Geri Dön

Dedektör köpekler işbaşında

Helsinki Havaalanı’nda koronavirüs taşıyan kişilerin tespitinde kullanılmaya başlanan özel eğitimli köpekler 10 saniyede sonuca ulaşıyor

Dedektör köpekler işbaşında
Seyhan Akıncı

Hangi maskenin daha koruyucu olduğu, sonbahar ekinoksunun ardından grip aşısını yaptırmalı mıyız soruları, endişe ve merakla takip edilen Kovid-19 aşı çalışmaları... Koronavirüsün hayatımıza girdiği kadar kolay çıkmayacağı belli olduğundan beri yanıtlarını kovaladığımız sorulardan sadece birkaçı. Finlandiya’nın başkenti Helsinki havaalanında başlatılan yeni çalışma deneysel olmakla birlikte sonuçlarıyla oldukça çarpıcı. Geçtiğimiz çarşambadan itibaren özel eğitimli 4 köpek yolcuların Kovid-19 olup olmadığı tespitinde kullanılıyor. Almanya’daki Hannover Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi’nde yapılan araştırmalara göre bir haftalık eğitimden geçen köpeklerin enfekte olmuş kişileri tespit etme başarısı yüzde 94. Köpeklerin ayrıca şu ana kadar Kovid-19 virüsü taşımadığı ya da bulaştırıcı olmadığı da tespit edilmiş.

Sayı 10’a çıkacak

Helsinki Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi’ndeki araştırma ekibinde yer alan Hielm Bjorkman, insanların peşinde olduğu milyon dolarlık sorunun yanıtının köpeklerde olduğunu, fakat bizim onların ne bulduğunu keşfetmemiz gerektiğini belirtiyor. Helsinki havaalanındaki yolculardan enselerindeki teri bir peçeteyle silmeleri isteniyor ve bu numune bir kutuya bırakılıyor. Başka kokuların da olduğu kutular arasında koklama yapan köpekler 10 saniye içerisinde virüs taşıyan kokuyu tespit ediyor. Köpeğin virüsü işaret ettiği kişi ardından havaalanındaki özel sağlık birimine ücretsiz teste yönlendiriliyor. Kasım ayının sonunda havaalanında görevli köpek sayısının 10’a çıkarılması hedefleniyor. Fransa ve ABD’de de bu konuda çalışmalar var. Maliyet ve zaman açısından büyük kazanımlar sağlayan bu yöntem üzerine İstanbul Veteriner Hekimler Odası Başkanı Murat Arslan ve deneyimli köpek eğitmeni Dursun Kaya ile konuştuk.

Dedektör köpekler işbaşında

“Yurt dışından talep geldi”

Gelinen son nokta uygulamanın pratikliğiyle ilgili soruları ortadan kaldırmış görünüyor ancak köpeklerin hangi oranda doğru tespit gerçekleştirdiğiyle ilgili daha fazla bilimsel çalışma ve doğrulamaya ihtiyaç var. Yeterli veri analizinin mevcut olmadığı bu koşullarda tespit köpeklerinin tek başlarına kullanılmasından ziyade diğer tespit yöntemleriyle birlikte fonksiyon almasının sonuca hızlı ulaşmak adına daha uygun olacağını düşünüyorum. Köpeklerin eğitimi esnasında kullanılması zorunlu olan enfekte örnekleri köpek ve köpek eğitmenlerinin sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir. Bu sebeple diğer branşlarda eğitilen köpeklerden farklı olarak kontaminasyonu engelleyici mahiyette sıkı önlemler alınması gerekir. Bu konuda yurt içinden herhangi bir talep almadık ancak koronavirüs tespiti gerçekleştirmek üzere eğitilecek köpeklerle alakalı yurt dışından teklifler aldık. Köpek eğitim süreçleriyle sağlık bilimi arasında inşa edilecek disiplinler arası kuvvetli iş birliğiyle dedektör köpeklerin koronavirüsü tespit etmesi yönteminin uygulanabilir bir sistem olacağını düşünüyorum. Dedektör köpeklerin koku tanıma kabiliyetinin çok yüksek olması sebebiyle koku tanıtımı safhasında kullanılacak donelerin çok net bir biçimde ayrıştırılması ve tanımlanması gerekiyor. Sürecin efektif ve sağlıklı işletilebilmesi adına, enfekte donörlerin cinsiyeti, yaşı, farklı bir hastalığının bulunması, hastalığın hangi safhasında olduğu, kuluçka dönemleri gibi birbirinden farklı birçok değişken ile koronavirüsün birleşmesinden meydana gelen tüm koku örnekleri eğitim sürecine dâhil edilmeli. Gerekli unsurların sağlanması halinde tecrübeli arama köpeklerine 15 gün içerisinde koku tanıtımı gerçekleştirilebilir. Bunun sonrasında havalimanları ve diğer çalışma sahalarında asgari bir ay boyunca oryantasyon eğitimi yapılması gerekir.

“Bu tip çalışmalar kolaylıkla yapılabilir”

Köpekler gelişmiş koku duyusu sayesinde eğitilerek bomba, narkotik ve doğal afetlerde arama kurtarmada kullanılmakta. Son zamanlarda köpeklerden bilimsel çalışmalarda da yararlanılmakta. Adeta biodedektör olarak görev yapıyorlar. Özellikle koku moleküllerinin ağız ve diğer yollarla dışarı çıkabilen bazı kanser türlerinin teşhisinde kullanıldığı biliniyor. Bazılarında başarılı sonuçlar alınmakta. Koronavirüs konusunda da koku duyusunun kullanılmasına dair çalışmalar yapılıyor. Burada temel prensip korona enfekte ter, tükürük gibi vücut sıvılarının emdirildiği nesnelerin köpeklere koklatılması ve doğru örneği bulduğunda ödüllendirilmesi üzerine. Basit bir eğitim olmakla beraber, gürültülü ortamlar ve farklı kokuların olduğu bölgelerde eğitimlerin standardize edilmesi gerekir. Ülkemizde henüz böyle bir çalışma başlamamakla birlikte, yapılacağını düşünmekteyim. Bu çalışmaların yapılması için gerekli bilimsel donanım ve materyal mevcut. Koronavirüsle ilgili de bu tip çalışmalar kolaylıkla yapılabilir. Başarılı olması durumda oldukça yaygın kullanılabilecek bir yöntem olacağı için, gerekli desteklerin TÜBİTAK ve diğer ilgili kurumlar tarafından yapılması gerekir.

Koku alma duyuları en gelişmiş 5 köpek türü

Irklar arasında farklılıklar olmakla birlikte köpeklerin koku alma duyuları oldukça gelişmiştir. Yetileri sayesinde arama kurtarma ve araştırmalarda en çok tercih edilen köpekler sırasıyla şöyle;

Belçika Malinois

Alman çoban köpeği (Sable)

Golden retriever

Labrador retriever

Spaniel springer

 

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber