Dijital sanatla yoga bir arada

Gizem ÇETİMEN - Bir grup insan spor kıyafetleri, sırt çantaları, su mataraları, omuzlarında yoga matlarıyla Sütlüce’deki İBB Dijital Deneyim Merkezi’nin kapısının önünde bekliyorlar... Saat 19.00’da kapı açıldığında, burada toplananlar sanat ile yoganın iç içe geçtiği bir deneyime adım atıyor.“Immersive Yoga” etkinliği Hollandalı ressam Vincent van Gogh’un yapıtlarından ilhamla oluşturulmuş görsel bir atmosfer içinde yoga pratiğini bir araya getiriyor. Etkinlik, “Van Gogh: Işığın İzinde” sergisinin sunduğu dijital evrenin içinde gerçekleşiyor. Projeksiyonlarla kaplı mekân ve yapay zekâ destekli uygulamalar, katılımcıları yalnızca izlemeye değil; durmaya, yavaşlamaya ve bedenle yeniden temas kurmaya yöneltiyor. Farklı tarihlerde ve farklı eğitmenlerin rehberliğinde düzenlenen seanslar, her buluşmada değişen bir deneyim sunuyor.

Bir tablonun içine girmek

Kapı açıldığında kalabalık, Van Gogh’un eserlerinden ve yaşamından kesitlerin yansıtıldığı alandan geçerek mavi ışıkla aydınlatılmış bir koridora yöneliyor. Kimi acele etmeden ilerliyor kimi biraz geride kalıp fotoğraf çekiyor. Ardından Immersive Yoga etkinliğinin gerçekleşeceği Sürükleyici Deneyim Odası’na giriliyor; eğitmen Nihan Yaman katılımcıları karşılıyor ve herkes ışıkla belirlenmiş alanlara matlarını seriyor. Matlar yere serildikten sonra mekân sessizleşiyor.

Yaman’ın yönlendirmelerine hafif bir müzik eşlik ediyor. Katılımcıların dört bir yanını saran ekranlarda, Van Gogh’un resimlerinden seçilmiş öğelerle oluşturulmuş, gece tonlarının ve yoğun mavilerin hâkim olduğu bir görsel yansıtılıyor. Görsel sabit; hareket etmiyor. Loş ama sert olmayan ışık, mekânda tablonun içine girilmiş hissi uyandıran bir arka plan kuruyor.

Herkesin kendi temposunda

İlk nefeslerle birlikte beden, dışarıda bırakılan günün temposundan yavaş yavaş ayrılıyor. Hareketler aceleye gelmiyor, duruşlar uzun tutuluyor. Yoga burada bir performans değil; herkesin kendi temposunda ilerlediği kişisel bir deneyim olarak başlıyor. Odada her seviyeden, hatta yoga ile ilk kez tanışan katılımcılar da var. Hareketler ilerledikçe zorlaşıyor ancak ulaşılamaz bir eşik hissi yaratmıyor. Eğitmen, gerekli noktalarda bedene müdahale ederek yönlendiriyor; zorlanılan anlarda bunun bir yarış olmadığını, önemli olanın doğru pozu yapmak değil, anda kalabilmek olduğunu hatırlatıyor. Vurgu hep burada: Performansta değil, farkındalıkta.

Hareketler sırasında kimi zaman gözler kapanıyor, kimi zaman bakışlar çevreyi saran görsele kayıyor. Ekranlarda beliren mavi ve sarı tonlar, sert olmayan ama yoğun bir atmosfer kuruyor. Van Gogh’un fırça izlerini hatırlatan yumuşak geçişler, bedenin temposuyla birleştiğinde mekânda huzurlu bir bütünlük hissi oluşuyor. Seans yoga selamı olan namaste ile tamamlandıktan sonra mekân bir kez daha dönüşüyor. Bu kez ekranlarda Van Gogh’un eserleri, serginin dijital anlatısı eşliğinde akmaya başlıyor. Aralarında “Yıldızlı Gece”, “Buğday Tarlası ve Kargalar” ile “Arles’daki Yatak Odası” gibi yapıtların da bulunduğu imgeler, durağan birer görüntü olmaktan çıkarak mekâna yayılan akışkan sahnelere dönüşüyor. Yoga sırasında bedende açılan alan, bu kez bakışla doluyor; az önce deneyimlenen yavaşlama hâli, imgelerle birleşerek izleyiciyi Van Gogh’un dünyasına daha derinden çekiyor. Bir saat süren yoga seansının ardından katılımcılar, bu kez mekânı serbestçe sergiyi gezebiliyor.

Altı sanatçıdan 10 eser

Sergide, aralarında Özge Karadağ, Fuat Genç, Ufuk Barış Mutlu ve Nohlab’ın da bulunduğu altı sanatçıya ait 10 dijital eser yer alıyor. Dört bölümden oluşan serginin ilk durağı olan “Dijital Oda”da Van Gogh’un yaşam öyküsü ve yapıtlarının arka planı, etkileşimli uygulamalar eşliğinde sunuluyor. İBB Kültür AŞ Genel Müdürü Osman Cenk Akın.“Immersive Yoga’da amacımız, katılımcıyı izleyen konumundan çıkararak mekânın ve anlatının bir parçası hâline getirmek; beden, hareket, görsel anlatı ve ses tasarımını tek bir bütün olarak kurgulamaktı” diyor.

Serginin devamındaki “Sanal Gerçeklik Odası”, Van Gogh’un yaşamının son dönemine odaklanan üç boyutlu bir anlatı sunuyor. VR gözlüklerle deneyimlenen bu bölüm, sanatçının 1890’da Auvers-sur-Oise’da geçirdiği son iki ayı ve Dr. Paul Gachet ile kurduğu ilişkiyi merkezine alıyor. Ancak bu alanın müzenin ziyaret saatleriyle sınırlı olması, yoga seansına katılan herkesin deneyimi tamamlamasını her zaman mümkün kılmıyor. Deneyimin son aşaması olan “Artırılmış Gerçeklik Odası”, Van Gogh’un yapıtlarını yapay zekâ destekli bir kurgu içinde yeniden üretiyor. Sanatçının 2 bini aşkın eserini analiz eden yazılım, Van Gogh’un görsel diline özgü yeni imgeler oluşturuyor. Sergi bu dijital eşikte sonlanıyor. “Immersive Yoga”, Van Gogh’un eserlerinden yükselen renkleri dikkati dağıtan bir uyaran olarak değil, bedeni yavaşlamaya eşlik eden bir zemin olarak kurguluyor. Sarıların sıcaklığı ve mavilerin dinginliği, seans boyunca nefesle birlikte akarken, görsel yoğunluk dikkati bölmek yerine odaklanmayı derinleştiriyor. Bu buluşma, Van Gogh’un dünyasına bakmaktan çok onun renkleriyle aynı tempoda kalmayı öneriyor.