Ay, Güneş’e perde çektiğinde takvimler 2061’i gösterecek!

SEYHAN AKINCI - Geçtiğimiz çarşamba günü gerçekleşen tam güneş tutulması 2 dakika 18 saniye sürdü. Tutulmayı yerinde görmek isteyenler İspanya’ya akın etti. Bu tutulmanın bir diğer önemi de 2061 yılına kadar Avrupa’dan gözlenebilecek başka bir tam güneş tutulmasının gerçekleşmeyecek olması. Astronomik takvime baktığımızdaysa gelecek yaz bizi çok daha uzun bir tam güneş tutulması bekliyor. Yaklaşık 6 buçuk dakika sürmesi beklenen tutulma Kuzey Afrika’da gerçekleşecek. İnsanlık tarihi boyunca merak edilen tutulmaları ve yakın zamanda bizi bekleyen gök olaylarını emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Serdar Evren ile konuştuk.

12 Ağustos’ta gerçekleşen tam güneş tutulmasını astronomik açıdan diğer güneş tutulmalarından ayıran özellikler neler?

2026 yılının ikinci tutulma mevsimi başladı. Tutulma mevsimi, en az iki tutulmanın kaçınılmaz olarak gerçekleşeceği yaklaşık 35 günlük bir dönemdir. 2026 yılının ilk tutulma sezonunda iki tutulma yaşandı: 17 Şubat’ta halkalı veya “ateş çemberi” şeklinde bir güneş tutulması ve 2-3 Mart’ta tam bir ay tutulması görüldü. Güneş tutulması mevsiminde, Dünya, Ay ve Güneş uzayda aynı hizaya gelir. Güneş tutulması mevsimleri yaklaşık her 173 günde bir (yaklaşık her altı takvim ayında bir) tekrarlanır.

12 Ağustos Çarşamba günü İspanya, İzlanda, Grönland ve daha birçok yerde milyonlarca insan, Ay’ın Güneş’i tamamen örttüğü muhteşem bir tam güneş tutulmasına tanık oldu. En uzun tutulma anında, Grönland ve İzlanda arasında Kuzey Atlantik üzerindeki merkez hattına yakın bir noktada, tutulmanın tam süresi 2 dakika 18 saniye sürdü. İspanya’daki gözlemciler en fazla 1 dakika 50 saniyelik bir tam tutulma süresi gördü. Tutulma sırasında Güneş batı ufkunun sadece birkaç derece üzerinde oldu, bu da tutulmuş Güneş’in etrafında muhteşem bir karanlık manzara yarattı. İspanya’dan görülebilen son tam güneş tutulması, bir asırdan fazla bir süre önce, 30 Ağustos 1905’te gerçekleşmişti. 2061 yılına kadar Avrupa’dan gözlenebilecek başka bir tam güneş tutulması da denk gelmeyecek. 21. YY’ın en uzun tutulmalarından biri 2 Ağustos 2027’de 6 dakika 23 saniye ile Kuzey Afrika’daki tam güneş tutulmasıyla gerçekleşecek.

Önümüzdeki bir yıl içinde gökyüzü gözlemcilerinin özellikle takvimlerine işaretlemesi gereken başlıca olaylar hangileri?

Önümüzdeki bir yıl gökyüzünü gözlemleye meraklılar için oldukça yoğun geçecek; gece gökyüzünde meteor yağmurlarını, gezegenleri ve Ay’ı izlemek için birçok fırsat var. 28 Ağustos sabahı ülkemizden de kısmen görülebilecek bir parçalı ay tutulması var. Sabaha karşı 04:30 sıralarında başlayacak ve hava aydınlanıncaya kadar batı ufkunda izlenebilecek. Ay tutulmaları sırasında dolunay olduğundan bütün gece Ay tam olarak gözlenebilecek.

4 Ekim akşamı hava karardıktan sonra doğu ufkundan Satürn yükselmeye başlayacak ve bütün gece sabaha kadar gökyüzünde kalacak. Teleskopla gözlem için çok iyi fırsat hatta gece yarısı çekilecek fotoğraflar çok daha net olacak.

24 Aralık gecesi süperay var. Olduğundan daha büyük ve daha parlak gözleme şansımız var. Gözlem deneyimi olanlar diğer dolunaylara göre aradaki farkı hemen anlayabilecek.

2027 yılına girdikten sonra gök olayları devam ediyor. 6 Şubat’ta tutulma avcıları için bu sefer halkalı güneş tutulması var. Ancak ülkemizden değil, Afrika’nın, Güney Amerika’nın, Pasifik’in, Atlantik’in ve Antarktika’nın büyük bir bölümünden görülebilecek.

19 Şubat tarihinde bu sefer Kızıl Gezegen Mars, kırmızı rengiyle bütün gece gökyüzünde gözlenmeyi bekleyecek. Oldukça büyük ve parlak olarak gökyüzümüzü süsleyecek.

Bir ay tutulması daha 20-21 Şubat gecesi gözlenecek. Yarı Gölgeli Ay Tutulması olarak hafif gölgeli bir aydınlanma görünecek. Avrupa, Asya, Kuzey/Batı Avustralya, Afrika, Kuzey Amerika’nın büyük bir kısmı, Güney Amerika, Pasifik, Atlantik, Hint Okyanusu, Arktik ve Antarktika’dan görülebilecek.Ve son yılların en önemli tam güneş tutulması 2 Ağustos’ta. Kuzey Afrika’dan ve Mısır’ın güneyine yakın bölgeden rahatlıkla gözlenebilecek. Öğle vakti hava yaklaşık 6,5 dakika tamamen kararacak, yıldızlar ve gezegenler şov yapacak. Bu tutulma ülkemizden parçalı tutulma olarak izlenebilecek.

Astronomi konusunda hiçbir bilgisi olmayan biri gökyüzü olaylarını takip etmeye nereden başlamalı?

Hem ülkemizde hem yurt dışı resmi web sayfalarında ayrıntılı bilgiler veriliyor. Ayrıca yıldız ve gezegen konumlarını gösteren, uydu geçişlerini haber veren, Aurora olaylarını ikaz eden, cep telefonu uygulamaları var. Bunlar önemli zamanlarda alarmın yanı sıra takipçileri  bilgilendiriyor.

“Ulusal gözlemevlerimiz ziyarete açık”

Gök bilimlerinin turizmi de etkilediğini düşündüğümüzde ülkemizde ve dünyada meraklılarına nereleri görmelerini önerirsiniz?

 İngiltere’de Londra yakınlarındaki Stonehenge çok değerli bir miras. Yüksek dikili taşların konumları size Güneş’in ve Ay’ın yıllık hareketleri hakkında bilgi sağlıyor. Prag’daki meşhur 600 yıldır çalışan astronomik saat görülmeye değer. Bunun yanı sıra Avrupa’daki eski gözlemevleri birer müze gibi ziyaretçilerini bekliyor. Ülkemizdeki antik yerleşim yerlerinde bulunan güneş saatleri incelenebilir. Üniversite gözlemevleri veya ulusal gözlemevlerimiz de ziyarete açık. Yetkililerle temasa geçildiğinde size gözlem turu yaptırabiliyorlar. Ayrıca gözlem şenliklerine de katılabilirsiniz.

“Gece yarısından hemen önce sokağa çıkın”

Perseid, Geminid ve Leonid gibi meteor yağmurlarından hangileri Türkiye’den daha iyi gözlemlenebilir?

Yıl içinde görülebilen 12-13 göktaşı yağmurundan en iyi seçilebilenleri Perseid, Geminid ve Leonidlerdir. Perseid Meteor Yağmuru’nun etkisi 17-18 Ağustos’a kadar sürüyor, karanlık yerlerde bunları yakalama şansımız devam ediyor. Diğer iki önemli yağmur, kış aylarına denk geliyor. Bunlardan birincisi 16-18 Kasım tarihleri arasında görülebilen Leonidler; ikincisi ise 13-14 Aralık’ta Geminid Meteor Yağmuru. Bu ünlü göktaşlarının gökyüzünde yeşil iz bırakmasını izlemek için gece yarısından hemen sonra soğuğa rağmen dışarı çıkmayı unutmayın!