Böbrek taşında tanıdan tedaviye yol haritası

Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Sahir Kılıç, böbrek taşlarının nasıl oluştuğu, hangi belirtilerle kendini gösterdiği ve günümüzde kullanılan tedavi yöntemleri hakkında merak edilenleri anlattı.

Böbrekte taş nasıl oluşur?

İdrarda çok sayıda kimyasal madde bulunur. Bu maddelerden bazıları taş oluşma riskini artırırken bazıları taş oluşumunu engelleyici görevdedir. Bazı kişilerde taş oluşumunu artıran maddeler dışarıdan fazla alınabilir veya vücut tarafından fazla üretilebilir. Bu durumda idrarda çökelti oluşarak zamanla taş meydana gelebilir. Bunun yanında bazı bireylerde taş oluşumunu azaltan maddelerin (inhibitörlerin) az olması da taş riskini artırır.

Belirtileri nelerdir?

Taşın yerleşimine göre belirtiler değişiklik gösterir:

Taş böbrekte ise: Aynı tarafta künt ağrı, kasığa doğru yayılım ve idrarda kan görülebilir.

Taş üreterde ise: Ani ve şiddetli yan ağrısı, idrarda kanama, bulantı ve kusma olabilir.

Taş mesanede ise: İdrar yaparken ağrı, aniden idrarın kesilmesi ve kanama görülebilir.

Taş üretrada ise: Damla damla idrar yapma, ağrı veya idrarın tamamen tıkanması yaşanabilir.

Taşın tanısı nasıl konur?

Öncelikle hastanın öyküsü ve şikâyetleri değerlendirilir. İlk basamak testler arasında idrar analizi, direkt üriner sistem grafisi ve ultrasonografi yer alır. Ultrasonografi basit, güvenilir bir yöntemdir. Günümüzde en doğru tanı çoğunlukla ilaçsız tomografi ile konulmaktadır.

Tedavi seçenekleri neler?

• Medikal (ilaç tedavisi)
• ESWL: Dışarıdan şok dalgalarıyla taş kırma
• Açık cerrahi girişim
• Endoskopik (kapalı) yöntemler

1980’li yıllara kadar taşların büyük kısmı açık ameliyatla tedavi edilirken, günümüzde açık cerrahinin oranı yüzde 1–5 seviyelerine düşmüştür. Taşların büyük bölümü ESWL veya endoskopik girişimlerle tedavi edilmektedir. Flexible üreterorenoskopideki teknolojik ilerlemeler bu yöntemi cerrahi seçenekler arasında önemli bir yere taşımıştır.

Tedavi olmadan taş düşebilir mi?

Taşların önemli bir kısmı küçüktür ve kendiliğinden düşmesi beklenebilir. Ancak bu süreç mutlaka doktor kontrolünde olmalıdır.

Flexible üreteroskopi nasıl yapılır?

Kesi yapılmadan, idrar kanalından girilerek uygulanır. İnce bir kılavuz tel yerleştirilir, ardından üretere özel bir kılıf geçirilir ve içinden flexible üreteroskop böbreğe ilerletilir. Taş görüldükten sonra lazer fiberi ile temas sağlanır ve taş kum tanesi boyutuna gelene kadar parçalanır.

• Genel veya spinal anestezi ile gerçekleştirilebilir, günübirlik cerrahiye uygundur.
• Ameliyat sonrası ağrı genellikle minimum düzeydedir.
• Gelişmiş görüntüleme ile böbreğin neredeyse tüm bölgelerine ulaşılabilir.
• Lazerle taşlar toz hâline getirilebilir.
• Aynı seansta birden fazla taşa müdahale edilebilir.
• Hastanede kalış süresi kısadır.
• Kanama riski düşüktür.
• PCNL’ye göre enfeksiyon riski daha azdır.
• Çift taraflı taşlarda aynı seansta işlem yapılabilir.

Flexible üreteroskopi; alt kaliks taşları, çoklu küçük böbrek taşları, kan sulandırıcı kullananlar, obezite hastalarında uygulanabilir.