Adet ağrısının ötesinde: Endometriozis

DİDEM SEYMEN - Kadın Hastalıkları ve Doğum, Jinekolojik Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Murat Naki, endometriozisin neden bu kadar geç fark edildiğini, belirtilerinin neden değişken seyrettiğini ve hastalığın kadınlar üzerindeki etkilerini anlattı.

Endometriozis nedir?

Endometriozis, rahim iç tabakasını oluşturan endometrium benzeri dokunun rahim dışında yerleşmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Bu doku yumurtalıklar, tüpler, karın zarı, bağırsaklar ya da mesane gibi farklı bölgelerde bulunabilir. Her adet döngüsünde hormonal değişimlere yanıt veren bu odaklar, çevre dokularda iltihabi bir sürece, yapışıklıklara ve ağrıya neden olabilir. Hastalık zaman içinde ilerleyebildiği gibi, uzun süre sessiz de seyredebilir.

Endometriozisin en ayırt edici özelliklerinden biri, belirtilerinin kişiden kişiye büyük farklılıklar göstermesidir. Bazı kadınlar hafif şikâyetlerle yaşamını sürdürürken, bazıları orta ya da şiddetli ağrılar nedeniyle günlük hayatında ciddi kısıtlılıklar yaşayabilir. Ağrının şiddeti, hastalığın evresini ya da yaygınlığını her zaman yansıtmaz. Hafif evrede olup yoğun ağrı yaşayan hastalar olabileceği gibi, ileri evrede endometriozisi olup neredeyse hiç yakınması olmayan kadınlar da olabilir. Hatta bazı kişiler uzun süre hiçbir belirti fark etmeyebilir.

Endometriozisin belirtileri

Endometrioziste en yaygın yakınma pelvik ağrıdır. Bunun yanında şu belirtiler görülebilir:

• Ağrılı adet dönemleri
• Adet öncesi veya sonrasında haftalarca süren kramplar
• Yoğun adet kanaması veya dönemler arasında kanama
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Bağırsak hareketleri sırasında rahatsızlık
• Adet döngüsünün herhangi bir döneminde bel ağrısı
• İnfertilite

Bu belirtiler her kadında aynı şekilde ortaya çıkmaz ve zaman içinde değişkenlik gösterebilir.

Kimler daha yüksek risk altında?

Genellikle adet döngüsünün başlamasından yıllar sonra ortaya çıkar. En sık 30’lu ve 40’lı yaşlarda görülse de belirtiler ergenlik döneminde başlayabilir. Ailede endometriozis öyküsü olması riski artırır. Erken yaşta adet görmek, kısa adet döngüleri, uzun ve yoğun adet kanamaları da risk faktörleri arasında yer alabilir. Gebelik döneminde semptomlar geçici olarak azalabilir ancak bu durum hastalığın ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Tanı neden geç konuyor?

Endometrioziste sorun, hastalığın tek bir belirtiyle değil; zamana yayılan, parçalı bir tabloyla kendini göstermesidir. Pek çok hasta yıllarca “ağrılı adet”, “bağırsak hassasiyeti” ya da “stres” gibi nedenlerle değerlendirilir. Bu da tanının gecikmesine yol açabilir.

Kısırlığa sebep olabilir

Endometriozis yalnızca ağrıya neden olan bir hastalık değildir. En ciddi sonuçlarından biri kısırlıktır. Ağrıyı azaltmaya yönelik bazı ilaç tedavileri bulunmakla birlikte, bunların doğurganlığı artırıcı etkileri yoktur. Cerrahi sonrası gebelik mümkün olabilir ancak bu her hasta için geçerli değildir.

Endometriozisin daha ağır bir formu olan derin infiltratif endometriozis, bazen şiddetli ağrılarla kendini gösterirken bazen de uzun süre sessiz ilerleyebilir. Mesane, bağırsak veya sinir dokularına yayılan bu form, geç fark edildiğinde iş ve sosyal yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir.

Tedavi nasıl planlanır?

Endometriozis tedavisinde tek tip bir yol izlenmez. Tedavi planı; hastanın yaşı, şikâyetlerinin şiddeti, hastalığın yaygınlığı ve çocuk sahibi olma isteği gibi birçok faktör dikkate alınarak belirlenir. Bazı hastalarda ağrıyı kontrol etmeye yönelik medikal yaklaşımlar tercih edilirken, özellikle derin infiltratif endometriozis varlığında cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Cerrahinin temel amacı, endometriozis odaklarının yayıldığı dokuların mümkün olduğunca temizlenmesi ve çevre yapıların korunabilmesidir. Uygun hastalarda robotik cerrahi, özellikle bağırsak, mesane ve sinir dokularına yakın yerleşimli odakların hassas biçimde çıkarılmasına olanak tanıyabilir.