Molatik Sözlük: 19 - Kelimelerin asıl anlamları

Gün içinde onlarca, yüzlerce kelime kullanıyoruz. Bazılarının anlamlarını tam olarak biliyoruz ancak bazıları ezbere ağzımızdan çıkıyor. Biz de Molatik Sözlük olarak gün içinde kullandığımız kelimelerin asıl anlamlarını araştırdık. Birlikte Molatik olalım…

Molatik Sözlük: 19 - Kelimelerin asıl anlamları

Zıbarmak
 

Zıbarmak<br />
&nbsp;
Genelde anlamını bilmeden kullanıyoruz “Yat zıbar” deriz. Manası ‘dayak atmak, sopayla dövmek’ demekmiş. Sopa kelimesiyle köken olarak aynı, eski Türkçe.
 
 
 

İzbandut
 

İzbandut<br />
&nbsp;
Dağ gibi bir adam gördük mü “İzbandut gibi maşallah” deriz. Heh o kelime İtalyanca ‘sürgüne veya ağır cezaya mahkûm edilmiş kimse, forsa, hükümlü’ anlamına gelen ‘sbandito’ kelimesinin dilimize girmesiyle oluşmuştur.
 

Ajistasyon
 

Ajistasyon<br />
&nbsp;
"Ya bırak ajitasyon yapıyor inanma" diyenler oluyor. Aslında ‘acıtasyon’ (öyle bir kelime de yok) demek istiyordur o kişi. Karşısındaki kendisini acındırmak istiyordur. Aslında kelime ‘ajitasyondur’ ve asıl anlamı ‘körüklemek’tir. Fransızca ‘agitation’ sözcüğünün dilimize gelmesiyle oluşmuştur.

Baza
 

Baza<br />
&nbsp;
Fransızca ‘altyapı, temel, altlık’ manasındaki ‘base’ kelimesi bize ‘yatak altlığı’ olarak geçmiş, baza olmuş.
 

Hergele
 

Hergele<br />
&nbsp;
Asıl anlamı oldukça farklıymış. Yaramaz çocuklar, gençler için kullanılan bir sıfat ama asıl anlamı ‘yaban eşeği, sürü halinde eşek’ demek. Farsçada ‘χargale’ gelip Türkçeye yerleşmiş.
 

Yosma
 

Yosma<br />
&nbsp;
Günümüzde ‘hakaret’ anlamında kullanılan bir kelime yosma ancak ‘şen ve güzel kadınları’ için kullanılan bir sıfat.
 

Çığır
 

&Ccedil;ığır<br />
&nbsp;
Günümüzde ‘bir işte yeni bir yol kullanmak’ anlamında kullanılıyor ama asıl manası ‘yürüyerek açılan yol’ demekmiş.
 

Bendeniz
 

Bendeniz<br />
&nbsp;
Aman dikkat. Bu kelimeyi kullanırken anlamını bilerek kullanın. Farsça kökenli ‘bande’ sözcüğünden türemiş. Bande kelimesinin anlamı da ‘bağlanmış, bağlı, köle, kul’ anlamına gelmekte. Yani ‘bendeniz’ dediğinizde ‘köleniz’ demiş oluyorsunuz.
 

Umarsız
 

Umarsız<br />
&nbsp;
Bilinenin aksine umursamaz kelimesinin karşılığı değildir umarsız. Umar kelimesi eski Türkçe kökenli. Dilimize Farsçadan geçen ‘çare’ kelimesinin karşılığıdır. Çaresiz de diyebiliriz.
 

Efkâr
 

Efk&acirc;r<br />
&nbsp;
“Efkârlıyım bu gece” dediğinizde insanların aklına hüzünlü olduğunuz gelir ancak tam olarak anlamı o değildir. Arapça ‘fkr (fikir)’ sözcüğünün çoğulu olan ‘efkar’ yani ‘fikirler’ anlamına gelmektedir. Düşünceler içerisinde olmak demek. Gerçi efkarlanınca düşüncelere de dalarız. Bir yerinden bağlamak mümkün.
selcuk.bulut@milliyet.com.tr

 
Bu makaleye ifade bırak