Çocuklarda zehirlenmelere karşı farkındalık

Prof. Dr. Haluk Çokuğraş - Zehirlenme; vücuda zararlı bir maddenin farklı yollarla, zarar verecek miktarda alınması sonucu ortaya çıkan klinik tablo olarak tanımlanır. Vakaların büyük çoğunluğu (yüzde 80-85) ne yazık ki kazara meydana gelir. Ülkemizde çocukluk çağı kazaları arasında zehirlenmeler; trafik kazaları, düşmeler ve yanıklardan sonra dördüncü sırada yer almaktadır.

Çocuklarda zehirlenmelerin en önemli nedeni ilaçlardır. Bunun yanı sıra; temizlik ürünleri, soba gazı ve karbonmonoksit, petrol türevleri (gazyağı, tiner vb), böcek ve fare zehirleri ve besinler gibi pek çok etken de zehirlenmelere yol açabilir.

Yaşa göre riskler de değişebilir

Zehirlenmeler her yaş grubunda görülebilir; ancak risk faktörleri yaşa göre farklılık gösterir:

• Yenidoğan ve bebeklik döneminde: Deri yoluyla temas eden maddeler, yanlış ilaç kullanımı veya annenin kullandığı ilaçların anne sütüyle geçişi ön plandadır.
• Oyun çocukluğu döneminde: Merak ve taklit davranışı belirleyicidir. Çocuklar ilaçları şeker zannedebilir, temizlik ürünlerini içecek gibi algılayabilir.
• Ergenlik döneminde: Zehirlenmelerin önemli bir kısmı kendine zarar verme amacıyla ortaya çıkabilir.

Mevsimsel artışlara dikkat

Zehirlenmeler özellikle ilkbahar ve yaz aylarında artış gösterir. Bunun başlıca nedenleri arasında; evlerde yapılan temizlik ve tadilatlar, çocukların daha fazla dış ortamda bulunması ve doğayla temasın artması yer alır. Yaz aylarında hayvan ısırıkları ve sokmaları, sonbaharda ise zehirli mantarlar risk oluşturur. Kış aylarında ise soba gazına bağlı zehirlenmeler öne çıkar.

Zehir vücuda nasıl girer?

• Ağız yoluyla (en sık)
• Solunum yoluyla (gazlar, kimyasallar)
• Deri ve göz temasıyla
• Kan yoluyla (ısırıklar, sokmalar, yanlış enjeksiyonlar)
• Anne karnında ya da anne sütü aracılığıyla

Önlemek mümkün

Basit ama etkili önlemlerle çocukluk çağı zehirlenmelerinin büyük bölümü engellenebilir:

• Tüm kimyasal maddeler ve ilaçlar kilitli dolaplarda saklanmalıdır.
• Ürünler mutlaka kendi orijinal ambalajında tutulmalıdır.
• Temizlik ürünleri asla su veya içecek şişelerine konulmamalıdır.
• Çocukların yanında ilaç kullanılmamalı, ilaçlar “şeker” gibi gösterilmemelidir.
• İlaç kullanımı öncesinde etiket mutlaka dikkatle okunmalıdır.
• Çocuklara bilinmeyen maddeleri tatmamaları gerektiği öğretilmelidir.
• Zehirlenme şüphesinde zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Ayrıca, zehirlenme durumlarında Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) 114 numaralı telefondan 7/24 ücretsiz destek vermektedir.

Besin zehirlenmeleri sık ama önlenebilir

Günlük yaşamda en sık karşılaşılan zehirlenmelerden biri de besin kaynaklı olanlardır. Özellikle et, süt ürünleri, yumurta, deniz ürünleri, konserveler ve mantarlar risk taşır.

Belirtiler genellikle şunlardır:

• Bulantı ve kusma
• İshal
• Karın ağrısı
• Ateş

Aynı ortamda bulunan birden fazla kişide benzer şikâyetlerin görülmesi besin zehirlenmesini düşündürmelidir.

Besin zehirlenmelerinden korunmak için

• Şüpheli mantarlar kesinlikle tüketilmemelidir.
• Gıdalar uygun sıcaklıkta saklanmalıdır (soğukta ya da sıcakta).
• Hijyen kurallarına titizlikle uyulmalıdır.
• Et, tavuk ve yumurta iyi pişirilmelidir.
• Ev yapımı konserveler dikkatle hazırlanmalı, şişmiş kutular kesinlikle tüketilmemelidir.

Son Söz

Çocukları tehlikelerden tamamen izole etmek mümkün değil; ancak riskleri azaltmak büyük ölçüde bizim elimizde. Bilinçli ebeveynlik, doğru saklama alışkanlıkları ve zamanında müdahale, zehirlenmelerin önüne geçmenin en güçlü anahtarıdır.

Sağlıklı ve güvenli bir bahar dileğiyle…