Bilmiyorsanız dokunmayın sadece 112’yi arayın!

SEYHAN AKINCI - Biz de ilk yardımın önemi, doğru müdahalenin hayat kurtarmadaki rolü ve Türkiye’de ilk yardım bilincinin geldiği nokta üzerine İstanbul İl Ambulans Servisi Avrupa Yakası Başhekimi Murat Lafcı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı Acil Yardım ve Cankurtarma Şube Müdürü Dr. Özkan Kaan Karadağ ve Kızılay Sağlık Hizmetleri ve İlk Yardım Müdürü Elif Taşkın Aytekin ile konuştuk

Murat Lafcı (İstanbul İl Ambulans Servisi Avrupa Yakası Başhekimi):Bireysel ilk yardım eğitimlerine ilgi artıyor

Kurumsal olarak, özellikle mevzuat ve iş kolu gereklilikleri nedeniyle ilk yardım eğitimlerine başvurular daha yoğun oluyor. Ancak son dönemde bireysel anlamda da ilk yardım eğitimi alma taleplerinin arttığını görüyoruz. Henüz yeterli düzeyde olmasa da vatandaşların bu konudaki ilgisinin belli bir seviyeye ulaştığını söyleyebiliriz.

Doğru bilinen yanlışlar?

En temel ilke, tıpta da geçerli olan “önce zarar verme” yaklaşımıdır. Kişi doğru müdahalenin ne olduğunu bilmiyorsa hastaya müdahale etmemesi, yanlış bir uygulama yapmamasından dolayı daha faydalı olabilir. Toplumda en sık karşılaştığımız yanlışlardan biri, kişilerin yeterli bilgiye sahip olmadan, iyi niyetle de olsa hastaya müdahale etmeye çalışması. İlk yardımda doğru bilgiye sahip olmak çok önemli. Çünkü yanlış bir müdahale, fayda sağlamak yerine hastanın durumunu daha da kötüleştirebilir.

Günde 6-8 bin çağrı

112 Acil Çağrı Merkezi’ne günlük yaklaşık 6 bin ila 8 bin arasında acil yardım çağrısı geliyor. 112 Acil Çağrı Merkezi’nin polis, itfaiye ve sağlık hizmetlerini tek numara altında birleştirmesiyle tüm acil çağrılar bu merkez üzerinden karşılanıyor. Sağlık açısından baktığımızda çağrıların önemli bir bölümünü göğüs ağrısı ve inme gibi medikal vakalar oluşturuyor. Bunların ardından önemli başvuru nedenlerinden biri de trafik kazaları.

Göğüs ağrısında ilk etapta ne yapmalı?

Öncelikle kişinin sakin olması ve durumunu ciddiye alması gerekiyor. Göğüs ağrısına sol kola yayılan uyuşma veya ağrı, boyun ya da ense bölgesinde ağrı gibi belirtiler eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden 112 aranmalı veya uygun ve güvenli şekilde sağlık kuruluşundan yardım alınmalı. Özellikle vurgulamak istediğim bir konu var: İlk yardım eğitimi almamış kişilerin her göğüs ağrısında ya da her rahatsızlık hissinde doğrudan kalp masajı, yani CPR uygulamasına başlaması doğru değildir. CPR, kişinin bilincinin ve normal solunumunun olmadığı durumlarda, uygun değerlendirme sonrasında uygulanması gereken bir yaşam kurtarıcı müdahaledir.

Telefonda yönlendirme

Acil çağrı merkezlerinde görev yapan sağlık personeline yönelik eğitimler gerçekleştiriliyor. Çağrıyı karşılayan sağlık personeli, ambulans ekibi olay yerine ulaşana kadar, karşısındaki kişinin durumuna ve bilinç düzeyine göre telefonda yapılması gerekenleri adım adım anlatabiliyor. Bu yönlendirmelerle ilk müdahalenin hasta yakını tarafından yapıldığı vakalar oldu. Bu vakalarda hastaların daha sonra hastaneye ulaştırılarak sağlıklarına kavuştuğunu gördük.

Vakaya ulaşma süresi 8 dakika 42 saniye

İstanbul’da vakayla ve zamanla yarışıyoruz. Ortalama olarak bir vakaya ulaşma süremiz yaklaşık 8 dakika 42 saniye civarında. Ancak bazı acil durumlarda her saniye çok önemli. Özellikle beyin ve kalp gibi hayati organların etkilendiği durumlarda, sağlık ekipleri olay yerine ulaşana kadar bilinçli vatandaşların doğru ilk yardım uygulamalarını yapabilmesi büyük önem taşıyor. 112 elbette hastane öncesi sağlık hizmetlerinde çok önemli bir kurum. Ancak sağlık ekipleri olay yerine ulaşana kadar geçen sürede vatandaşların bilinçli olması da son derece önemli. Ne kadar çok vatandaşımız temel ilk yardım eğitimi alır ve doğru müdahaleyi öğrenirse, sağlık ekipleri olay yerine ulaşana kadar hastaya o kadar doğru destek sağlanabilir.

Bu nedenle ilk yardım eğitimlerinin yalnızca kurumlarda değil, toplumun geneline yayılması; özellikle okullarda ve günlük yaşamın farklı alanlarında ilk yardım bilincinin artırılması gerektiğini düşünüyorum. Kamu spotları, sosyal medya ve eğitim faaliyetleriyle vatandaşların bilinçlenmesini sağlayarak daha sağlıklı ve güvenli bir gelecek oluşturabiliriz.

Elif Taşkın Aytekin (Kızılay Sağlık Hizmetleri ve İlk Yardım Müdürü): Göğüs ağrısında en çok yapılan hata

Kalp krizi ve kalp durmasında ilk yardım açısından nelere dikkat edilmeli?

Öncelikle göğüs ağrısı, kalp krizi ve kalp durması birbirinden farklı şeyler. Göğüs ağrısı göğsün ortasında başlayabilir, boyuna doğru yayılabilir, sol kola veya sırta vurabilir. Mide bulantısı ve bilinç seviyesinde değişiklik de görülebilir. Burada en çok yapılan hata, göğüs ağrısı başladığı andan itibaren insanların efor sarf etmeye devam etmesi. Oysa hemen istirahate geçmek ve kişi yalnızsa göğüs ağrısını hissettiği anda 112’ye haber vermek çok önemli. Göğüs ağrısı şiddetlenmiş, bilinç kapanmış ve solunum durmuşsa yetişkin kişiye derhal 30 göğüs basısı ve 2 kurtarıcı nefesle devam eden temel yaşam desteğinin uygulanması gerekiyor. Kişinin bilinci kapalı ancak solunumu varsa da koma pozisyonu verilmesi gerekiyor. Burada hastanın değerlendirilmesi çok önemli. Değerlendirmede aldığımız belirti ve bulgulara göre yapacağımız ilk yardım adımları değişiyor.

Çocuklarda kalp durması

Çocuk ve bebeklerde nasıl bir uygulama yapılıyor?

Bebeklerde çok fazla göğüs ağrısı belirtisi görmeyiz ancak kalp durması olabilir. Özellikle solunum yolu tıkanmasına bağlı olarak ortaya çıkabilir. Bebek bilinci kapalı ve nefes alamıyorsa önce 2 kurtarıcı nefes, ardından 30 göğüs basısı yapıyoruz. Bebeklerde göğüs basısı iki parmakla uygulanıyor. Yetişkinlerde ise iki el kullanılıyor.

Çocuklarda ise özellikle spor sırasında, havuzda veya alerjik bir durumda böyle bir tabloyla karşılaşılabilir. Çocuğu değerlendiriyoruz; bilinci kapalı ve solunumu yoksa 2 kurtarıcı nefes ve 30 göğüs basısıyla devam ediyoruz. Çocuklarda göğüs basısı tek elle yapılıyor. İlk yardım uygulamalarında 0-1 yaş bebek, 1-8 yaş çocuk, 8 yaş üstü ise yetişkin olarak kabul ediliyor. Bunların her birinde olayın ne olduğu, olay sonrasında görülen belirti ve bulgulara göre uygulanacak ilk yardım adımları farklılık gösteriyor.

İlk yardım gerektiren bir olaya tanık olunduğunda müdahale etme zorunluluğu var mı?

Türk Ceza Kanunu kapsamında bir acil durumla karşılaştığımızda tüm vatandaşların 112’yi bildirme gibi bir zorunluluğu var. 112 Acil Çağrı Merkezi’ne haber vermek gerekiyor. Olay yerinde ilk yardımcı varsa, öncelikli olarak en son güncel bilgilere sahip olan ve ilk yardım eğitimi almış kişilerin müdahale etmesi bekleniyor. Doktor varsa tabii ki doktorun sorumluluğu üstlenmesi ya da sağlık personeli varsa müdahaleyi onların yapması beklenir. Ancak eğitim almış, sertifikasının üzerinden üç yıl geçmiş ve ne yapacağı konusunda tedirginlik hisseden bir kişi söz konusuysa, “Kimseye zarar vermeyin, bilmiyorsanız dokunmayın, sadece 112’yi arayın” diyoruz.

Heimlich uygulaması

Tam tıkanma durumunda Heimlich manevrası uygulanıyor. Kısmi tıkanıklığı olan, öksüren ve konuşabilen kişiye Heimlich manevrası yapılmıyor. Bu ayrımı bilmek gerekiyor. Tam tıkanmada kişinin arkasına geçilerek iki kürek kemiğinin arasına yukarıdan aşağıya doğru süpürür tarzda beş kez vuruyor. Daha sonra göbek deliğinin yaklaşık dört parmak yukarısına bir el yumruk şeklinde yerleştirilip diğer elle kavranarak öne doğru beş kez karın basısı uygulanıyor. Bu şekilde beş sırt vuruşu ve beş karın basısı dönüşümlü olarak uygulanıyor. Ancak gebelerde karına bası yapılmaması gerekiyor; göğse bası uygulanıyor. Burada önemli olan, kişinin olay anında yalnızca sosyal medyada gördüğü görüntüyü hatırlayarak müdahale etmesi değil, doğru değerlendirmeyi yapabilmesi.

İlk yardım sertifikası 3 yılda bir yenileniyor

“Bilinçli ilk yardım hayat kurtarır” bizim bu yılki sloganımız. Bilinçli olmak için herkesi bilgilenmeye ve öğrenmeye davet ediyoruz. Tekil kişi olarak yaklaşık 900 bin kişi eğitim için başvurdu ancak kurumsal başvuru ve iş yeri oranı çok daha yüksek. Avrupa standartlarında olduğu gibi katılımcının bilgi, beceri ve yeterlilik açısından yüzde 85 performans göstermesi gerekiyor ki ilk yardımcı belgesi ve sertifikası olabilsin. İlk yardımcı belgesi üç yıl geçerli. Üç yılın sonunda katılımcının bir günlük güncelleme eğitimi alması gerekiyor. Çünkü ilk yardım bilgileri, uluslararası akademik araştırmalar doğrultusunda her beş yılda bir rehber olarak yeniden yayınlanıyor. En son Ekim 2025’te yayınlandı. Şu anda yeni rehber elimizde. Dolayısıyla bilgilerin güncellenmesi, beceriye dayalı pratik uygulamaların hatırlatılması çok önemli.

Dr. Özkan Kaan Karadağ (Acil Yardım ve Cankurtarma Şube Müdürü): Eğitimin uygulamalı olması özellikle önemli

İlk yardım bilgisinin toplumun her kesimine ulaşması amacıyla adalar, vapurlar ve plajlar gibi vatandaşlarımızın yoğun olarak bulunduğu alanların yanı sıra üniversiteler, eğitim kurumları, hastaneler, muhtarlıklar, ilçe belediyeleri, sivil toplum kuruluşları ve çeşitli derneklerde ilk yardım farkındalık eğitimleri gerçekleştiriyoruz. Çalışmalarımızda vatandaşlarımıza acil bir durumda öncelikle kendi güvenliklerini ve olay yeri güvenliğini sağlamaları, 112 Acil Çağrı Merkezi’nden doğru şekilde yardım istemeleri ve profesyonel ekipler gelene kadar yapılabilecek temel ilk yardım uygulamaları hakkında bilgi veriyoruz. Doğru bilinen yanlışlara da dikkat çekiyoruz. Bilinçli birey, güçlü toplum, hayat kurtaran ilk yardım! İlk yardım eğitimi almak isteyen vatandaşlarımız, merkezimize telefon ve e-posta yoluyla ulaşabilir; internet sitemiz üzerinden de başvuru ve iletişim kanallarımıza erişebilir. Ayrıca sahada gerçekleştirdiğimiz farkındalık eğitimleri sırasında görevli ekiplerimizden doğrudan bilgi alarak merkezimize başvurabilirler. Eğitimin uygulamalı olması özellikle önemli. Çünkü ilk yardım yalnızca okuyarak veya dinleyerek öğrenilebilecek bir konu değil. Katılımcıların maketler üzerinde uygulama yapması, doğru müdahale tekniklerini birebir deneyimlemesi ve eğitim sırasında farklı senaryolar üzerinden pratik yapması, acil bir durumda daha kontrollü hareket edebilmesine katkı sağlıyor.