürüyor. Bir nevi hepimizin elinde olan telefonları, br verici olarak kullanıyor diyebiliriz.

Bir telefonda depremi işaret eden ani titreşimler algılandığında, anonim olarak kaydedilen bu veriler, Google'ın sunucularına gönderiliyor. Aynı bölgede bulunan çok sayıda cihazda benzer hareketler tespit edilirse, sistem bunun gerçek bir deprem olduğunu doğruluyor ve depremin merkez üssü ile büyüklüğünü saniyeler içinde hesaplıyor.

Tüm bu hesaplamaların ardından sarsıntının henüz ulaşmadığı bölgelerdeki Android kullanıcılarına erken uyarı bildirimi gönderiliyor. Kullanıcılar böylece yıkıcı sarsıntılar başlamadan önce, birkaç saniye ile onlarca saniye arasında değişebilen kritik bir zamanı kazanmış oluyor. 

Sistemin çalışma mantığı da aslında oldukça basit ve depremlerin farklı hızlarda ilerleyen sismik dalgalar üretmesine dayanıyor. İlk ulaşan ve genellikle daha az yıkıcı olan P dalgaları, telefonların sensörleri tarafından tespit edilirken, asıl hasara neden olan S dalgaları daha yavaş ilerliyor.

Google'ın erken uyarı sistemi, P dalgalarını algılar algılamaz depremi analiz ediyor ve S dalgaları bölgeye ulaşmadan önce risk altındaki kullanıcılara uyarı gönderiyor. Özetle deprem başlangıcındaki daha ufak sarsıntıları algılayarak, asıl vurucu olan sarsıntılar gelmeden önce kullanıcılarını uyarmış oluyor.

Bu sistem, çıkış kapısı yakında olan insanların evden çıkması, çıkamayacak olanların güvenli bir noktaya geçmesi veya kritik operasyonların durdurulması için hayati önem taşıyan saniyeleri kullanıcılara vermiş oluyor. Özellikle geleneksel sismometre ağlarının sınırlı olduğu ülkelerde Android telefonların yaygınlığı sayesinde, erken uyarı sistemlerinin daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlayan önemli bir çözüm sunuluyor da diyebiliriz.

DEPREM UYARI SİSTEMİ NASIL AÇILIR?

Deprem uyarı sistemi Google'ın sağladığı hemen hemen Android temelli bir çok akıllı telefon modelinde açılabiliyor. Desteklenen bölgelerde ise Android 5.0 ve üzeri işletim sistemine sahip cihazlarda ek bir uygulama yüklemeye gerek kalmadan kullanılabiliyor. Tabi bu sistem farklı markalarda Android'in markalar tarafından özelleştirilebilir kendi kullanıcı arayüzleri sebebiyle farklı menüler altında olabiliyor. genelde ise konum servisleri ya da güvenlik menülerinin altından bu ayarı açabiliyorsunuz.

- Ayarlar uygulamasını açın.
- Konum menüsüne girin. (Bazı modellerde Güvenlik ve Acil Durum menüsü altında da bulunabiliyor)
- Deprem Uyarıları seçeneğini bulun.
- Buradaki ayarı Açık konuma getirin.
- Ayrıca telefonunuzun Konum Hizmetleri özelliğinin de açık olduğundan emin olun. Sistemin çalışabilmesi için konum servislerine izin vermiş olmanız gerekyor.
- Ayrıca cihazın internete bağlı olması, uyarıların zamanında alınabilmesi açısından oldukça önemli

Depremleri önceden tahmin etmek hala mümkün değil ama erken uyarı sistemleri afetlere hazırlık konusunda önemli bir yere sahip. Venezuella örneğinde olduğu gibi bu tarz büyük sarsıntılar meydana geldikleri anda devreye giren ve sarsıntıları tespit eden bu tarz teknolojiler sayesinde, bilgiler saniyeler içinde milyonlarca kişiye ulaştırılarak can kayıpları büyük oranda azaltabiliyor.

Akıllı telefonların dünya genelinde yaygınlaşması da bu sistemleri daha etkili hale getiriyor. Uzmanlara göre bağlı cihazlar, bulut bilişim altyapıları ve gerçek zamanlı veri ağlarının afet yönetiminde giderek daha kritik bir rol oynadığı görüşünde. Depremlerin yanı sıra sel, fırtına ve aşırı sıcak hava olayları gibi doğal afetlerde de benzer erken uyarı sistemlerinin yaygınlaşmasının toplumların afetlere karşı daha dirençli hale gelmesine katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.

Her ne kadar hiçbir teknoloji bir depremin meydana gelmesini engelleyemese de, birkaç saniyelik erken uyarının bile ne kadar hayati bir önem teşkil ettiğini ve birçok insan için hayatta kalma şansını önemli ölçüde artırabileceğini görebiliyoruz.