“Atopik dermatit” kaşıntının ötesinde bir hastalık

PROF. DR. HALUK ÇOKUĞRAŞ - Yapılan çalışmalar, atopik dermatitin görülme sıklığının yüzde 5 ile yüzde 15 arasında değiştiğini göstermektedir. Daha da önemlisi, bu hastalık çoğu zaman “alerjik yürüyüş” dediğimiz sürecin ilk basamağıdır; yani ilerleyen yıllarda astım veya alerjik rinit gelişiminin habercisi olabilir.

Genetik yatkınlık ilk sırada

Atopik dermatit gelişiminde en önemli risk faktörü, ailede alerjik hastalık öyküsünün bulunmasıdır. Bunun yanında; beslenme alışkanlıkları, hava kirliliği, iklim değişiklikleri ve modern yaşam tarzı da hastalığın ortaya çıkışında rol oynar. Özellikle doğadan uzak, steril ve kapalı yaşam biçimi bağışıklık sisteminin dengesini etkileyerek atopik hastalıkların görülme sıklığını artırmaktadır.

En belirgin özelliği: Şiddetli kaşıntı

Atopik dermatit kronik seyirli, alevlenmelerle ilerleyen bir hastalıktır. Cilt belirgin şekilde kurudur ve bu zemin üzerinde kızarıklık, sulanma ve yoğun kaşıntı gelişir. Yaşa göre tutulan bölgeler değişiklik gösterebilir:

• Bebeklerde: Yanaklar, saçlı deri, kol ve bacakların dış yüzleri
• Çocuklarda: Dirsek içi, diz arkası, boyun ve kulak arkası
• Daha ileri yaşlarda: El ve ayaklar

Bez bölgesinin genellikle etkilenmemesi, tanı açısından önemli bir ipucudur. Kaşıntı o kadar şiddetli olabilir ki; gece uykuları bölünür, bebeklerde huzursuzluk ve ağlama nöbetleri gelişir. Daha büyük çocuklarda ise bu durum psikolojik etkiler yaratabilir. Ayrıca bu hastalarda cilt enfeksiyonlarına yatkınlık da artmıştır.

Başka hastalıklarla karışabilir mi?

Atopik dermatit bazı cilt hastalıklarıyla karıştırılabilir. Örneğin:

• Seboreik dermatit: Daha çok saçlı deride görülür, sarımsı yağlı kabuklarla seyreder ve kaşıntı belirgin değildir.
• Sedef hastalığı: Keskin sınırlı, pullu plaklarla karakterizedir; kaşıntı genellikle ön planda değildir.
• İmpetigo: Bakteriyel bir enfeksiyondur, “bal rengi” kabuklanma ile tipiktir ve bulaşıcıdır.
• Uyuz: Özellikle geceleri artan yoğun kaşıntı ve aile içinde yayılım ile dikkat çeker.

Son yıllarda daha sık gördüğümüz “atipik” seyirli uyuz vakaları, tanıyı zorlaştırabilmektedir.

Besin alerjisi ile ilişkili mi?

Atopik dermatit ile besin alerjisi sık karıştırılır. Oysa bunlar iki ayrı klinik durumdur. Atopik dermatitli çocukların yalnızca yaklaşık üçte birinde besin alerjisi eşlik eder. Bu durum genellikle yaşamın ilk aylarında başlayan ve daha ağır seyreden olgularda görülür.

En sık suçlanan besinler, “inek sütü” ve “yumurta”dır. Bu tür bir ilişki saptanırsa, ilgili besinler diyetten çıkarılabilir. Ancak her atopik dermatit hastasına gereksiz diyet uygulanması doğru değildir.

Tedavinin temeli: Doğru cilt bakımı

Atopik dermatitte en kritik nokta, cilt bariyerinin korunmasıdır. Çünkü bu hastalıkta deriden su kaybı artar ve dış etkenlere karşı savunma zayıflar.

Bu nedenle nemlendiriciler tedavinin temelidir ve günde en az 2 kez uygulanmalıdır. Özellikle banyodan hemen sonra kullanılması büyük önem taşır. Düzenli nemlendirici kullanımıyla ataklar azalır, hastalık şiddeti hafifler, kortizon ihtiyacı düşer.

Atopik dermatitte sık banyo yapmak bazen deriyi daha fazla kurutabilir, banyoların şu şekilde yapılması önerilir:

• Su ılık olmalı (yaklaşık 37°C)
• Süre 5-10 dakika ile sınırlı tutulmalı
• Haftada 2-3 kez yapılmalı
• Banyodan sonraki ilk 3 dakika içinde nemlendirici uygulanmalı

Geleneksel sabunlar cildi kuruttuğu için önerilmez. Bunun yerine pH 5-6 arası, parfümsüz, sabun içermeyen, hassas ciltlere uygun temizleyiciler tercih edilmelidir.

Günlük hayatta nelere dikkat edilmeli?

• Yünlü ve sentetik kıyafetlerden kaçınılmalı
• Cildi tahriş eden faktörler azaltılmalı
• Alerji tetikleyicileri varsa uzak durulmalı
• Alevlenme dönemlerinde uygun tedavi kremleri kullanılmalı

Son Söz

Unutulmamalıdır ki; atopik dermatit, yalnızca bir cilt hastalığı değildir. İlerleyen süreçte astım ve alerjik nezle gibi hastalıkların gelişimine zemin hazırlayabilir. Atopik dermatit erken dönemde doğru yönetildiğinde kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Bu nedenle “basit bir kuruluk” olarak görülmemeli, özellikle şiddetli kaşıntı ve tekrarlayan döküntüler varlığında mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.

Sağlıklı günler dilerim.